نماتدهایمولد زخم ریشه یکی از مهمترین و مخربترین عوامل بیماریزای گیاهی به شمار میآیند که در تمام مراحل رشدی گیاه بین خاک و ریشه حرکت میکنند. این نماتدها انگل داخلی مهاجر بوده و تغذیه ی نماتد سبب پدیدار شدن زخمهای قهوهای نکروتیک روی سطح و درون کورتکس ریشهی آلوده میگردد و باعث از بین رفتن سیستم ریشه ای، کم شدن رشد، پژمردگی و بالاخره مرگ گیاه میشود. استفاده از ارقام مقاوم، آیش و تناوب و استفاده از عوامل مبارزه زیستی از روشهای مدیریتی این نماتد بهحساب میآیند. در این مقاله، اهمیت و خسارت نماتد مولد زخم Pratylenchus thornei، موقعیت آرایهبندی، زیستشناسی، نشانههایآلودگیودر نهایت مهمترین روشهایمدیریت این نماتدشرحدادهشدهاست.
نماتدهای انگل گیاهی، از عوامل بیماریزای مهم چغندرقند به شمار میروند که خسارت قابل توجهی را از طریق کاهش کمی و کیفی عملکرد محصول بوجود میآورند. این پژوهش با هدف تعیین پراکنش جمعیت نماتدهای انگل گیاهی در مزرعههای چغندرقند حوزه تحت پوشش کارخانه قند کشت و صنعت جوین، در استان خراسان رضوی که نقش مهمی در تأمین چغندرقند کشور ایفا میکنند، انجام شد.تعداد 150 نمونه خاک اطراف ریشه چغندرقند از مزرعههای پنج حوزه: نقاب، آزادوار، راهچمن، حکمآباد و قزلقارشی، کارخانه قند کشت و صنعت جوین به منظور بررسی پراکنش نماتدهای انگل گیاهی، در سال 1401 جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل گردیدند. نماتدها از نمونهها به روش الک و سانتریفوژ و نماتدهای سیست به روش قیف فنویک استخراج شدند. برای تشخیص نماتدهای سیستی و غده ریشه از خصوصیات ریختشناسی لارو و شکل برش انتهایی بدن نماتد ماده استفاده شد. دوازده نماتد متعلق به هشت جنس ، از هفت تیره بالا تیره Tylenchomorpha ، به اسامی: Heterodera schachtii، Meloidogyne javanica، M. incognita،Pratylenchus thornei،P. neglectus، Merlinius brevidens، Ditylenchus myceliophagus، Scutylenchus rugosus، Tylenchorhynchus annulatus،Helicotylenchus sp.، Aphelenchoides sp. و Aphelenchus avenae شناسایی شدند. نماتدهای سیستی و غده ریشه به ترتیب، فراوانیهای 38/3 % و 17% را داشتند. حوزه نقاب با 93/3 % فراوانی دارای بالاترین پراکنش نماتد سیستی و حوزه آزادوار با 60 % فراوانی بیشترین پراکنش نماتدهای غده ریشه را در بین حوزههای این کارخانه قند دارا بودند. نظر به پراکنش و جمعیت بالای نماتدهای سیستی و غده ریشه چغندرقند در بعضی حوزههای این کارخانه برنامههای مدیریتی برای پیشگیری از انتشار نماتدها در مزرعهها و کاهش جمعیت آنها توصیه شده است.