هدف: جنگلهای بلوط زاگرس بهعنوان یک بومنظام با ارزش، در سالهای اخیر به دلیل عوامل مختلفی از جمله تغییر اقلیم و فعالیتهای انسانی دچار تخریب گسترده شدهاند. احیای این جنگلها نیازمند تولید نهالهای مقاوم و با کیفیت است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر قارچ تریکودرما (Trichoderma harzianum) به عنوان یک عامل زیستی محرک رشد، بر سبزشدن و رشد اولیه نهالهای بلوط ایرانی (Quercus brantii) انجام شد تا کارایی آن در بهبود شاخصهای رشدی و فیزیولوژیکی این گونه در دو شرایط گلخانه و عرصه جنگلی ارزیابی گردد.
روش پژوهش: برای این کار بذور جمعآوریشده از درخت بلوط ایرانی در رویشگاه جنگلی یاسوج، در گلدان (گلخانه) و گودال (عرصه) کشت شدند و تیمار زیستی با محلول قارچی تریکودرما روی بذور انجام شد و سپس صفات سبزشدن بذر، رویشی و فیزیولوژیکی نهالها در طول فصل رشد اندازهگیری و بین دو گروه شاهد (فاقد) و دارای عامل زیستی قارچ تریکودرما مقایسه شدند.
یافتهها: نتایج نشان داد که در شرایط گلخانه، تیمار تریکودرما بهطور معنیداری موجب افزایش درصد سبزشدن بذر، شاخص عملکرد و شاخص کلروفیل نسبت به گروه شاهد شد. اما در سایر صفات رویشی (مانند ارتفاع، تعداد برگ، وزن خشک و تر اندامها) تفاوت معنیداری مشاهده نشد. در مقابل، در شرایط عرصه جنگلی، درصد سبزشدن در گروه شاهد بهطور معنیداری بالاتر از تیمار تریکودرما بود و سایر صفات رویشی مانند ارتفاع نهال و تعداد برگ بین دو گروه شاهد و عامل زیستی قارچ تریکودرما اختلاف معنیداری نداشتند. همچنین همبستگی مثبت و معنیداری بین شاخصهای فیزیولوژیک (مانند شاخص عملکرد و کلروفیل) با برخی صفات رشد (نظیر طول ریشه و وزن خشک ساقه) در شرایط گلخانه مشاهده شد.
نتیجهگیری: یافتههای این مطالعه حاکی از آن است که اثر قارچ تریکودرما بر بلوط ایرانی پیچیده میباشد و وابسته به شرایط محیطی (تفاوت معنادار بین گلخانه و عرصه جنگلی) و گونه گیاه میزبان (در مقایسه با مطالعات پیشین روی سایر گیاهان) است. بنابراین انجام مطالعات بلندمدت میدانی با جدایهها و غلظتهای مختلف تریکودرما برای دستیابی به نتایج کاربردیتر در برنامههای احیای زاگرس توصیه میشود.
جنبههای نوآوری:
- نخستین مطالعه در بررسی اثر قارچ تریکودرما بر بلوط ایرانی، که شکاف دانشی کلیدی در احیای جنگلهای زاگرس را پُر میکند.
- آزمایشهای همزمان گلخانهای و در عرصه نشان داد که اثرات قارچ تریکودرما وابسته به محیط است و ضرورت انجام آزمایشهای میدانی را تأیید میکند.
- اثرات محدود مثبت و منفی، این باور رایج را که تریکودرما همواره محرک رشد است، به چالش میکشد و بر ضرورت رویکردهای گونهمحور و بومی تأکید مینماید.
