پژوهشهای بذر ایران

اثر بازدارندگی عصاره ریشه گیاه آلاله داسی (Ceratocephalus falcata) بر برخی از شاخص‌های جوانه‌زنی، رشد گیاهچه و فعالیت آنزیمی بذر گندم

علی اصغر علیلو

چکیده مبسوط
مقدمه: یکی از دلایل عمده کاهش محصول در گیاهان زراعی هجوم علف های هرز است. دگرآسیبی یکی از توانایی های علف های هرز است که معمولاً با اثرات بازدارندگی، بر رفتار جوامع گیاهی تأثیر می گذارد؛ بنابراین بررسی تأثیر دگرآسیبی بر گیاهان زراعی از اهمیت خاصی برخوردار است. همچنین استفاده از گیاهان دگرآسیب و شناسایی ترکیبات زیست فعال آن ها می تواند راه کارهای مناسبی برای مدیریت علف های هرز نشان دهد؛ بنابراین در این تحقیق ضمن بررسی تأثیر مواد دگرآسیب موجود در ریشه گیاه آلاله داسی روی شاخص های جوانه زنی بذرگندم، نحوه عمل آن بر برخی از فعالیت های آنزیمی مطالعه و ترکیبات احتمالی شرکت کننده در دگرآسیبی این گیاه، شناسایی و گزارش شده است.
مواد و روش ها: آزمایش های جوانه زنی و رشد گیاهچه بذر گندم رقم سرداری تحت تأثیر تیمار عصاره آبی ریشه آلاله داسی در پنج سطح، شاهد (آب مقطر)، 5، 10، 15 و 20 درصد عصاره به صورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در آزمایشگاه پژوهشی تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه مراغه طی سال 1397 انجام شد. هم زمان با بررسی اثر تیمار بر مجموعه صفات جوانه زنی و گیاهچه، تغییر در فعالیت آنزیم های آلفا آمیلاز، کاتالاز، پراکسیداز، سوپر اکسید دیسموتاز و فنل اکسیداز نیز در این مرحله بررسی شدند. همچنین، شناسایی ترکیبات شیمیایی عصاره متانولی ریشه توسط GC/MS انجام شد.
یافته ها: با توجه به نتایج، با افزایش غلظت عصاره ریشه آلاله داسی درصد و سرعت جوانه زنی بذر گندم به طور معنی دار کاهش یافت و در غلظت بیش از 15 درصد جوانه زنی متوقف شد. نتایج رشد گیاهچه حاکی از بازدارندگی شدید عصاره ریشه بر رشد اندام های ریشه چه و ساقه چه گندم بود که با کاهش معنی دار در طول و وزن این اندام ها همراه شد که درنهایت قدرت گیاهچه را کاهش داد. همچنین عصاره ریشه، فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز را به طور معنی دار کاهش داد ولی فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت در سطوح پایین عصاره افزایش و در سطوح بالاتر کاهش یافتند. در تجزیه شیمیایی، ترکیبات Octadecatrienal، Dihydro-4H-pyrazolo[3,4-d]pyrimidin-4-one، Hexadecanoic acid، Hexadecanoic acid, 2-hydroxy-1(hydroxymethyl)ethyl ester، Isopropyl isothiocyanate و Cyclohexanone با مقادیر بالا شناسایی شدند که بازدارنده جوانه زنی نیز هستند.
نتیجه گیری: عصاره ریشه آلاله داسی اثر بازدارندگی بسیار قوی روی قوه و قدرت نامیه بذر گندم داشت. بر اساس یافته های پژوهش نحوه عمل ترکیبات دگرآسیب آلاله داسی از طریق القاء تنش اکسیداتیو و ممانعت از تحریک مواد اندوخته بذری در هنگام جوانه زنی می باشد. حساسیت بالای فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز به مواد دگرآسیب در این آزمایش ردیابی شد. همچنین کاهش فعالیت تمامی آنزیم های مورد مطالعه در غلظت های بالا قابل توجه بود. مشتقات مربوط به اسید استئاریک و اسید پالمتیک در حدود 30 درصد ترکیبات را به خود اختصاص دادند که با احتمال بسیار قوی تداخل آنها با فعالیت آنزیم ها وجود دارد.

جنبه های نوآوری:
1- تأثیر دگرآسیبی عصاره آبی ریشه آلاله داسی بر روی شاخصه های جوانه زنی گندم زراعی بررسی شد.
2- شناسایی ترکیبات موجود در عصاره متانولی ریشه آلاله داسی صورت گرفت.
3- القاء تنش اکسیداتیو توسط ترکیبات دگرآسیب مشاهده شد.

مقایسه تحمل شوری لاین‌های امیدبخش تریتی‌پایرم (Tritipyrum) اولیه غیرایرانی با دو رقم گندم در مرحله جوانه‌زنی

اسد معصومی اصل

چکیده مبسوط

مقدمه: تنش شوری یکی از مهمترین عوامل کاهش عملکرد گیاهان زراعی می باشد. تلاقی بین ارقام اصلاح شده و خویشاوندان وحشی یکی از روش های ایجاد گیاهان متحمل به شوری است که ایجاد غله جدید تریتی پایروم در این راستا بوده است که به عنوان گیاه دانه ای و علوفه ای مصرف می شود. بررسی اثر شوری در مرحله جوانه زنی یک آزمون قابل اطمینان در ارزیابی تحمل بسیاری از گونه هاست، زیرا شوری باعث کاهش درصد و سرعت جوانه زنی و همچنین کاهش رشد ریشه چه و ساقه چه می گردد. هدف از این آزمایش بررسی اثرات سطوح مختلف تنش شوری بر جوانه زنی لاین های امیدبخش تریتی پایرم اولیه غیرایرانی و دو رقم گندم الوند (متحمل به شوری) و قدس (حساس به شوری) می باشد.

مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج در سال 1396 انجام شد. فاکتور اول شامل 13 لاین تریتی پایرم و دو رقم گندم و فاکتور دوم شامل سطوح مختلف شوری صفر، 80، 160 و 240 میلی مولار نمک کلرید سدیم) بود. پس از ضدعفونی سطحی و کشت بذرها در پتری، اندازه گیری صفات مرتبط با جوانه زنی تا روز چهاردهم انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که با افزایش سطح شوری سرعت و درصد جوانه زنی، طول ریشه چه، طول ساقه چه، وزن خشک و تر ریشه چه و وزن خشک ساقه چه کاهش یافت. بیشترین درصد (79/79) و سرعت جوانه زنی (74/75 بذر در روز) در شرایط تنش و بدون تنش، مربوط به لاین Az/b بود. درصد جوانه زنی رقم متحمل الوند (59/55 درصد) از 5 لاین تریتی پایروم بیشتر ولی از 7 لاین دیگر کمتر بود، سرعت جوانه زنی آن (69/53 بذر در روز) از 10 لاین تریتی پایروم بیشتر بود. درصد و سرعت جّوانه زنی رقم حساس قدس (به ترتیب 98/40 درصد و 87/36 بذر در روز) از همه لاین های تریتی پایروم کمتر بود. در شرایط تنش شوری، لاین La/b دارای بیشترین طول ریشه چه (77/7 سانتی متر) بود که حتی از طول ریشه چه رقم متحمل الوند (9/4 سانتی متر) نیز بیشتر بود. بیشترین وزن خشک ریشه چه در شرایط تنش به لاین Ka/b (027/0 گرم) و کمترین وزن خشک ریشه چه مربوط به رقم قدس (013/0 گرم) مربوط بود. در بین صفات جوانه زنی، بیشترین و کمترین وراثت پذیری به ترتیب مربوط به صفت طول ساقه چه در شرایط تنش و بدون تنش و صفت وزن تر ریشه چه (در شرایط عدم تنش) و طول ریشه چه (در شرایط تنش) بود. واریانس ژنتیکی صفات طول ساقه چه و درصد جوانه زنی در شرایط عدم تنش نسبت به شرایط تنش بیشتر بود و گزینش در شرایط عدم تنش از بازدهی بالاتری نسبت به شرایط تنش برخوردار خواهد بود. گروه بندی ژنوتیپ ها با استفاده از تجزیه خوشه ای ژنوتیپ ها را در شرایط نرمال و شوری در چهار گروه قرار داد. در شرایط تنش شوری، رقم متحمل به شوری به تنهایی در خوشه چهارم قرار گرفت. رقم حساس به شوری نیز با لاین St/b در خوشه سوم قرار گرفت. بقیه لاین های تریتی پایروم مورد بررسی در دو خوشه اول و دوم قرار گرفتند که لاین ترکیبی (Ka/b)(Cr/b)F6 در خوشه اول قرار گرفت. بنظر می رسد شرایط تنش شوری رقم قدس را از همه لاین های تریتی پایروم (بجز St/b) جدا کرده است ولی در شرایط نرمال چنین نبود که حاکی از صحت خوشه بندی ژنوتیپ های مورد بررسی است.
نتیجه گیری: نتایج این تحقیق تحمل به شوری را در اکثر لاین های ساده و ترکیبی این گیاه در مرحله جوانه زنی اثبات نمود که از بین آنها لاین های ترکیبی (St/b)(Cr/b)F3، (Ka/b)(Cr/b)F6 و (Ka/b)(Cr/b)F3 و La(4B/4D)×(b) و لاین های ساده La/b و Az/b و St/b بهتر از بقیه بوده اند. لذا این لاین های منتخب می توانند در بررسی های تکمیلی آتی مورد توجه قرار گیرند.

جنبه های نوآوری:
1-گیاه تریتی پایروم جدید بوده و قبل از معرفی نیاز به بررسی در سطح جوانه زنی دارد.
2-لاین های ساده همراه با لاین های ترکیبی گیاه تریتی پایروم مورد بررسی قرار گرفته که می تواند تأثیر تلاقی ها را نشان دهد.
3- گروه بندی لاین ها از جهت تحمل یا حساسیت فقط بر اساس صفات جوانه زنی انجام شده است.

تأثیر پیش‌تیمارهای زیستی بر شاخص‌های جوانه‌زنی و فیزیولوژیک گیاهچه کدوی تخم کاغذی (Cucurbita pepo var. styriaca) تحت تنش شوری

حشمت امیدی

چکیده مبسوط
مقدمه: شوری از مهم ترین عوامل زیان بار در نواحی خشک و نیمه خشک جهان است که تولید گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد. ریزجانداران می توانند نقش مهمی را در سازگاری گیاهان به شرایط تنش ایفا کنند و با تولید هورمون های تحریک کننده رشد گیاهی از قبیل سیتوکینین، اسیدجیبرلیک، اکسین، اسیدهای آمینه ویتامین های گروه B، به رشد بیشتر گیاه کمک کرده و نقش مهمی در افزایش تحمل گیاهان در شرایط نامساعد محیطی داشته باشند.
مواد و روش ها: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در دانشگاه شاهد تهران اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل شوری در 4 سطح (صفر، 40، 80 و 120 میلی مولار کلرید سدیم) و پیش تیمار زیستی در هشت سطح (عدم تلقیح، تلقیح با قارچ Trichoderma harzianum سویه BI، تلقیح با کود زیستی ازتوبارور 1، تلقیح با کود زیستی فسفاته بارور 2، تلقیح با تلفیق قارچ و کود زیستی ازتوبارور 1، تلقیح با تلفیق قارچ و کود زیستی فسفاته بارور 2، تلقیح با تلفیق کودهای زیستی ازتوبارور 1 و فسفاته بارور 2، تلقیح با تلفیقی از قارچ و کودهای زیستی ازتوبارور 1 و فسفاته بارور 2) بودند. در این آزمایش شاخص های جوانه زنی، رنگیزه های گیاهی، پرولین، میزان سدیم و پتاسیم، نشاسته، کربوهیدرات، هدایت الکتریکی و پروتئین محلول گیاهچه مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: اثر متقابل پیش تیمار زیستی و شوری بر همه شاخص های مورد ارزیابی به جز کلروفیل b و آنتوسیانین در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. تیمار کود زیستی فسفاته بیشترین تأثیر مثبت بر درصد جوانه زنی را با افزایش شوری داشت. در تیمار تلفیق قارچ با کود زیستی ازتوباکتر مقادیر کلروفیل a، b و کل در سطوح مختلف شوری از بقیه تیمارها بیشتر و با افزایش سطح شوری بیشتر به صورت افزایشی بود. بیشترین مقدار پتاسیم (10/4 میلی گرم در گرم وزن تر) در تیمار تلفیق قارچ با کود زیستی ازتوبارور در شوری 40 میلی مولار به دست آمد و در مقایسه با شاهد در همین سطح شوری، 02/22 درصد افزایش نشان داد. با افزایش شوری، تیمارهای قارچ در جلوگیری از افزایش بیشتر مقدار سدیم و همچنین کود زیستی ازتوبارور در جلوگیری از کاهش بیشتر پتاسیم از مؤثرترین تیمارها بودند. مقدار پروتئین های محلول در تیمار تلفیق قارچ با هر دو کود زیستی در بالاترین سطح شوری، بیشترین مقدار را دارا بود (09/ 13 میلی گرم بر گرم وزن تر) که نسبت به شاهد در همین سطح شوری، 38 درصد افزایش نشان داد.
نتیجه گیری: استفاده از پیش تیمار زیستی سبب کاهش اثرات منفی شوری از طریق کاهش محتوای سدیم و افزایش پتاسیم اندام هوایی شد و همچنین باعث شد با کم شدن هدایت الکتریکی در بالاترین سطح شوری نسبت به شاهد، تأثیر مثبتی در جوانه زنی داشته باشد.

جنبه های نوآوری:
1- اثر عوامل بیوکنترل باکتریایی و قارچی بر صفات فیزیولوژیک گیاهچه کدوی تخم کاغذی تحت تنش شوری بررسی گردید.
2- آستانه تحمل به شوری گیاه کدو از طریق افزایش پتاسیم و کاهش سدیم اندام هوایی تحت پیش تیمارهای زیستی بهبود یافت.
3- ترکیبات اسمولیتی به وسیله استفاده از پیش تیمارهای زیستی افزایش یافت.

