اکرم اورکی، احسان شهبازی، کرامت اله سعیدی، فریبا رفیعی،
جلد 12، شماره 2 - ( (پاییز و زمستان) 1404 )
چکیده
هدف: این تحقیق، ارزیابی اثر سطوح مختلف تنش خشکی ناشی از پلی اتیلن گلیکول بر مولفههای جوانهزنی، رشد گیاهچه و بنیه بذر 24 ژنوتیپ سیاهدانه به منظور شناسایی ژنوتیپهای متحمل و حساس به تنش خشکی است.
روش تحقیق: این پژوهش در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه فیزیولوژی گیاهان زراعی دانشگاه شهرکرد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل 24 ژنوتیپ سیاهدانه (داخلی و خارجی) و پنج سطح تنش خشکی ناشی از پلیاتیلن گلیکول، سطح صفر (آب مقطر)، 2/0-، 3/0-، 4/0- و 6/0- مگاپاسکال بودند. صفات درصد، سرعت و متوسط زمان جوانهزنی، طول ریشهچه، ساقهچه و گیاهچه، وزن تر و خشک گیاهچه و همچنین بنیه بذر اندازهگیری شدند.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر ژنوتیپ، خشکی و اثر متقابل آنها، برای تمام صفات مرتبط با جوانهزنی و رشد اولیه گیاهچه معنیدار گردید. بیشترین همبستگی مثبت و معنیدار بین بنیه بذر و طول گیاهچه، طول گیاهچه و طول ریشهچه و همچنین بین بنیه بذر و طول ریشهچه بهدست آمد. تجزیه به مؤلفههای اصلی روی ۹ صفت جوانهزنی نشان داد که سه مؤلفه اول با مقادیر ویژه بیشتر از یک، در مجموع 91/87 درصد از واریانس کل را توجیه کردند. بر اساس بایپلات مؤلفههای اول و دوم و تجزیه خوشهای به روشWard ، ژنوتیپها به سه گروه متحمل (۳، ۸، ۱۱، ۲۴)، نیمهمتحمل (۱، ۲، ۹، ۱۲، ۱۴، ۱۷) و حساس (۱۴ ژنوتیپ دیگر) تقسیم شدند. نتایج آزمونهای چندمتغیره (اثر پیلای، لاندای ویلک، اثر لاولی-هتلینگ و بزرگترین ریشه روی) اختلاف بسیار معنیداری بین گروهها در سطح احتمال یک درصد نشان داد که تأییدکننده اعتبار گروهبندی انجامشده بود.
نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش حاکی از تفاوت معنیدار بین ژنوتیپهای مورد بررسی سیاهدانه از نظر صفات مرتبط با جوانهزنی و رشد گیاهچهای تحت تنش خشکی است که بیانگر تنوع ژنتیکی قابل توجه در میان این ژرمپلاسم میباشد. ژنوتیپهای 3، 8، 11 و 24 عملکرد برتری از نظر صفات مرتبط با جوانهزنی نشان دادند، بنابراین میتوان از این ژنوتیپها در برنامههای اصلاحی آینده بهره گرفت. علاوه بر این، گروهبندی ژنوتیپها بر اساس پاسخ به تنش خشکی، امکان انتخاب والدین با فاصله ژنتیکی بیشتر برای تلاقی را فراهم میآورد که میتواند به تحلیل ژنتیکی مکانیسمهای تحمل به خشکی و بهبود صفات مرتبط کمک نماید.
