دانش بیماری شناسی گیاهی

ردیابی سرولوژیکی و مولکولی ویروس موزاییک زرد جو در استان خراسان رضوی، ایران

محدثه گرامی نوقابی

موزاییک زرد ناشی از ویروس موزاییک زرد جو (BaYMV)، که توسط شبه قارچ Polymyxa graminis منتقل می شود، یکی از بیماریهای مهم ویروسی جو در جهان است. برای ردیابی سرولوژیکی و مولکولی این ویروس از مزرعه های جو استان خراسان رضوی، شمال شرق ایران، 86 نمونه برگ به صورت تصادفی و یا دارای علایمی شامل موزاییک، زردی و رگبرگ روشنی در اوخر زمستان سال 1400، جمع آوری شدند. نمونه ها پس از انتقال به آزمایشگاه توسط آزمون های سرولوژیکی الایزا و مولکولی واکنش زنجیره ای پلیمراز- ترانسکریپتاز معکوس (RT-PCR) مورد بررسی قرار گرفتند. با استفاده از آغازگرهای اختصاصی BaYMV طراحی شده، قطعه ای به طول 800 جفت باز مربوط به پروتیین پوششی ویروس تکثیر شد. از بین جدایه های مثبت آزمون RT-PCR، قطعه دی ان ا تکثیر شده مربوط به جدایه بجستان پس از استخراج از ژل، تعیین توالی گردید. توالی دریافتی جدایه بجستان , BaYMV پس از تایید صحت با استفاذه از برنامه بلاست، به همراه سایر توالی های پروتیین پوششی BaYMV موجود در بانک ژن NCBI به وسیله نرم افزارهای DNAMAN-7 و Vector NTI مورد واکاوی فیلوژنتیکی قرار گرفت. قطعه تعیین توالی شده جدایه بجستان دارای بیشترین شباهت در سطح نوکلئوتیدی (79/94 درصد) و آمینواسیدی (59/90 درصد) با قطعه مشابه یک جدایه از اروپا بود. این اولین گزارش وقوع BaYMV از شهرستان بجستان استان خراسان رضوی ایران است.

روشهای مدیریت بیماری پوسیدگی فوزاریومی ریشه و طوقه گوجه فرنگی

آزاده گودرزی

بیماری پوسیدگی فوزاریومی ریشه و طوقه گوجه فرنگی یکی از مهم ترین و خسارت زاترین بیماری های خاک زاد این محصول و از عوامل محدودکننده تولید گوجه فرنگی در دنیا به شمار می رود. نشانه های بیماری شامل زرد و بافت مرده شدن برگ ها و دمبرگ ها، ریزش برگ ها، تشکیل زخم های قهوه ای رنگ روی ریشه و بافت های مجاور سطح خاک، بافت مرده شدن و تغییر رنگ بافت های داخلی طوقه و قاعده ساقه، کاهش کمیت و کیفیت میوه ها، پژمردگی و مرگ گیاه است. یازده گونه Fusarium به نام های،
solani F. . ، f. sp. radicis-lycopersici F. oxysporum ، F. moniliforme، F. culmorum، F. commune، F. redolens، F. chlamydosporum، F. semitectum،F. lateritium، F. acuminatum و . equiseti F به عنوان عوامل مولد این بیماری در دنیا گزارش شده اند. وقوع بیماری پوسیدگی فوزاریومی ریشه و طوقه گوجه فرنگی در مزرعه ها و گلخانه های تجارتی، در صورت عدم اجرای راهبردهای مدیریت بیماری معمولاً به وارد شدن زیان اقتصادی فراوان به عملکرد محصول گوجه فرنگی و در برخی موارد، نابودی کامل محصول منجر می شود. این بیماری تا کنون از استان های آذربایجان شرقی، سمنان، فارس، هرمزگان و کرمان در ایران، گزارش شده است. راهبردهای مدیریت تلفیقی بیماری شامل

راه کارهای پیشگیری کننده مانند پیشگیری از ورود و انتشار عامل بیماری، استفاده از رقمهای مقاوم، جلوگیری از ایجاد زخم در ریشه و طوقه، بهداشت زراعی و مدیریت تنش شوری و روشهای مبارزه زراعی، زیستی و شیمیایی در این مقاله شرح داده شده اند.