شناسایی ترکیب اسیدهای فنولیک در ارقام گندم و ارزیابی توان دگرآسیبی آن‌ها بر مؤلفه‌های جوانه‌زنی بذر خردل وحشی (Sinapis arvensis)

حسین رضوانی

چکیده مبسوط
مقدمه: استفاده از مواد دگرآسیب یا ترشحات گیاهی که دارای پتانسیل بازدارندگی در برابر علف های هرز باشد یکی از روش های زیستی مهار علف های هرز است. مطالعات دگرآسیبی گندم شامل بررسی دگرآسیبی گندم در مقابل دیگر گیاهان زراعی، علف های هرز، آفات و بیماری ها، جداسازی و شناسایی ترکیبات دگرآسیب، اثرات سمیت گندم روی خود گیاه و مدیریت بقایای گندم می باشد. علف هرز خردل وحشی (Sinapis arvensis) از علف های هرز مشکل ساز در کشور و به ویژه استان گلستان می باشند. تحقیق حاضر به منظور بررسی پتانسیل دگرآسیبی چهار رقم گندم به منظور استفاده از آن ارقام در سامانه مدیریت تلفیقی کاهش علف هرز خردل وحشی اجرا شد.
مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در آزمایشگاه فیزیولوژی مرکز تحقیقات کشاورزی گلستان انجام شد. تیمارها شامل غلظت های 0، 5/2، 5 و 5/7 درصد عصاره آبی اندام های هوایی و زیرزمینی چهار رقم گندم (مروارید، مغان، تجن و آرتا) به همراه تیمار پلی اتیلن گلیکول 6000 با سطوح غلظت های 0، 5/2، 5 و 5/7 درصد بود. به منظور ارزیابی پتانسیل دگرآسیبی اندام های ارقام گندم در کاهش درصد جوانه زنی خردل وحشی، از مدل لجستیک سه پارامتری و برای تعیین نوع ترکیبات اسیدهای فنلی در عصاره ارقام گندم از روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا استفاده شد.
یافته ها: عصاره اندام هوایی کلیه ارقام گندم در مقایسه با شاهد باعث کاهش طول ریشه چه خردل وحشی شد. ارقام مورد مطالعه گندم طول ساقه چه خردل وحشی را بین 28 تا 51 درصد در مقایسه با شاهد کاهش دادند. بیشترین کاهش طول ساقه چه از عصاره اندام هوایی رقم مروارید به دست آمد. افزایش غلظت عصاره اندام هوایی رقم آرتا به 5/7 درصد، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه خردل وحشی به میزان 47 و 29 درصد نسبت به شاهد کاهش داد و رقم مغان در همان غلظت 5/7 درصد سبب 68 درصد کاهش وزن خشک ریشه چه و 41 درصد وزن خشک ساقه چه شد. بیش ترین کاهش شاخص های جوانه زنی گیاه خردل وحشی مربوطه به غلظت های بالای عصاره اندام هوایی گندم رقم مروارید و مغان بود. همچنین مشخص شد، با افزایش غلظت پلی اتیلن گلایکول شاخص های رشد و مؤلفه های جوانه زنی بذر خردل وحشی کاهش یافت، ولی این کاهش معنی داری نبود. این موضوع مؤید آن است که پتانسیل اسمزی غلظت عصاره در تشدید اثر آللوکمیکال ها دخیل نبوده و احتمال اثر اسمزی ضعیف به نظر می رسد. در مجموع رقم مروارید با 34/25 میلی گرم بر کیلوگرم محتوای اسید فنولیک بیشترین غلظت اسید فنولیک را داشت که این مقدار تقریباً سه برابر رقم تجن، 5/1 برابر رقم مغان و سه برابر رقم آرتا بود. رقم مروارید از نظر میزان اسید وانیلیک و اسید فرولیک غلظت بالاتری از سه رقم دیگر داشت. در مجموع در میان ارقام مورد مطالعه کمترین اثر دگرآسیبی در رقم تجن و بیشترین در رقم مروارید مشاهده گردید.
نتیجه گیری: از بین ارقام بررسی شده بیشترین بازدارندگی مربوط به رقم مروارید بود. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین میزان بازدارندگی مربوط به عصاره اندام هوایی است که میزان بازدارندگی عصاره ریشه در برابر صفات مورد بررسی کمتر از اندام هوایی بود. به طور کلی نتایج مطالعه حاضر نشان داد که برخی ارقام گندم مانند رقم های مروارید پتانسیل بازدارندگی بیشتری در برابر علف هرز خردل وحشی دارند که این موضوع می تواند در برنامه های اصلاحی به منظور ایجاد ارقام با پتانسیل دگرآسیبی بالا مورد استفاده قرار گیرد. آگاهی از این موضوع به ویژه در مدیریت پایدار علف های هرز اهمیت زیادی دارد. لذا شایسته است بررسی های جامعی روی پتانسیل دگرآسیبی آن ها صورت گیرد تا امکان استفاده از آن ها در عرصه کشاورزی اعم از مبارزه با علف های هرز، آفات و بیماری های گیاهی، اصلاح گیاهان زراعی و باغی و طراحی تولید علف کش ها و آفت کش های سازگار با محیط زیست، ایمن و قابل تجزیه از نظر زیستی فراهم گردد.

جنبه های نوآوری:
1- توان دگرآسیبی ارقام گندم بر جوانه زنی بذر خردل وحشی بررسی شد.
2- از کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا در تشخیص مواد بازدارنده و دگر آسیب ارقام گندم استفاده گردید.
3- مهار زیستی علف هرز خردل وحشی بررسی شد.

تأثیر پیش‌تیمار بذر با اسید سالیسیلیک بر شاخص‌های سبز شدن و وزن دانه گندم (Triticum aestivum) رقم پارسی در شرایط تنش کم‌آبی

قاسم پرمون

چکیده مبسوط
مقدمه: تنش کم آبی از عواملی است که بر جوانه زنی بذر اثر می گذارد. این تنش، سرعت جوانه زنی را کاهش می دهد و در تنش هایی با شدت بالا علاوه بر سرعت، درصد جوانه زنی را نیز تحت تأثیر قرار می دهند. پیش تیمار بذر از طریق تغییر دادن فعالیت های متابولیک پیش از ظهور ریشه چه موجب بهبود جوانه زنی می شود. این مطالعه به منظور ارزیابی تأثیر پیش تیمار با اسید سالیسیلیک بر شاخص های سبز شدن و وزن دانه گندم تحت تنش کم آبی انجام گرفت.
مواد و روش ها: این مطالعه به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در گلخانه دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه محقق اردبیلی با سه تکرار انجام گرفت. عامل اول شامل غلظت های مختلف اسید سالیسیلیک (صفر (شاهد)، 1 و 2 میلی مولار) و تنش کم آبی (25، 45، 65 و 85 درصد ظرفیت زراعی) بود.
یافته ها: بر اساس نتایج، شاخص های سبز شدن (درصد، سرعت و یکنواختی سبز شدن، زمان لازم برای 10، 50 و 90 درصد سبز شدن) در سطح احتمال خطای 1 درصد تحت تأثیر تنش کم آبی قرار گرفتند. اثر اسید سالیسیلیک نیز بر شاخص های سبز شدن معنی دار شد. اثر متقابل تنش در اسید سالیسیلیک در سطح احتمال خطای 1 درصد بر یکنواختی سبز شدن و در سطح احتمال خطای 5 درصد بر زمان لازم برای 90 درصد سبز شدن تأثیرگذار بود. روند تغییرات ارتفاع بوته و میزان سنبله دهی نیز در اثر تنش کم آبی کندتر شده به طوری که هم شیب تغییرات و هم ارتفاع و درصد سنبله دهی نهایی در اثر تنش کم آبی کاهش (22 و 7 درصدی) یافت. پیش تیمار بذر با اسید سالیسیلیک در غلظت 2 میلی مولار نیز بیشترین تأثیر را بر این دو صفت داشته و موجب کاهش شیب تغییرات آن ها (17 و 13 درصد) و افزایش مقدار نهایی آن ها (34 و 10 درصد) نیز گردید. وزن خشک بوته در سطح احتمال خطای 5 درصد تحت تأثیر برهم کنش تنش کم آبی و اسید سالیسیلیک قرار گرفتند. ارتفاع نهایی و وزن دانه دانه تحت تأثیر تنش کم آبی و اسید سالیسیلیک قرار گرفت. بالاترین وزن دانه دانه از ظرفیت زراعی 85 و 65 درصد با میانگین های 79/0 و 75/0 گرم در بوته مشاهده شد که با یکدیگر اختلاف معنی دار نداشتند. بالاترین وزن دانه 72/0 گرم در بوته در اثر کاربرد اسید سالیسیلیک نیز از غلظت 2 میلی مولار بدست آمد که در مقایسه با شاهد 250 درصد افزایش یافت.
نتیجه گیری: به طوری کلی مشاهده شد که تنش کم آبی موجب کاهش شدید در سرعت و درصد سبز شدن گندم شده و رشد گیاه نیز به شدت در این شرایط کاهش یافته که در نهایت میزان تولید نیز به شدت کاهش یافت. کاربرد اسید سالیسیلیک به عنوان پیش تیمار بذر موجب بهبود شاخص های سبز شدن و رشد و وزن دانه گندم شده به طوری که در غلظت 2 میلی مولار بالاترین وزن دانه را به خود اختصاص داده و می تواند به عنوان تیمار بهبود دهنده شناخته شود.

