2 نتیجه برای تجزیه خوشه ای
نادر شهبازی، سیدکمال کاظمی تبار، غفار کیانی، علی پاکدین پاریزی، پویان مهربان جوبنی،
جلد 8، شماره 2 - ( 7-1400 )
چکیده
چکیده مبسوط
مقدمه: یکی از راهکارهای فائق آمدن بر محدودیت آب شیرین و نبود ذخایر آب کافی برای کشاورزی روی آوردن به بهرهبرداری از آب‌های نامتعارف همانند آب دریا می‌باشد. تنش شوری مهمترین تنش غیرزیستی در بکارگیری آب دریا است. شناسایی و کاشت ژنوتیپهای متحمل به شوری کنجد از راهکارهای مؤثر و قابل توجه در کاهش اثرات تنش شوری است. جوانهزنی، رشد و استقرار گیاهچه از مراحل حساس به شوری در اغلب گیاهان می‌باشد، بنابراین برای اصلاح گیاهان به تنش‌های محیطی می‌طلبد تا صفات و شاخص‌های مرتبط با تحمل در مرحله جوانه زنی مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد.
مواد و روش‌ها: آزمایش در سال 1399 در آزمایشگاه گروه اصلاح نباتات دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در سه تکرار، بصورت فاکتوریل و بر پایه طرح کاملاً تصادفی اجرا گردید بطوریکه فاکتور اول شامل ارقام و فاکتور دوم شامل 5 سطح شوری (شاهد، 3، 6، 9 و 11 دسیزیمنس بر متر)، حاصل از اختلاط آب دریای خزر و آب شهری بود. تعداد بذرهای جوانهزده در طی هشت روز اعمال شوری مورد شمارش قرار گرفت و صفات درصد جوانه زنی، زمان لازم تا 50 درصد جوانهزنی، شاخص بنیه گیاهچه، سرعت جوانه زنی محاسبه گردید و در روز هشتم مقدار وزن خشک ریشه چه، وزن خشک ساقه چه، وزن‌تر ریشه چه، وزن‌تر ساقه چه، طول ساقه چه، طول ریشه و وزن خشک گیاهچه اندازه گیری و مورد بررسی قرار گرفت.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس بیانگر معنی داری اثر سطوح مختلف شوری، اثر ژنوتیپ و برهمکنش شوری و ژنوتیپ برای تمامی شاخص های محاسبه شده در سطح احتمال یک درصد بود. مقایسه میانگین برهمکنش سطوح مختلف شوری و ارقام و توده‌ها حاکی از آن بود که با افزایش شوری تمامی صفات مورد بررسی به غیر از زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی کاهش می‌یابند. در بین ارقام مورد مطالعه رقم اولتان دارای بیشترین مقدار در صفت درصد جوانه زنی (100 درصد)، سرعت جوانه زنی (17/24 عدد بذر در روز)، شاخص بنیه گیاهچه (03/5)، طول ساقه چه (67/55 میلیمتر)، طول ریشه چه (70 میلیمتر)، وزن‌تر ساقه چه (62 میلیگرم)، وزن‌تر ریشه چه (45 میلیگرم)، وزن خشک ساقه چه (77/4 میلیگرم)، وزن خشک گیاهچه (23/6 میلیگرم) و کمترین مقدار در زمان لازم تا 50 درصد جوانهزنی (17/24 ساعت) در سطح شوری شاهد بود و در مقابل رقم پاکستانی دارای کمترین مقدار در صفت سرعت جوانه زنی (06/3 عدد بذر در روز)، شاخص بنیه گیاهچه (1)، طول ساقه چه (33/8 میلیمتر)، طول ریشه چه (3 میلیمتر)، وزن‌تر ساقه چه (10 میلیگرم)، وزن‌تر ریشهچه (2 میلیگرم)، وزن خشک ساقه چه (57/0 میلیگرم)، وزن خشک گیاهچه (84/0 میلیگرم) و بیشترین مقدار در زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی (17/24 ساعت) در سطح شوری 11 دسی زیمنس بر متر بود. با استفاده از نتایج این آزمایش در بین ارقام مورد مطالعه رقم اولتان بعنوان متحمل‌ترین و رقم پاکستانی بعنوان حساس‌ترین رقم به تنش شوری در مرحله جوانه زنی انتخاب گردید.