بیماری‌های مهم نخل خرما و روش‌های نوین مدیریت آنها

فریده فرح بخش

میوه خرما سرشار از کربوهیدرات، انرژی، فیبر، ویتامین ها و عناصر غذایی است و در بعضی کشورها به عنوان غذای اصلی یا مکمل مصرف می شود. ایران دومین تولیدکننده خرما در دنیا است و این محصول یکی از منابع مهم درآمد برای باغداران و صادرکنندگان است. عوامل محدود کننده ی متعددی بر تولید خرما اثر می گذارند. قارچ ها، شبه قارچها و فیتوپلاسماها مهم ترین عوامل زیستی خسارت زای خرما هستند که مدیریت آن ها نیازمند رویکردهای نوین و پایدار است. مهم ترین بیماری های خرما، که از ایران و سایر کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا گزارش شده اند شامل: زوال، سوختگی سیاه، لکه برگی های پستالوتیایی و گرافیولایی، پوسیدگی گل آذین یا خامج و خشکیدگی و زردی نواری هستند. نشانه های این بیماری ها و روش های نوین مدیریت تلفیقی آنها شامل: رعایت بهداشت زراعی نخلستان، کوددهی بهینه، استفاده از پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی برای پایش بیماری ها، به کارگیری فناوری های پیشرفته مانند ویرایش ژنوم برای ایجاد رقمهای مقاوم، روشهای میارزه زیستی و شیمیایی، در این مقاله شرح داده شده اند.

نماتدهای انگل ریشه چغندرقند در استان خراسان رضوی ایران

فاطمه آزاد دیسفانی

نماتدهای انگل گیاهی، از عوامل بیماری زای مهم چغندرقند به شمار می روند که خسارت قابل توجهی را از طریق کاهش کمی و کیفی عملکرد محصول بوجود می آورند. این پژوهش با هدف تعیین پراکنش جمعیت نماتدهای انگل گیاهی در مزرعه های چغندرقند حوزه تحت پوشش کارخانه قند کشت و صنعت جوین، در استان خراسان رضوی که نقش مهمی در تأمین چغندرقند کشور ایفا می کنند، انجام شد. تعداد 150 نمونه خاک اطراف ریشه چغندرقند از مزرعه های پنج حوزه: نقاب، آزادوار، راه چمن، حکم آباد و قزلقارشی، کارخانه قند کشت و صنعت جوین به منظور بررسی پراکنش نماتدهای انگل گیاهی، در سال 1401 جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل گردیدند. نماتدها از نمونه ها به روش الک و سانتریفوژ و نماتدهای سیست به روش قیف فنویک استخراج شدند. برای تشخیص نماتدهای سیستی و غده ریشه از خصوصیات ریخت شناسی لارو و شکل برش انتهایی بدن نماتد ماده استفاده شد. دوازده نماتد متعلق به هشت جنس ، از هفت تیره بالا تیره Tylenchomorpha ، به اسامی: Heterodera schachtii، Meloidogyne javanica، M. incognita، Pratylenchus thornei، P. neglectus، Merlinius brevidens، Ditylenchus myceliophagus، Scutylenchus rugosus، Tylenchorhynchus annulatus، Helicotylenchus sp.، Aphelenchoides sp. و Aphelenchus avenae شناسایی شدند. نماتدهای سیستی و غده ریشه به ترتیب، فراوانی های 38/3 % و 17% را داشتند. حوزه نقاب با 93/3 % فراوانی دارای بالاترین پراکنش نماتد سیستی و حوزه آزادوار با 60 % فراوانی بیشترین پراکنش نماتدهای غده ریشه را در بین حوزه های این کارخانه قند دارا بودند. نظر به پراکنش و جمعیت بالای نماتدهای سیستی و غده ریشه چغندرقند در بعضی حوزه های این کارخانه برنامه های مدیریتی برای پیشگیری از انتشار نماتدها در مزرعه ها و کاهش جمعیت آنها توصیه شده است.