جنبه های نوآوری:

واکنش مراحل مختلف رشد گیاه گندم به تنش کم آبی با استفاده از رابطه های غیره خطی کمی سازی شد.
ارتباط سبز شدن و وزن دانه گندم در شرایط تنش کم آبی و پیش تیمار با اسید سالیسیلیک بررسی گردید.

جوانه‌زنی و خصوصیات مورفوفیزیولوژیکی پیچک‌ صحرایی (Convolvulus arvensis) در پاسخ به تنش شوری

معصومه فرزانه

چکیده مبسوط
مقدمه: از آن جا که کلریدسدیم محلول ترین و فراوان ترین نمک موجود می باشد، بدیهی است که تمامی گیاهان سازوکارهایی را به منظور مهار انباشت آن به کار گیرند. پیچک یکی از ده علف هرز مسئله ساز دنیاست که تکثیر آن به وسیله بذر، ریشه های خزنده زیرزمینی و ریزوم می باشد. سامانه ریشه ای وسیع همراه با جوانه های بسیار زیاد و مواد اندوخته ای فراوان، سبب مقاوم تر شدن پیچک در رقابت با گیاه زراعی در شرایط تنش شوری یا کم آبی می گردد. شناخت صفات مورفوفیزیولوژیکی علف هرز پیچک در شرایط تنش شوری و مقایسه شاخص تحمل به شوری آن در زمان جوانه زنی و رشد گیاهچه ای، می تواند در مهار موفق آن تأثیر بسزایی داشته باشد. به منظور بررسی جوانه زنی و صفات رویشی گیاهچه پیچک تحت تنش شوری دو آزمایش جداگانه اجرا گردید.
مواد و روش ها: آزمایش جوانه زنی در قالب طرح کاملاً تصادفی با 9 سطح شوری شامل آب مقطر (شاهد)، 5، 10، 15، 20، 25، 30، 35 و 40 دسی زیمنس بر متر با 4 تکرار در شرایط آزمایشگاهی و آزمایش گلدانی در 5 سطح شوری شامل آب تصفیه (شاهد)، 10، 20، 30 و 40 دسی زیمنس بر متر با سه تکرار در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز اجرا گردید.
یافته ها: نتایج نشان داد که درصد جوانه زنی، شاخص بنیه بذر با افزایش شوری کاهش ولی نسبت طولی ریشه چه به ساقچه افزایش یافت. صفات رشدی ریشه و اندام هوایی پس از دو هفته تنش کاهش نشان داد. طبق مدل لجستیک برازش داده شده به شاخص تحمل پیچک صحرایی، در مرحله گیاهچه ای، شوری بیش از 86/7 دسی زیمنس بر متر سبب کاهش 50 درصدی تحمل به شوری گیاه گردید و 50 درصد بازدارندگی تحمل جوانه زنی به شوری در سطح 84/19 دسی زیمنس بر متر برآورد شد که بیانگر این است که آستانه تحمل به شوری پیچک در مرحله جوانه زنی سه برابر تحمل این گیاه در مرحله گیاهچه ای است.
نتیجه گیری: افزایش نسبت طولی ریشه چه به ساقچه در جوانه زنی تا سطح شوری 25 دسی زیمنس بر متر و همچنین در مرحله گیاهچه ای بالا رفتن انشعابات فرعی ریشه تا سطوح شوری 20 دسی زیمنس بر متر مشاهده گردید. به نظر می رسد حفظ سطح و انشعابات ریشه یکی از سازوکارهای تحمل به شوری در پیچک صحرایی باشد. طبق مدل لجستیک سه پارامتره، حد تحمل به شوری پیچک در مراحل جوانه زنی و گیاهچه ای به ترتیب حدود 20 و 8 دسی زیمنس بر متر برآورد گردید.

جنبه های نوآوری:
1- آستانه تحمل به شوری پیچک در جوانه زنی و رشد گیاهچه اندازه گیری شد.
2- شاخص تحمل به شوری پیچک در جوانه زنی و گیاهچه ای مقایسه و معرفی صفت تاثیرگذار در تحمل به شوری پیچک معرفی گردید.
3- بهترین مدل سیگموییدی بر اساس معیار شوری برای شاخص تحمل به شوری پیچک صحرایی معرفی شد.

کمی‌سازی الگوی جذب آب غده‌های اویارسلام ارغوانی (Cyperus rotundus) و ارزیابی رفتار جوانه‌زنی آن‌ها در شرایط مختلف نگهداری

