دانش بیماری شناسی گیاهی

اثر اسید دی‌ال-‌بتا-آمینو-ان-بوتیریک بر بوته‌های بامیه آلوده به سطوح مختلف جمعیت Meloidogyne javanica

حبیب الله چادگانی

اسید دی ال -بتا-آمینو-ان-بوتیریک (BABA) با فعال‏سازی سازوکارهای طبیعی دفاعی، باعث القای مقاومت در گیاهان علیه نماتدهای ریشه گرهی می‏ شود. این مطالعه به منظور بررسی تأثیر BABA در گیاه بامیه (Abelmoschus esculentus) نسبت به Meloidogne javanica در شرایط گلخانه‏ ای انجام شده است. بذر بامیه رقمClemson Spineless در گلدان های پلاستیکی یک کیلوگرمی کشت و در دمای 3 ± 27 درجه سانتی گراد و 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی نگهداری شد. برگ گیاهچه ها در مرحله چهار برگی، با BABA در غلظت های صفر (شاهد بدون القاگر)، 5/0، 1 و 2 میلی مولار محلول پاشی گردید. بعد از گذشت 24 ساعت، جمعیت های اولیه صفر 1، 2، 4 و 8 لارو سن دو نماتد در گرم خاک به گیاهان مایه زنی شدند. شصت روز پس از مایه زنی نماتد گیاهان برداشت و شاخص‏های رشدی گیاه و تولیدمثل نماتد بررسی شدند. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت BABA، شاخص های رویشی گیاه افزایش و جمعیت نماتد در ریشه کاهش یافت. در گیاهان تیمار شده با 2 میلی مولار BABA و مایه‏زنی شده با هشت، چهار، دو و یک نماتد در گرم خاک، به‏ترتیب، میانگین طول شاخساره در مقایسه شاهد 9/43، 1/45، 5/32 و 2/32 درصد، میانگین وزن تر شاخساره 37، 2/38، 69 و 5/61 درصد و وزن خشک شاخساره 5/23، 5/24، 4/37 و 7/39 درصد افزایش و فاکتور تولیدمثل نماتد به ترتیب 1/25، 9/25، 1/14 و 4/38 درصد کاهش یافت. این مطالعه نشان داد که کاربرد BABA باعث بهبود شاخص های رویشی گیاهان بامیه آلوده به نماتد M. javanica می شود. اگرچه BABA در بالاترین سطح جمعیت نماتد تأثیر معنی داری بر فاکتور تولیدمثل نداشت، اما همه غلظت ها رشد گیاه را حتی در جمعیت بالای نماتد بهبود بخشیدند. محلول‏ پاشی بوته های بامیه آلوده به سطوح مختلف جمعیتی نماتد M. javanica با 2 میلی مولار BABA باعث افزایش مقاومت آنها در شرایط گلخانه می گردد.

شناسایی مولکولی ویروس اس سیب زمینی در استان مازندران ایران

سیده عاطفه حسینی

ویروس اس سیب زمینی از عوامل خسارت زا و محدود کننده کشت این گیاه در استان مازندران در شمال ایران است. این ویروس متعلق به جنس کارلاویروس با پیکره چند وجهی و ژنوم RNA تک رشته ای و دامنه میزبانی نسبتا محدود است. این ویروس معمولا دارای اثر افزایشی و همراه با سایر ویروس های سیب زمینی در گیاه حضور دارد. نظر به مشاهده نشانه های شیوع و خسارت این ویروس در مزرعه های سیب زمینی استان مازندران این پژوهش برای شناسایی مولکولی و تعیین مناطق انتشار ویروس، در این استان اجرا گردید. تعداد 94 نمونه گیاهی از مزرعه های سیب زمینی سه منطقه سوادکوه، گلوگاه و پرکوه در استان مازندران، طی سالهای 1402-1403 جمع آوری گردیدند. RNA کل ویروس از نمونه های دارای نشانه های شدید بیماری استخراج گردید و به روش RT-PCR ، ناحیه ژنی پوشش پروتئینی ویروس تکثیر گردید و باندی به اندازه 1118 جفت باز تشخیص داده شد. یک نمونه مثبت از هر منطقه انتخاب و برای تعیین توالی به شرکت ماکرو ژن کره ارسال گردیدند. پس از تعیین توالی ها میزان تشابه آن ها با توالی این ناحیه ژنی سایر جدایه های این ویروس با استفاده از نرم افزارهای تبارشناسی تعیین گردید. نتایج نشان داد که جدایه های ایرانی این ویروس در دو گروه قرار دارند، گروه یک شامل جدایه های ایران، سوریه، کره جنوبی، چین، آلمان و در گروه دو تنها دو جدایه ایرانی قرار گرفتند. شناسایی مولکولی جدایه های این ویروس در این استان، مناطق انتشار آن ها و شباهت ژنتیکی آنها با جدایه های سایر کشورها برای نخستین بار گزارش می شود.

