fa اثر همزیستی دو گونه قارچ میکوریزا با ژنوتیپ‌های کنجد (Sesamum indicum L.) بر عملکرد دانه، کارایی اقتصادی و زیستی مصرف آب در سطوح مختلف تنش خشکی تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>به‌منظور بررسی اثرات دو گونه قارچ میکوریزا بر عملکرد و کارایی مصرف آب هشت توده محلی کنجد در سطوح مختلف تنش خشکی آزمایشی به‌صورت فاکتوریل- اسپلیت پلات با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی هنرستان کشاورزی ارومیه در سال زراعی 1393 اجرا گردید. عامل اصلی شامل سه سطح آبیاری (آبیاری نرمال: آبیاری بعد از 70 میلی‌متر تبخیر و تعرق گیاه یا </strong><strong><span dir="LTR">ETc</span></strong><strong>، تنش ملایم: آبیاری بعد از 90 میلی‌متر </strong><strong><span dir="LTR">ETc</span></strong><strong> و تنش شدید: آبیاری بعد از 110 میلی‌متر </strong><strong><span dir="LTR">ETc</span></strong><strong>)، و سه سطح (عدم تلقیح و تلقیح با دو گونه قارچ میکوریزای </strong><strong><em><span dir="LTR">Glomus mosseae</span></em></strong><strong>، </strong><strong><em><span dir="LTR">Glomus intraradices</span></em></strong><strong>) و عامل فرعی شامل هشت ژنوتیپ کنجد (جیرفت 13، محلی طارم زنجان،</strong> <strong>محلی مغان،</strong> <strong>ناز چند شاخه، </strong><strong><span dir="LTR">TC-25</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">TS-3</span></strong><strong>، داراب 14 و دشتستان 5) بود. نتایج نشان داد تأثیر آبیاری، میکوریزا و ژنوتیپ بر صفات مورد مطالعه معنی‌دار بود. مقایسه میانگین نشان داد تنش شدید خشکی کارایی اقتصادی و زیستی مصرف آب را به ترتیب به میزان 62 و 49 درصد کاهش داد. تلقیح با </strong><strong><em><span dir="LTR">G.</span></em></strong><strong><span dir="LTR"> <em>mosseae</em></span></strong><strong> در مقایسه با عدم تلقیح، عملکرد دانه، عملکرد زیستی و کارایی اقتصادی مصرف آب را به ترتیب به میزان 33، 42 و 33 درصد بهبود بخشید. ژنوتیپ‌های مغان و طارم زنجان از نظر عملکرد و کارایی مصرف آب در هر سه شرایط آبیاری، برتر از سایر توده‌ها بودند. میکوریزا سبب بهبود رشد توده‌های محلی کنجد شد و در مجموع در شرایط تنش خشکی شدید گیاهان وابستگی میکوریزایی بالاتری را نشان دادند.</strong></p> <p style="text-align: justify;">In order to investigate the effects of mycorrhizal fungi on yield and water use efficiency of eight sesame (<em>Sesamum indicum</em> L.) genotypes in different levels of drought stress, an experiment was conducted using a factorial split plot with three replications in the research field of the Urmia agricultural high school in 2014. The main factor was consisted of different levels of irrigation as: normal irrigation (irrigation after 70 mm evaporation of the crop (ETc), moderate drought stress (irrigation after 90 mm ETc) and severe drought stress (irrigation after 110 mm ETc), and two species of mycorrhiza fungi (<em>Glomus mosseae</em>, <em>Glomus intraradices</em>) and non-inoculated (control). Sub plots consisted of eight landraces of sesame names Jiroft13, Zanjan Tarom Landrace, Moghan Landrace, several branches Naz, TC-25, TS-3, Darab 14 and Dashtestan 5. Results showed that the effect of irrigation, mycorrhiza fungi and genotypes on studying traits was significant. Mean comparisons showed that with increasing severity of drought stress, grain yield, biological yield, water use economic and biotic efficiencies decreased significantly. Severe drought stress reduced water use economic and biotic efficiencies about 62 and 49 percent, respectively. Using two species of mycorrhizal fungi (<em>Glomus mosseae</em>, <em>Glomus intraradices</em>) in comparison with non-inoculated (control) had significant effect on all studied traits. Inoculation with <em>G</em>. <em>mosseae</em> improved seed yield, biological yield and water use economic efficiency compared to control with 33, 42 and 33 percent, respectively. Moghan landrace and Zanjan Tarom landrace based on yield and water use efficiency, had superiority on other landraces. Mycorrhiza led to improve yield of landraces and in severe drought stress conditions, sesame plants showed a higher mycorrhizal dependency.</p> تنش خشکی, دانه روغنی, راندمان مصرف آب, ژنوتیپ, همزیستی میکوریزا Drought stress, Genotype, Mycorrhizal symbiosis, Oilseed, Water use efficiency 71 84 http://yujs.yu.ac.ir/jopp/browse.php?a_code=A-10-36-5&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Gholinezhad اسماعیل قلی نژاد gholinezhad1358@yahoo.com 1003194753284600928 1003194753284600928 Yes Department of Agricultural Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه علمی علوم کشاورزی- دانشگاه پیام نور، تهران