تاثیر Bacillus subtilis و Trichoderma harzianum بر شدت بیماری بلاست برنج

ابوالفضل یحیوی آزاد

بلاست ناشی از Pyricularia grisea یکی از مهم ترین و مخرب ترین بیماری های برنج در سراسر جهان بوده که سالانه خسارت قابل توجهی به این محصول وارد نموده و سبب کاهش عملکرد آن می گردد. با توجه به این که در حال حاضر، مصرف سموم شیمیایی در راستای کنترل این بیماری رواج بسیاری پیدا کرده و از طرفی، می تواند اثرات مخربی بر روی محیط زیست بگذارد، پژوهش حاضر با هدف بررسی پتانسیل Bacillus subtilis و Trichoderma harzianum برای مهار زیستی بیماری در برنج رقم هاشمی انجام شد. در این پژوهش، تاثیر دو عامل مهار زیستی T. harzianum و B. subtilis به تنهایی یا در ترکیب با یکدیگر، به سه روش بذرمال، آغشته سازی نشاء و آبیاری، مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که در تمامی شاخص های رشدی مورد مطالعه از قبیل وزن تر، وزن خشک و طول شاخساره، وزن تر، وزن خشک و طول ریشه و هم چنین شاخص های بیماری زایی مانند درصد آلودگی سطح برگ، شدت بیماری و درصد کاهش بیماری، استفاده از B. subtilis به تنهایی و یا در ترکیب با T. harzianum به صورت بذرمال، بهترین عملکرد را داشتند. بنابراین کاربرد باکتریB. subtilis به تنهایی یا در ترکیب با T. harzianum به ویژه به روش بذرمال، بیشترین تاثیر را در کاهش بیماری بلاست برنج و مدیریت بیماری و هم چنین بهبود شاخص های رشدی این گیاه داشته و می تواند به عنوان یک روش کاربردی در راستای مهار زیستی این بیماری، توسط کشاورزان مورد استفاده قرار گیرد.

قارچ های عامل پوسیدگی ریشه و سوختگی غلاف برگ برنج در استان گلستان ایران

مجتبی کیخاصابر

برنج یک محصول غذایی مهم در آسیا است. بیماریهای قارچی پوسیدگی ریشه، طوقه و ساقه و سوختگی غلاف برگ برنج در بیشتر مناطق کشت برنج در ایران شایع هستند و خسارت اقتصادی می زنند. این پژوهش برای شناسایی قارچهای عامل این بیماری ها در استان گلستان ایران، که رتبه سوم تولید برنج کشور را دارد، صورت گرفت. شناسایی این عوامل بیماری زا زمینه را برای اجرای روش های مدیریت مناسب آنها و افزایش تولید محصول فراهم می کند. نمونه های دارای علائم پوسیدگی ریشه وساقه و سوختگی غلاف برگ از مزرعه های نقاط مختلف استان گلستان جمع آوری شدند. قارچها از بافت های بیمار روی محیط آب-آگار و سیب زمینی-دکستروز –آگار جداسازی و خالص سازی شدند. برای شناسایی دقیق مولکولی قارچ ها از واکنش زنجیره ای پلیمراز جهت تکثیر نواحی ژنی tef1-a و ITS-rRNA با آغازگرهای EF1728F/EF1-986R و ITS5/ITS4 استفاده گردید. تست بیماری زایی قارچها روی گیاهچه های برنج در محیط گلخانه انجام شد. بر اساس اطلاعات ریخت شناسی و مولکولی و تست بیماریزایی قارچ های بیمارگر Ceratorhiza hydrophila، Fusarium andiyazi، F. incarnatum و Rhizoctonia solani در نمونه های بیمار جمع آوری شده شناسایی شدند. وقوع C. hydrophila، F. andiyazi و F. incarnatum در مزرعه های برنج این استان برای نخستین بار گزارش می شوند.

نقش اسید هیومیک به عنوان یک محرک زیستی در مدیریت بیماریهای گیاهی

زهرا امجدی

اسید هیومیک یکی از مهم ترین و پرمصرف ترین محرک های زیستی در کشاورزی، ابزاری قدرتمند برای سلامت خاک و مقاوم تر شدن گیاهان نسبت به تنش ها محسوب می شود. این ترکیب آلی ایمن از طریق سازوکارهای مستقیم و غیرمستقیم به مهار بیماری ها می پردازند. در بعد غیرمستقیم، اسید هیومیک با بهبود ساختار فیزیکی خاک از طریق افزایش تخلخل و تهویه، تقویت ظرفیت تبادل کاتیونی و حاصلخیزی شیمیایی خاک و همچنین تحریک جمعیت ریزجانداران مفید خاکزی محیطی نامساعد برای توسعه بیمارگر ها ایجاد می کند. همچنین، اسید هیومیک با تقویت بنیه گیاه از طریق توسعه سیستم ریشه، تسهیل جذب آب و عناصر غذایی، و به ویژه فعال سازی مکانیسم های القای مقاومت سیستمیک در گیاه، منجر به تولید و انباشت متابولیت های دفاعی، افزایش فعالیت آنزیم های دفاعی و پروتئین های مرتبط با بیماریزایی می شود. این مقاله خلاصه ای از اثر بخشی اسید هیومیک به عنوان یک محرک گیاهی بر بیمارگرهای گیاهی و چشم انداز استفاده از آن در جهت کاهش مصرف سمهای شیمیایی یا حتی جایگزینی آن در مهار بیماری های گیاهی ارائه می کند. درک خوب از عملکرد محرک های زیستی از جمله اسید هیومیک به کشاورزان و دانشمندان کشاورزی در کاربرد بهتر آنها کمک کند.