وقوع نماتد سیستی غلات در استان‌ کهگیلویه و بویراحمد ایران

هادی کریمی پور فرد

نماتد سیستی غلات یکی از عوامل تهدید کننده تولید گندم در جهان مخصوصاً در شرایط دیم است. یک صد و پنجاه نمونه خاک و ریشه بطور تصادفی طی سال های 1396-1399، ازمزرعه های گندم استان کهگیلویه و بویراحمد، همراه با ثبت مختصات جغرافیایی محل نمونه برداری، جمع آوری گردید. شناسایی گونه نماتدهای سیستی بر اساس مشخصات ریخت شناسی، ریخت سنجی و مولکولی انجام پذیرفت. از مجموع نمونه های خاک جمع آوری شده از مزرعه های گندم دیم و آبی استان ،42 نمونه خاک (56 درصد) حاوی سیست نماتد سیستی غلات Heterodera filipjevi بودند. درصد آلودگی مزرعه های گندم دیم و آبی استان به ترتیب 55 و 6/57 با میانگین6/2 تخم و لارو سن دوم در گرم خاک برآورد گردید. حداقل جمعیت شمارش شده به میزان 5/0 تخم و لارو سن دوم H. filipjevi در گرم خاک مربوط به روستاهای تل خسرو شهرستان بویر احمد بود. حداکثر جمعیت شمارش شده به میزان 7/13 تخم و لارو سن دوم H. filipjevi در گرم خاک مربوط به یکی از نمونه های خاک جمع آوری شده از رقم دیم دهدشت و از روستای لیراب شهرستان باشت بود. هم چنین میانگین جمعیت تخم و لارو سن دوم به تفکیک مزرعه های گندم دیم و آبی آلوده به گونه مذکور در کل شهرستان های استان به ترتیب 6/2 و 51/2 تخم و لارو سن دوم در گرم خاک برآورد شد. در مجموع مزرعه های دیم و آبی گندم به تفکیک شهرستانها، بیشترین وکمترین میانگین جمعیت به ترتیب با 9/4 و 18/1 تخم و لارو سن دوم گونه H. filipjevi متعلق به شهرستان های باشت و گچساران بود.

مهم‌ترین بیماری‌های ویروسی گیاه زینتی آلسترومریا در جهان

ناصر بیک زاده

بخش مهمی از صنعت گلگاری که ارزش زینتی بالایی داشته و به بخشی ضروری از زندگی روزمره مردم تبدیل شده اند، گل های شاخه بریده هستند. هلند، کلمبیا و ایالات متحده آمریکا کشورهای عمده تولیدکننده گل های شاخه بریده بوده و بیش از 80 درصد تولیـد این گل ها در ایران بـه ترتیـب در اسـتان های تهـران، فارس، ایلام و خوزسـتان تمرکـز دارد. آلسترومریا که یک گیاه زینتی مهم است، هم به صورت گل شاخه بریده و هم برای کشت در گلدان مورد استفاده قرار می گیرد. تولید گل آن در اروپا و سایر نقاط جهان به سرعت در حال افزایش بوده و به دلیل داشتن عمر گلجایی طولانی، عملکرد و بهره‎وری بالا و تنوع رنگ زیاد، از نظر تجاری به یکی از موفق ترین گل های زینتی شاخه بریده در ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، هلند و ژاپن تبدیل شده است. سطح زیرکشت و میزان تولید آلسترومریا در ایران در سال 1402، به ترتیب 42 هکتار و تقریبا 45 میلیون شاخه بوده و استان تهران بیشترین سطح زیرکشت و تولید را داشته است. این گیاه در ایران از طریق ریزوم ها و بیشتر در شرایط گلخانه ای کشت می شود. آلودگی آلسترومریا به بیماری هایی مانند پوسیدگی های ریشه، پژمردگی و بیماری های ویروسی گزارش شده است. آلوده شدن آلسترومریا به ویروس، یک نگرانی جدی است چون این گیاه اساسا به صورت رویشی تکثیر می شود. در بین بیماری های گیاهی، بیماری های ویروسی مهمترین مشکل برای آلسترومریا بوده و می توانند باعث کاهش قابل توجه کیفیت و کمیت گیاه شده و تجارت جهانی را محدود کنند. تاکنون 24 ویروس آلوده کننده آلسترومریا در دنیا گزارش شده اند.

بیماری باکتریایی گال برگی یا کتابی شدن گیاهان زینتی

محمد مهدی فقیهی

بیماری گال برگی و کتابی شدن گل های زینتی و بعضی گیاهان زراعی و سبزیجات، توسط باکتری گرم مثبتRhodococcus fascians ، ایجاد می شود. نشانه های بیماری به شکل گال برگی، کتابی شدن و جارویی شدن سرشاخه ها دیده شود. بیماری از بیشتر مناطق پرورش گل و گیاهان زینتی جهان به صورت پراکنده گزارش شده و به ویژه در صنعت گل های شاخه بریده مهم است. بیماری نخستین بار در سال 1355 روی اطلسی از ایران گزارش شده است. باکتری R. fascians دامنه میزبانی وسیعی دارد و در برخی از میزبان های حساس نشانه های شدیدی ایجاد می کند. بیمارگر اغلب همراه باران توام با، آب آبیاری و طی برداشت گل ها انتشار می یابد و در برخی از میزبان ها نیز بذرزاد است. پیشگیری و رعایت بهداشت زراعی مهم ترین راهکارهای مدیریت بیماری هستند. جنبه های مختلف بیماری شامل تاریخچه، نشانه های بیماری، ویژگی های بیمارگر، دامنه میزبانی، چرخه بیماری، سازوکار بیماری زایی و مدیریت آن در این مقاله شرح داده شده

است.