نتیجه گیری: ارقام و توده‌های مورد مطالعه واکنش‌های متفاوتی از نظر شاخص‌های جوانه زنی در تیمار با شوری حاصل از آب دریا از خود نشان دادند. اختلاف معنی دار بالا در این آزمایش بیانگر تنوع بالای ژنوتیپها بود. امکان انتخاب از بین این ژنوتیپها برای برنامه‌های اصلاحی تحمل به شوری در گیاه کنجد وجود دارد.
جنبه‌های نوآوری:
1- ژنوتیپهای مختلف کنجد در سطوح مختلف شوری آب دریای خزر واکنش متفاوتی در مرحله جوانهزنی نشان دادند.
2- در بین ارقام مورد مطالعه رقم اولتان، هلیل و دشتستان 2 نسبت به تنش شوری درجه تحمل بالایی را نشان دادند.
اکرم اورکی، احسان شهبازی، کرامت اله سعیدی، فریبا رفیعی،
جلد 12، شماره 2 - ( 7-1404 )
چکیده
هدف: این تحقیق، ارزیابی اثر سطوح مختلف تنش خشکی ناشی از پلی اتیلن گلیکول بر مولفههای جوانهزنی، رشد گیاهچه و بنیه بذر 24 ژنوتیپ سیاهدانه به منظور شناسایی ژنوتیپهای متحمل و حساس به تنش خشکی است.
روش تحقیق: این پژوهش در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه فیزیولوژی گیاهان زراعی دانشگاه شهرکرد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل 24 ژنوتیپ سیاهدانه (داخلی و خارجی) و پنج سطح تنش خشکی ناشی از پلیاتیلن گلیکول، سطح صفر (آب مقطر)، 2/0-، 3/0-، 4/0- و 6/0- مگاپاسکال بودند. صفات درصد، سرعت و متوسط زمان جوانهزنی، طول ریشهچه، ساقهچه و گیاهچه، وزن تر و خشک گیاهچه و همچنین بنیه بذر اندازهگیری شدند.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر ژنوتیپ، خشکی و اثر متقابل آنها، برای تمام صفات مرتبط با جوانهزنی و رشد اولیه گیاهچه معنیدار گردید. بیشترین همبستگی مثبت و معنیدار بین بنیه بذر و طول گیاهچه، طول گیاهچه و طول ریشهچه و همچنین بین بنیه بذر و طول ریشهچه بهدست آمد. تجزیه به مؤلفههای اصلی روی ۹ صفت جوانهزنی نشان داد که سه مؤلفه اول با مقادیر ویژه بیشتر از یک، در مجموع 91/87 درصد از واریانس کل را توجیه کردند. بر اساس بای‌پلات مؤلفههای اول و دوم و تجزیه خوشه‌ای به روشWard ، ژنوتیپها به سه گروه متحمل (۳، ۸، ۱۱، ۲۴)، نیمه‌متحمل (۱، ۲، ۹، ۱۲، ۱۴، ۱۷) و حساس (۱۴ ژنوتیپ دیگر) تقسیم شدند. نتایج آزمون‌های چندمتغیره (اثر پیلای، لاندای ویلک، اثر لاولی-هتلینگ و بزرگترین ریشه روی) اختلاف بسیار معنیداری بین گروه‌ها در سطح احتمال یک درصد نشان داد که تأییدکننده اعتبار گروه‌بندی انجامشده بود.
نتیجهگیری: یافته‌های این پژوهش حاکی از تفاوت معنیدار بین ژنوتیپهای مورد بررسی سیاهدانه از نظر صفات مرتبط با جوانهزنی و رشد گیاهچه‌ای تحت تنش خشکی است که بیانگر تنوع ژنتیکی قابل توجه در میان این ژرم‌پلاسم می‌باشد. ژنوتیپهای 3، 8، 11 و 24 عملکرد برتری از نظر صفات مرتبط با جوانهزنی نشان دادند، بنابراین می‌توان از این ژنوتیپها در برنامه‌های اصلاحی آینده بهره گرفت. علاوه بر این، گروه‌بندی ژنوتیپها بر اساس پاسخ به تنش خشکی، امکان انتخاب والدین با فاصله ژنتیکی بیشتر برای تلاقی را فراهم می‌آورد که می‌تواند به تحلیل ژنتیکی مکانیسم‌های تحمل به خشکی و بهبود صفات مرتبط کمک نماید.