نقش نرم افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در تشخیص و مدیریت بیماری‌های گیاهی

مهدی صدروی

بیماری ها تهدیدی جدی برای تولید پایدار و سالم محصول های گیاهی و امنیت غذایی مردم جهان به شمار می روند و سالانه بخش قابل توجهی از تولید آنها را از نظر کمی و کیفی کاهش می دهند. روش های کلاسیک تشخیص بیماری های گیاهی مبتنی بر جداسازی بیمارگر در آزمایشگاه و پایش چشمی مزرعه ای پیشرفت بیماری و اجرای روش های مدیریت، بسیار زمان بر، نیازمند نیروی متخصص و پرهزینه هستند. نرم افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی از تحلیل تصویر، حسگرهای محیطی و مدل سازی پیش آگاهی بیماری ها استفاده می کنند، تا تشخیص سریع بیماری ها در سطح مزرعه صورت گیرد، ادغام داده های هواشناسی، خاک و پارامترهای کشت برای پیش بینی زمان شیوع بیماری ها، ارائه پیشنهادهای مناسب برای مدیریت بیماری براساس داده های قبلی موجود و اجرای سریع و دقیق روش های مدیریتی با استفاده از اینترنت اشیاء و پهپادها و ربات ها انجام میدهند. نرم افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به تشخیص سریع و دقیق بیماری های گیاهی پیش از وارد آوردن خسارت، برقراری سامانه های پیش آگاهی برای بیماری ها و پیش بینی زمان دقیق وقوع و شیوع آنها و اجرای به موقع و صحیح روشهای مدیریتی کمک می کنند و امکان افزایش تولید محصول های گیاهی سالم، همراه با کاهش هزینه ها برای تامین امنیت غذایی مردم جهان فراهم می سازند.

نقش ورمی‌ کمپوست و فرآورده های آن در مدیریت بیماری‌ های ‌گیاهی

مریم میرطالبی

مدیریت بیماری های گیاهی در کشاورزی پایدار، با روش های زیست سازگار به منظور کاهش وابستگی به مواد شیمیایی اهمیت ویژه ای یافته است. ورمی کمپوست و فرآورده های آن، از جمله چای و ورمی واش، با ترکیبهای زیست فعالی کرم های خاکی و جمعیت بالای ریزجانداران مفید، سلامت خاک و رشد گیاه را بهبود می بخشند و در مهار قارچ ها، باکتری ها و نماتدهای بیمارگرگیاهی مؤثر هستند. یافته های پژوهشی نشان داده اند که این محصولها می توانند شدت بیماری هایی مانند پژمردگی فوزاریومی، شانکر باکتریایی و نماتد غده ریشه را کاهش دهند و شاخص های رشدی گیاهچه ها را افزایش دهند. کیفیت ورمی کمپوست و فرآورده های آن تحت تأثیر مواد اولیه، درجه رسیدگی و روش تولید قرار دارد و انتخاب مناسب این عوامل، کارآیی در کنترل بیمارگرها را تقویت می کند. مزایای هم افزایی ترکیبهای زیست فعال و ریزجانداران مفید، ورمی کمپوست را به ابزاری مؤثر برای کاهش مصرف سموم شیمیایی و افزایش بهره وری کشاورزی تبدیل کرده است. توسعه تولید، آموزش کشاورزان و سیاست های حمایتی می تواند نقش این محصول ها را در ارتقای کشاورزی پایدار تقویت کند و راهکار عملی برای بهبود سلامت گیاه، کاهش بیماری ها و حفاظت از محیط زیست ارائه دهد.