کاربرد کیتوزان به‌عنوان یک عامل زیستی در مدیریت بیماری‌های گیاهی

الهه حاجی محمدی

مقاومت فزاینده عوامل بیماری زای گیاهی به آفت کش های شیمیایی و نگرانی های ناشی از پیامدهای زیست محیطی مصرف آنها، ضرورت توسعه راهکارهای پایدار و سازگار با محیط زیست را افزایش داده است. کیتوزان، به عنوان یک زیست پلیمر طبیعی و زیست تخریب پذیر، به دلیل برخورداری از فعالیت ضدمیکروبی و توانایی تحریک سامانه های دفاعی گیاه، ظرفیت قابل توجهی برای مدیریت پایدار بیماری های گیاهی دارد. منابع مختلف تولید کیتوزان شامل پوسته سخت پوستان، قارچ ها و کوتیکول حشرات و نیز روش های استخراج و عوامل تعیین کننده کیفیت آن، به ویژه درجه استیل زدایی و وزن مولکولی، سازوکارهای چندگانه عملکرد کیتوزان شامل فعالیت مستقیم ضدمیکروبی از طریق اختلال در ساختار و نفوذپذیری غشای عوامل بیماری زا، القای مقاومت سیستمیک از طریق فعال سازی مسیرهای دفاعی و هورمونی، افزایش فعالیت آنزیم های دفاعی نظیر کیتیناز و گلوکاناز، و تقویت سدهای ساختاری مانند لیگنین و کالوز، نقش کیتوزان در کاهش برخی تنش های غیرزیستی و بهبود رشد و عملکرد گیاه در این مقاله شرح داده شده اند. توسعه فرمولاسیون های هوشمند و نانوساختار، بهینه سازی تولید کیتوزان از منابع پایدار و تلفیق هدفمند آن با سایر روشهای مدیریت بیماریهای گیاهی، می تواند جایگاه این زیست پلیمر را در کشاورزی پایدار و افزایش تولید محصولهای گیاهی تقویت کند.

قارچ‌های همراه با ریشه و طوقه کلزا در استان لرستان ایران

مصطفی درویش نیا

کلزا یکی از گیاهان روغنی مهم در جهان است که به دلیل توانایی تولید زیاد محصول در واحد سطح ، کشت آن در سه دهه اخیر در بیشتر کشورها از جمله ایران توسعه یافته است . بعضی از قارچهای خاکزی می توانند باعث پوسیدگی ریشه این گیاه شوند. این پژوهش با هدف شناسایی قارچ های همراه با ریشه و طوقه بوته های بیمار مزرعه های کلزا در استان لرستان در غرب ایران انجام شد. طی سال زراعی ۱۴۰۲–۱۴۰۳، ۶۱ نمونه از ریشه و طوقه بوته¬های بیمار کلزا از شهرستان های معمولان، خرم‏آباد، سلسله دراستان لرستان جمع آوری شدند. قارچ ها با استفاده از محیط های کشت اختصاصی جداسازی و خالص سازی شده و ویژگی های ریختی آنها مطالعه و توالی نواحی ژنومی ITS و TEF-1α آنها تعیین و قرابت آنها با سایر گونه های هر جنس تعیین شدند. چهار قارچ براساس مطالعه خصوصیات ریختی و فیلوژنتیکی آنها همراه با ریشه و طوقه بیمار کلزا در این منطقه به اسامی Fusarium clavum ، Bipolaris coffeana ، Alternaria alternata ، Alternaria tenuissima شناسایی شدند. قارچ F. clavum به عنوان عامل پوسیدگی ریشه و طوقه کلزا در ایران گزارش شده است. قارچ B. coffeana برای نخستین بار از کلزا در این لرستان گزارش می شود. نتایج این مطالعه، نشان می دهد که ترکیب روشهای ریخت شناسی و تعیین توالی نواحی ژنتیکی ITS و TEF-1α، دقت بالایی برای شناسایی گونه های Alternaria، Fusarium و Bipolaris دارند. خصوصیات ریختی این قارچها شرح داده شده و میزان قرابت ژنتیکی آنها با سایر گونه های هر جنس نشان داده شده است. این پژوهش ضرورت پایش مستمر عوامل بیماری زای خاک زی در مزرعه های کلزا برای مدیریت به موقع آنها نشان می دهد.