مهدی راستگو

چکیده مبسوط
مقدمه: غده ها، مهّم ترین اندام رویشی در افزونش (تکثیر) اویارسلام ارغوانی، به عنوان یکی از سمج ترین علف های هرز دنیا، می باشند. بررسی خصوصیات مرتبط با نحوه پاسخ غده به محیط اطراف مانند جذب و از دست دادن آب در پاسخ به دما، حائز اهمّیت می باشد. جذب آب اولین مرحله در فرآیند جوانه زنی می باشد اما الگوی جذب آب توسط غده های اویارسلام ارغوانی مشخص نشده است. همچنین از دست رفتن رطوبت غده ها یکی از عوامل مؤثر بر کاهش قابلیت جوانه زنی آن ها می باشد. به منظور بررسی نحوه جذب و کاهش رطوبت غده های اویارسلام ارغوانی، سه آزمایش جداگانه انجام شد.
مواد و روش ها: آزمایش اول، غده ها در حمام آب با دماهای 10، 20، 30 و 40 درجه سلسیوس قرار داده شدند. سپس، وزن غده ها در زمان های مختلف (24 تا 3600 دقیقه) اندازه گیری شد. روند درصد جذب آب غده ها در دماهای مختلف به وسیله برازش مدل پلگ مورد بررسی قرار گرفت. در آزمایش دوم، زمان شروع جوانه زنی در دماهای ثابت 10، 20، 30 و 40 درجه سلسیوس مورد بررسی قرار گرفت. در آزمایش سوم، کاهش رطوبت و درصد جوانه زنی غده ها در دو محیط یخچال (دمای 4 درجه سلسیوس) و اتاق (دمای 22 تا 25 درجه سلسیوس) مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد که رطوبت نخستین غده های اویارسلام ارغوانی، 42 درصد می باشد و 10 درصد آب مازاد جذب می کنند. با پیروی از مدل پلگ، جذب آب غده ها با در نظر گرفتن نقش دما دارای دو مرحله می باشد: (1) جذب سریع (کمتر از هفت ساعت)، و (2) جذب بدون وقفه اما با سرعت (شیب) ملایم پس از آن. در مدل پلگ، فراسنجه های K₁ (دقیقه در درصد وزن ^1-) و K₂ (درصد وزن تر^1-) به ترتیب به عنوان شاخص سرعت جذب آب و شاخص ظرفیت جذب آب می باشند. فراسنجه K₁، رابطه عکس با دما داشت. بیشترین و کمترین مقدار آن به ترتیب با 56/49 و 55/28 در دماهای 10 و 40 درجه سلسیوس بود. از سوی دیگر، روند فراسنجه K₂ از 10 تا 30 درجه سلسیوس ثابت (1_/0) ولی در دمای 40 درجه سلسیوس مقدار آن 087_/0 بدست آمد. مدل هایپربولا دو فراسنجه ای، نسبت به مدل پلگ، مدل برتر بود و بیشترین درصد جذب آب و زمان لازم برای 50 درصد جذب آب را پیش بینی می کند. نتایج نشان داد که شروع جوانه زنی غده های اویارسلام ارغوانی تحت دماهای 10، 20، 30 و 40 درجه سلسیوس به ترتیب از روزهای 44/14، 57/6، 24/3 و 12/3 رخ داده است. در شرایط نگه داری غده ها در اتاق و یخچال، توقف جوانه زنی به ترتیب بعد از سه و نه ماه اتفاق افتاد. زمان لازم برای کاهش 50 درصد جوانه زنی در شرایط یخچال و اتاق به ترتیب 12_/5 ماه (154 روز) و 3_/1 ماه (39 روز) برآورد شد. زمان لازم برای 50 درصد کاهش وزن غده تحت شرایط نگهداری در اتاق و یخچال به ترتیب 981/1 ماه (59 روز) و حدود 6 ماه (180 روز) بود. به طور کلی، 85_/11 درصد کاهش وزن غده (کاهش رطوبت) منجر به کاهش 50 درصدی جوانه زنی غده ها شد.
نتیجه گیری: بیشترین جذب آب غده ها تحت همه دماها در کمتر از 420 دقیقه (هفت ساعت) رخ داد. کُند بودن جوانه زنی غده ها در دماهای پایین ارتباطی با مشکل در جذب آب ندارد. غده ها با از دست دادن حدود 12 درصد رطوبت، نیمی از قدرت جوانه زنی خود را از دست دادند. از طرف دیگر، نتایج حاکی از آن است که غده ها در دماهای خنک (4 درجه سلسیوس) نسبت به دمای محیط (22 تا 25 درجه سلسیوس) دیرتر رطوبت و قابلیت جوانه زنی خود را از دست می دهند.

جنبه های نوآوری:

الگوی جذب آب غده های اویارسلام ارغوانی تعیین گردید.
نقش محل نگه داری بر کاهش رطوبت و قدرت جوانه زنی غده های اویارسلام ارغوانی بررسی شد.

کمی‌سازی جوانه‌زنی بذر گوآر (Cyamopsis tetragonoloba) نسبت به دما

سید حمیدرضا رمضانی

چکیده مبسوط
مقدمه: گوآر با نام علمی Cyamopsis tetragonoloba L.، گیاهی از خانواده بقولات است. صمغ گوار (حاصل آندوسپرم موجود در بذر) در بسیاری از صنایع مانند صنایع دارویی و غذایی، صنعت کاغذ، معدن، نفت و حفاری، نساجی و تولید مواد منفجره مورد استفاده قرار می گیرد. مدل سازی روشی است که در پیش بینی مراحل رشدی گیاه و تعیین واحدهای حرارتی مورد نیاز در هر مرحله رشدی بخصوص جوانه زنی کاربرد فراوان دارد. با توجه به کاربردهای مهم درمانی و صنعتی گیاه گوآر و نبود اطلاعات و گزارش های کافی مبنی بر تعیین دماهای کاردینال این گیاه، هدف از انجام این پژوهش بررسی اثر دما بر صفات جوانه زنی و رشد اولیه گیاهچه و پیش بینی دماهای کاردینال (حداقل، بهینه و حداکثر) جوانه زنی این گیاه بود.
مواد و روش ها: این پژوهش در آزمایشگاه علوم و تکنولوژی بذر دانشکده کشاورزی سرایان دانشگاه بیرجند در سال 1396 اجرا گردید. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با 8 سطح تیمار دمایی شامل دماهای 5، 10، 15، 20، 25، 30، 35 و 40 درجه سلسیوس و 5 تکرار انجام شد. صفات درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی روزانه، متوسط جوانه زنی روزانه، طول ساقه چه، طول ریشه چه و طول گیاهچه اندازه گیری و محاسبه شد. دماهای کاردینال جوانه زنی با استفاده از تجزیه و تحلیل رگرسیونی و به کمک مدل های ارائه شده (مدل های رگرسیون غیرخطی لجستیک، دوتکه ای، چند جمله ای درجه دوم و درجه سوم) و با استفاده از سرعت جوانه زنی محاسبه شد. مقایسه میانگین ها با آزمون دانکن در سطح احتمال پنج درصد صورت گرفت. برای رسم نمودارهای سرعت جوانه زنی در برابر دما (برازش مدل های مختلف) از نرم افزار سیگماپلات استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که تأثیر سطوح مختلف دما بر جوانه زنی بذر گوآر بر سه مؤلفه درصد، سرعت و متوسط جوانه زنی بذر معنی دار بود. با توجه به نتایج بدست آمده کمترین مقادیر مربوط به درصد، سرعت و متوسط جوانه زنی در دماهای 5، 10 و 40 درجه سلسیوس بدست آمد و بیشترین مقادیر مربوط به سرعت جوانه زنی در دمای 15 درجه سلسیوس و همچنین بیشترین مقادیر مربوط به درصد جوانه زنی و متوسط جوانه زنی در دمای 35 درجه سلسیوس مشاهده شد. نتایج تأثیر سطوح مختلف دما بر رشد گیاهچه گوآر نشان داد که تأثیر دما بر سه مؤلفه طول گیاهچه، ساقه چه و ریشه چه بذر معنی دار شد. به طوری که کمترین مقادیر مربوط به طول گیاهچه، ساقه چه و ریشه چه در دماهای 5، 10 و 40 درجه سلسیوس مشاهده گردید. بیشترین طول گیاهچه و ساقه چه در دمای 30 درجه سلسیوس بود.
نتیجه گیری: کمی سازی واکنش جوانه زنی بذر گوار به سطوح مختلف دما با استفاده از چهار تابع دوتکه ای، لجستیک، چندجمله ای درجه دو و درجه سه صورت گرفت. مدل رگرسیون چندجمله ای درجه دو براساس ضریب تبیین (R²) و میزان انحراف، برازش مناسب و معنی داری با داده های مربوط به سرعت جوانه زنی در مقابل متغیر مستقل دما داشت. براساس پارامترهای مدل مذکور دمای بهینه جوانه زنی گوآر، 05/26 درجه سلسیوس بدست آمد و دمای حداقل و حداکثر جوانه زنی گوآر به ترتیب 09/6 و 40 درجه سلسیوس محاسبه شد.

