هدف: این پژوهش با هدف بررسی اثر تیمارهایی مانند خراشدهی بذر و ترکیبات نیتروژنی بر شکست خواب و شاخصهای جوانهزنی بذر و رشد دانهرست گون گزی اجرا شد.
روش پژوهش: در تحقیق حاضر در اولین آزمایش تاثیر خیساندن بذرها در آب جوش 95 درجه سلیسیوس به مدت 5، 10، و20 دقیقه و همچنین خراشدهی با تیغ بر جوانهزنی دانه در یک طرح کاملا تصادفی بررسی شد. در دومین آزمایش، اثر خراشدهی با انواع ترکیبات شیمیایی (آب، اسید کلریدریک، اسید سولفوریک، اسید استیک، و پراکسید هیدروژن با غلظت 50 درصد) در مدت زمانهای مختلف (2، 5 و10 دقیقه) بر شکست خواب بذر مورد ارزیابی قرار گرفت. در سومین آزمایش، اثر برهمکنش خراشدهی دانه با تیغ یا اسید سولفوریک و انواع ترکیبات نیتروژنی بر شکست خواب بذر و رشد دانهرست گون گزی بررسی شد.
یافتهها: نتایج آزمایش اول و دوم نشان داد بذرهای دست نخورده شاهد فقط حدود 20 درصد جوانهزنی داشتند اما 10 دقیقه تیمار با آب جوش و خراش با تیغ جوانهزنی را به 57/60 و 70 درصد رساند و بهترین مقادیر میانگین روزانه جوانهزنی، عدد پیک و ارزش جوانهزنی با تیمارهای 5 دقیقه در اسید سولفوریک و پس از آن 5 دقیقه در اسید کلریدریک حاصل شد. نتایج آزمایش سوم نشان داد تیمار با تیوره، نیترات پتاسیم و سدیم نیتروپروساید روی جوانهزنی بذرهای دست نخورده گون گزی اثر معنیداری نداشت، اما درصد و سرعت جوانهزنی بذرهای خراشدهی شده با تیغ یا اسید سولفوریک و همچنین طول ریشهچه و ساقهچه دانهرست را به طور معنیداری افزایش داد. بیشترین اثر بر درصد جوانهزنی با کاربرد سدیم نیتروپروساید (به عنوان یک ترکیب تولید کننده نیتریک اکساید) بر روی بذرهای خراشدهی شده با تیغ (90 درصد) و با اسید سولفوریک (79 درصد) به دست آمد. همچنین، نیترات پتاسیم موجب بیشترین افزایش طول ریشهچه در دانهرست حاصل از دانههای خراشدهی شده با تیغ یا اسید سولفوریک شد و بالاترین طول ساقهچه با کاربرد سدیم نیتروپروساید به دست آمد.
نتیجهگیری: نتایج به دست آمده نشان میدهد که بذرهای گون گزی دارای دو نوع خواب فیزیکی و فیزیولوژیکی هستند و خراشدهی با تیغ و سپس تیمار با سدیم نیتروپروساید برای رفع این خواب دوگانه مناسب است.
جنبههای نوآوری:
- تیمار با اسید سولفوریک یا تیغ، خواب فیزیکی گون گزی را بهتر از آب جوش میشکند.
- برای اولین بار، خواب ترکیبی گون گزی با خراشدهی + ترکیبات نیتروژنی رفع شد.
- خراشدهی با تیغ و سدیم نیتروپروساید موثرترین تیمار بود.