جنبه های نوآوری:

پیش بینی دماهای کاردینال جوانه زنی بذر گوار امکان سنجی شد.
تاریخ کاشت گوآر بر اساس دماهای کاردینال جوانه زنی قابل پیش بینی گردید.

مقایسه جنبه‌های بوم‌شناسی جوانه‌زنی بذر اکوتیپ‌های کهورک (Prosopis farcta) دو استان خوزستان و فارس

احمد زارع

چکیده مبسوط
مقدمه: کهورک در مزارع گندم، جو، زعفران، پنبه، سبزیجات، و در باغات به عنوان علف هرز معرفی شده است. گسترش این علف هرز در اقلیم های مختلف منجر به ایجاد این سؤال می شود که شرایط گیاه مادری بر خصوصیات جوانه زنی تا چه میزان می تواند تاثیرگذار باشد. بنابراین هدف از انجام این تحقیق ارزیابی تأثیر شرایط گیاه مادری بر خصوصیات جوانه زنی در پاسخ به تنش های محیطی (دما، شوری و خشکی) بود.
مواد و روش ها: به منظور بررسی چگونگی شکست خواب و آستانه های پاسخ جوانه زنی دو اکوتیپ علف هرز کهورک (خوزستان و فارس) به عوامل محیطی (دما، شوری و خشکی)، چهار آزمایش جداگانه به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 3 تکرار در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان انجام شد. آزمایش ها شامل غوطه وری بذرها در اسید سولفوریک غلیظ (96 درصد) (0، 5، 10، 15، 20، 25، 30 و 40 دقیقه)، دماهای مختلف شامل (0، 5، 10، 15، 20، 25، 30، 35، 40 و 45 درجه سلسیوس)، سطوح شوری (0، 100، 200، 300، 400، 500 و 600 میلی مولار کلرید سدیم) و سطوح مختلف تنش خشکی (0، 2/0-، 4/0-، 6/0-، 8/0-، 1- و 2/1- مگاپاسکال) بود.
یافته ها: مدت زمان مورد نیاز جهت غوطه وری بذرهای دو اکوتیپ کهورک در اسید سولفوریک جهت شکست خواب متفاوت بود. پارامترهای معادله نشان داد که مدت زمان غوطه وری در اسید سولفوریک برای رسیدن به 50 درصد جوانه زنی در اکوتیپ خوزستان (38/11 دقیقه) نسبت به اکوتیپ فارس (10/8 دقیقه) بیشتر بود. همچنین اکوتیپ خوزستان در دمای 40 درجه سلسیوس قادر به جوانه زنی (45 درصد) بود، درحالی که جوانه زنی در اکوتیپ فارس در دمای مذکور متوقف گردید. سرعت جوانه زنی و درصد جوانه زنی تجمعی در دماهای کمتر از 25 درجه سلسیوس در اکوتیپ فارس نسبت به اکوتیپ خوزستان بیشتر بود. نتایج آزمایش شوری نشان داد که کاهش 50 درصدی شاخص بنیه بذر، درصد جوانه زنی نهایی و سرعت جوانه زنی در اکوتیپ فارس به ترتیب معادل 48/167، 46/404 و 02/307 میلی مولار و در اکوتیپ خوزستان معادل 89/229، 16/380 و 57/291 میلی مولار بود. در مورد اعمال تیمارهای خشکی، کاهش 50 درصدی درصد جوانه زنی نهایی، شاخص بنیه بذر و سرعت جوانه زنی در اکوتیپ فارس به ترتیب 50/0-، 38/0- و 39/0- مگاپاسکال و در اکوتیپ خوزستان به ترتیب 79/0-، 46/0- و 50/0- مگاپاسکال بود.
نتیجه گیری: به طورکلی، نتایج نشان داد که شرایط اقلیم رویشگاه گیاه مادری (طول و عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، میزان بارندگی و دما) می تواند بر میزان خواب و مقاومت به تنش های محیطی به مانند دما، شوری و خشکی تاثیرگذار باشد.

جنبه های نوآوری:
1- آستانه های پاسخ جوانه زنی بذرهای دو اکوتیپ کهورک فارس و خوزستان در مواجهه با دما و تنش های خشکی و شوری مقایسه گردید.

اثر تنش آبی بر ویژگی‌های جوانه‌زنی و گیاهچه‌ای تعدادی از ارقام گندم نان (Triticum aestivum)

غلامعلی رنجبر

چکیده مبسوط
مقدمه: جوانه زنی از مهم ترین مراحل رشد گیاه است که دوام، استقرار و عملکرد نهایی گیاهان زراعی را تعیین می کند و در مناطقی که استقرار موفق گیاه در اثر وجود شرایط خشکی با مشکل مواجه می شود، اصلاح صفات جوانه زنی یکی از اهداف اصلاحی مهم بشمار می آید. مطالعه حاضر بمنظور تعیین تأثیر سطوح مختلف تنش اسمزی بر خصوصیات جوانه زنی و ارتباط این صفات با عملکرد تعدادی از ارقام گندم نان مورد کاشت در مناطق سردسیری طراحی و اجرا گردید.
مواد و روش ها: آزمایش جوانه زنی به روش کاغذ صافی مرطوب و ظروف پتری به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد که در آن فاکتور اول شامل 20 رقم گندم نان (ارقام دیم و ارقام آبی متحمل به تنش خشکی پایان فصل) و فاکتور دوم شامل 3 سطح تنش اسمزی (بدون تنش و تنش اسمزی 3- و 6- بار) بود. در این آزمایش، صفات طول غلاف ساقه چه (کولئوپتیل)، طول ساقه چه، وزن ساقه چه، طول ریشه چه، وزن ریشه چه، نسبت طول و وزن ریشه چه به ساقه چه، زاویه رشد ریشه های بذری و سرعت جوانه زنی و شاخص تنش جوانه زنی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در آزمایش مقایسه عملکرد 20 رقم فوق در شرایط بدون تنش و تنش خشکی انتهایی مورد مقایسه قرار گرفتند.
یافته ها: نسبت طول و وزن ریشه چه به ساقه چه و وزن ساقه چه بیشترین حساسیت و تعداد ریشه چه کمترین حساسیت را به تنش اسمزی داشت. افزیش طول ریشه چه همزمان با کاهش وزن ریشه چه تحت تنش، نشان داد که در اثر تنش، ریشه ها طویل تر و باریک تر شده اند. در شرایط بدون تنش 11 ژنوتیپ شامل ژنوتیپ های هشترود، آذر 2، صائین، CD62-6، CD91-12، میهن، باران، حیدری، هما، کراس آذر 2 و زارع دارای طول غلاف ساقه چه بیشتری بودند. در تنش 3- بار نیز 11 ژنوتیپ دارای بیشترین طول غلاف ساقه چه بودند که بالاترین مقادیر به هشترود، حیدری و صائین اختصاص یافت. در تنش 6 بار، لاین های CD91-12 و CD62-6، هشترود، هما، پیشگام و زارع دارای بیشترین طول غلاف ساقه چه بودند. از لحاظ سرعت جوانه زنی در تنش 3- بار کراس آذر 2 دارای بیشترین سرعت و صائین، CD62-6، گاسکوژن و HD2985 در رتبه های بعدی قرار گرفتند. در تنش 6 بار کراس آذر 2 و HD2985 دارای بیشترین سرعت و گاسگوژن، CD62-6 و صائین در مقام بعدی قرار گرفتند. از لحاظ شاخص تنش جوانه زنی (GSI) در هر دو شرایط 3- و 6- بار ارقام صائین، کراس آذر 2، CD62-6 و HD2985 دارای برتری بودند. از لحاظ عملکرد دانه در شرایط بدون تنش ارقام آبی گاسگوژن، حیدری، پیشگام، اروم و زرینه دارای بیشترین عملکرد بوده و ارقام باران، HD2985، C-88-4، C-90-11 و کراس آذر 2 در مقام بعدی قرار گرفتند. در شرایط تنش دار ارقام باران، گاسگوژن، HD2985، کراس آذر 2، حیدری و زرینه دارای بهترین عمکرد بودند. بر اساس شاخص STI ارقام گاسکوژن، حیدری، لاین HD2985 و زرینه متحمل ترین ژنوتیپ ها به تنش خشکی بودند. تجزیه خوشه ای ژنوتیپ های مورد مطالعه را در 3 خوشه گروه بندی کرد.
نتیجه گیری: اختلاف معنی دار در تمام صفات مورد بررسی در بین ژنوتیپ ها حاکی از وجود تنوع ژنتیکی کافی برای اعمال گزینش در صفات جوانه زنی است. ارقام صائین، زارع، پیشگام، صدرا، باران و میهن در مجموع دارای صفات جوانه زنی مطلوبی هستند. تحت تنش، از بین صفات گیاهچه ای زاویه ریشه و سرعت جوانه زنی قوی ترین روابط را با عملکرد دانه نشان داده و به عنوان معیار غیر مستقیم گزینش تحمل به خشکی در گندم پیشنهاد می شوند.

جنبه های نوآوری:
1- ژنوتیپ های مورد آزمایش جدیداً نامگذاری شده و یا جزو لاین های پیشرفته بوده و از لحاظ صفات جوانه زنی برای اولین بار مطالعه می شوند.
2- صفت زاویه رشد ریشه های بذری از طریق کاغذ صافی مربوط در مطالعات اندکی مورد توجه قرار گرفته است.

بررسی پاسخ جوانه‌زنی بذرهای زوال یافته گیاه چیا (Salvia hispanica) به سطوح مختلف شوری با استفاده از سه مدل

سید امیر موسوی

چکیده مبسوط
مقدمه: جوانه زنی و سبز شدن گیاهچه علاوه بر اینکه وابسته به ژنتیک هر گونه است، تحت تأثیر عوامل محیطی نیز قرار می گیرند. از جمله این عوامل می توان به تغذیه و ژنتیک گیاه مادری، مرحله رسیدگی بذر در زمان برداشت و همچنین عوامل محیطی همچون دما، شوری، خشکی و وضعیت حاصلخیزی خاک اشاره کرد. بنیه بذر نیز به عنوان اولین جزء از کیفیت بذر تحت تأثیر پیری در طی انبارداری کاهش می یابد. هدف از این مطالعه ارزیابی واکنش جوانه زنی بذرهای زوال یافته گیاه چیا در دامنه های شوری مختلف می باشد.
مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل دو عاملی شامل بذر پیری تسریع یافته در پنج سطح (صفر، 24، 48، 72 و 96 ساعت) و تنش شوری در شش سطح (صفر، 50، 100، 150، 200 و 250 میلی مولار) در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در سال 1398 اجرا گردید.
یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان دهنده اثر معنی دار سطوح مختلف پیری تسریع یافته بذر و شوری و همچنین اثر متقابل آن ها بر تمام صفات اندازه گیری شده بود. با استفاده از سه تابع سیگموییدی (لجستیک، گامپرتز و سیگمویید) و دو تابع چندجمله ای (درجه 2 و 3) و با کمک معیارهای سنجش مدل نظیر ضریب دقت اندازه گیری، ریشه میانگین مربعات خطا و شاخص آیکائیک تصحیح شده الگوی مناسب جوانه زنی بذرهای زوال یافته این گیاه در پاسخ به سطوح مختلف شوری تعیین گردید. نتایج نشان داد که در سطوح مختلف زوال توانایی مدل ها در توصیف پاسخ بذر چیا به سطوح شوری متفاوت بود. به گونه ای که در شرایط بدون زوال و تیمار 72 ساعت پیری تسریع یافته بذر مدل سیگموئید و در سایر سطوح تیمار پیری بذر، مدل گامپرتز بهترین برازش را در توصیف جوانه زنی نهایی داشتند. بر اساس مدل سیگموئید کاهش 50 درصد جوانه زنی نهایی در سطوح پیری صفر و 72 ساعت به ترتیب در غلظت های 1/171 و 9/76 میلی مولار و بر اساس مدل گامپرتز کاهش 50 درصد جوانه زنی نهایی در سطوح پیری 24 و 48 ساعت به ترتیب در غلظت های 8/163 و 6/129 میلی مولار حاصل شد. نتایج حاصل از برازش مدل های پلی نومیال نیز نشان داد که مدل کیوبیک توصیف مناسب تری برای صفات مورد مطالعه همچون بنیه بذر ارائه می دهد.
نتیجه گیری: جوانه زنی بذر گیاه چیا نسبت به تنش شوری و پیری تسریع یافته بذر حساسیت نشان می دهد. در شرایط عدم اعمال تیمار زوال، بذرهای چیا تا غلظت 200 میلی مولار مقاومت نشان داده و قادر به جوانه زنی بودند؛ اما با افزایش سطح زوال، میزان جوانه زنی در تمام سطوح تنش شوری به تدریج کاهش یافت به گونه ای که در تیمار 96 ساعت پیری، جوانه زنی گیاه در سطوح بالاتر از 150 میلی مولار متوقف گردید.

جنبه های نوآوری:
1- بهترین مدل غیر خطی در پاسخ جوانه زنی گیاه چیا به سطوح مختلف پیری تسریع یافته بذر و شوری با کمک معیارهای سنجش مدل برآورد گردید.
2- آستانه تحمل جوانه زنی بذر گیاه چیا به تنش شوری برای بذر زوال یافته و بدون زوال تعیین شد.

تعیین مناسب‌ترین مدت‌زمان و غلظت پیش‌تیمار با تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی بر شاخص‌های جوانه‌زنی بذر پروانش (Catharanthus roseus)

حشمت امیدی

چکیده مبسوط
مقدمه: پروانش یکی از گیاهان دارویی-زینتی است که امروزه به عنوان گیاه دارویی در جهان مورد توجه قرارگرفته است. استفاده از تنظیم کننده های رشد گیاهی مانند اسید سالیسیلیک در زمان آبنوشی و پیش تیمار، فعالیت بذر و در نتیجه جوانه زنی و رشد گیاهچه را در بسیاری از گیاهان افزایش می دهد. اسید جاسمونیک نیز از تنظیم کننده های درونی رشد گیاه است که در جوانه زدن بذر، دانه گرده و رشد گیاه نقش دارد. با توجه به دوره رشد طولانی گیاه پروانش و کوچک بودن بذر و عدم استقرار مناسب آن در مزرعه با خاک هایی با بافت نیمه سنگین و سنگین، این تحقیق با هدف بررسی اثر پیش تیمار بذر با تنظیم کننده های رشد اسید سالیسیلیک و اسید جاسمونیک در غلظت ها و مدت زمان های متفاوت بر بهبود درصد و شاخص های جوانه زنی بذر پروانش انجام شد.
مواد و روش ها: این پژوهش به صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح کاملاً تصادفی، در سه تکرار در آزمایشگاه علوم و تکنولوژی بذر دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه شاهد تهران در سال 1396 انجام شد. فاکتورهای مورد آزمایش شامل: غلظت اسید سالیسیلیک در پنج سطح (صفر، 01/0، 1/0، 5/0 و 1 میلی مولار) و غلظت اسید جاسمونیک در چهار سطح (صفر، 1، 10 و 100 میکرومولار) در زمان های (صفر، 6، 12، 24 و 48 ساعت) بودند. در پایان آزمایش صفاتی چون درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، متوسط زمان لازم برای جوانه زنی، متوسط جوانه زنی روزانه، ارزش جوانه زنی، شاخص طولی و وزنی بنیه بذر محاسبه شد. هم چنین صفات وزن خشک کل گیاهچه، وزن خشک ساقه چه، وزن خشک ریشه چه، طول ریشه چه، طول ساقه چه و طول کل گیاهچه اندازه گیری شد.
یافته ها: نتایج تحقیق نشان داد که اثر اسید سالیسیلیک، اسید جاسمونیک و زمان بر درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین زمان جوانه زنی، متوسط جوانه زنی روزانه، ارزش جوانه زنی، طول گیاهچه، شاخص وزنی بنیه بذر، شاخص طولی بنیه بذر و وزن خشک ریشه چه معنی دار بودند. بهترین مدت زمان برای پیش تیمار با اسید سالیسیلیک در این آزمایش 24 و 48 ساعت بود. در بین غلظت های کاربردی اسید سالیسیلیک، غلظت های 5/0 و 1 میلی مولار بهترین نتایج را نشان دادند. هم چنین بهترین مدت زمان و غلظت برای پیش تیمار با اسید جاسمونیک در این آزمایش 12 و 24 ساعت و 10 میکرومولار بود.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که استفاده از اسید سالیسیلیک و اسید جاسمونیک برای پیش تیمار بذر موجب بهبود مؤلفه های جوانه زنی بذر می شود. علاوه بر غلظت پیش تیمار با اسید سالیسیلیک و اسید جاسمونیک، مدت زمان تماس بذر با این تنظیم کننده های رشد نیز حائز اهمیت است. مشاهده شد بین مدت زمان های مختلف پیش تیمار اختلاف معنی داری وجود دارد، بنابراین می توان بیان نمود که مدت زمان پیش تیمار بذر یکی از عوامل مهم پیش تیمار بذر هست و تعیین زمان مناسب پیش تیمار موجب جلوگیری از تأثیر منفی آن بر ویژگی های جوانه زنی و رشد گیاهچه بذرهای پیش تیمار شده می شود.

جنبه های نوآوری:

مطلوب ترین غلظت اسید سالیسیلیک و مدت زمان پیش تیمار بذر پروانش مشخص شد.
غلظت مناسب اسید جاسمونیک و مدت زمان مطلوب برای پیش تیمار بذر پروانش تعیین شد.
تأثیر تنظیم کننده های رشد اسید سالیسیلیک و اسید جاسمونیک بر درصد و شاخص های جوانه زنی بذر پروانش بررسی شد.

بررسی جوانه‌زنی، ظهور گیاهچه و مدیریت آفات و بیماری‌های خزانه توتون (Nicotiana tabacum) رقم K326 در پاسخ به ضدعفونی بذر

حمید رضا مبصر

چکیده مبسوط
مقدمه: بذر نهاده و اساس تولید محصولات زراعی است و کاشت توتون به صورت نشاءکاری بوده و نشاء آن در سینی شناور در خزانه تولید می شود. از این رو جوانه زنی بذر و سلامت گیاهچه های ایجاد شده و مدیریت آفات و بیماری های گیاهچه از اهمیت زیادی برخوردار است؛ بنابراین، ارزیابی اثر ضدعفونی کردن بذرها بر جوانه زنی و مدیریت آفات و بیماری های مهم در خزانه برای تولید نشاءهای قابل انتقال سالم توتون حائز اهمیت می باشد. هدف از این آزمایش بررسی اثر ضدعفونی بذر توتون رقم K326 بر جوانه زنی و درصد نشاهای قابل انتقال تولید شده و مدیریت آلودگی به مگس سیارید، شته و پوسیدگی یقه، در سیستم خزانه سینی های شناور بود.
مواد و روش ها: آزمایش در مرکز تحقیقات و آموزش تیرتاش در سال 1393 در قالب طرحی کاملاً تصادفی در 3 تکرار اجرا گردید. بذرها به روش اسپری با قارچ کش های متالاکسیل (ریدومیل) و تیوفانات متیل (توپسین-ام) و حشره کش های ایمیداکلوپراید (گائوچو)، تیومتوکسام (کروزر) و تیودیکارب (لاروین) و گرما دادن بذرها با هوای گرم (دمای 60 درجه سلسیوس) به مدت یک ساعت، تیمارکردن بذرها با آب گرم (50 درجه سلسیوس) به مدت 10 دقیقه و تیمار با هیپوکلریت سدیم 5/0 درصد به مدت 4 دقیقه، ضدعفونی شدند. سپس درصد گیاهچه های عادی با آزمون جوانه زنی استاندارد، درصد ظهور گیاهچه در سینی های خزانه شناور، درصد نشاهای قابل انتقال از خزانه شناور و درصد نشاهای آلوده به مگس سیارید، شته و پوسیدگی یقه ارزیابی شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد بذرهای توتون رقم K326 ضدعفونی شده به صورت اسپری کردن با 5/2 گرم در کیلوگرم بذر متالاکسیل+ 5/2 گرم در کیلوگرم بذر+ تیوفانات-متیل (پودر وتابل 70 درصد) + 10 گرم در کیلوگرم بذر ایمیداکلوپراید + 6 سانتی متر مکعب در کیلوگرم بذر حشره کش تیودیکارب، از بیشترین درصد گیاهچه های عادی، درصد ظهور گیاهچه ها در سینی های خزانه شناور و درصد نشاهای قابل انتقال و کمترین درصد گیاهچه آلوده به مگس سیارید و شته و پوسیدگی یقه برخوردار بودند.
نتیجه گیری: نتایج این تحقیق به طورکلی نشان داد کلیه تیمارهای مورد بررسی ضدعفونی بذر نسبت به شاهد جوانه زنی بذرها و درصد ظهور گیاهچه ها در سینی های خزانه شناور و نشاهای قابل انتقال را بهبود داده و نیز گیاهچه های آلوده به پوسیدگی یقه و مگس سیارید و شته را کاهش دادند. همچنین صفات بررسی شده مذکور در تیمارهای ضدعفونی بذر با قارچ کش ها و حشره کش های مورد بررسی از برتری نسبت به تیمارهای غیرشیمیایی ضدعفونی مورد بررسی برخوردار بودند.

جنبه های نوآوری:
1- اثر تیمارهای ضدعفونی شیمیائی (سموم مختلف حشره کش و قارچ کش مجاز و متداول) به صورت روکش کردن بر جوانه زنی بذر و درصد ظهور گیاهچه توتون ارزیابی گردید.
2- اثر تیمارهای ضدعفونی غیرشیمیائی بر جوانه زنی بذر و درصد ظهور گیاهچه توتون و مدیریت آفات و بیماری ها در خزانه ارزیابی گردید.