دانش بیماری شناسی گیاهی

گزارش نه گونه نماتد کریکونماتید از جنگل های استان مازندران،ایران

فرحناز جهانشاهی افشار

استان مازندران، بیش از نیمی از وسعت جنگل های هیرکانی در شمال کشور را به خود اختصاص داده و دارای پوشش گیاهی بسیار متنوعی است. به منظور آگاهی از ورود نماتدهای مهم انگل گیاهی به این جنگل ها و جلوگیری از انتشار آن ها به مزرعه ها و باغهای پایین دست، پایش مداوم و تعیین تراکم نماتدهای مهم انگل گیاهی در این منطقه ضروری تشخیص داده شد. نود نمونه فراریشه انواع درختان جنگلی شامل افرا، انجیلی، بلوط، تمشک، توسکا، گردو، ممرز در سال 1399، از این استان جمع آوری گردید. نماتدها از نمونه ها با روش الک تر و سانتریفیوژ استخراج شدند، پس از تثبیت، اسلاید های دائمی از آنها تهیه گردید و شاخصهای ریختی آنها اندازه گیری شدند و با استفاده از کلیدهای معتبر شناسایی شدند. همچنین فراوانی آنها در نمونه ها و تراکم جمعیت آنها در 200 سانتیمتر مکعب فراریشه تعیین شد. نه گونه نماتد از بالاتیره Criconematoidea از فراریشه این درختان به این اسامی شناسایی شدند:Criconemoides informis ، Criconemoides parvus، Mesocriconema solivagum ، Mesocriconema xenoplax ، Crossonema civellae ، Crossonema menzeli ، Ogma fagini ، Xenocriconemella macrodora و .Paratylenchus straeleni C. parvus در بین این نماتدها بیشترین فراوانی و تراکم جمعیت در فراریشه درخت توسکا در جنگل دوهزار این استان داشت. بعضی از این نماتدهای انگل گیاهی در جمعیت های بالا علاوه بر خسارت مستقیم به ریشه، باعث شیوع بعضی بیماری های گیاهی و تشدید اثر سرمازدگی می شوند.

ارزیابی امکان تعیین تنوع ژنتیکی جدایه های Mauginiella scaettae با UP-PCR

حمید علوانی پور

قارچ Mauginiella scaettae عامل بیماری مخرب خامج (پوسیدگی گل آذین) شایع در مناطق مختلف کشت نخل خرما است. UP-PCR یکی از روش های انگشت نگاری DNA است که تکرار پذیری و اختصاصیت بالایی دارد. هدف از این مطالعه بررسی امکان تکثیر DNA با آغازگرهای UP-PCR و امکان سنجی بررسی تنوع ژنتیکی جدایه های M. scaettae با استفاده از این نشانگر بود. گل آذین های نخل خرمای دارای علائم بیماری خامج در استان های خوزستان و فارس نمونه برداری شدند. جدایه های خالص شده، براساس مطالعه خصوصیات ریختی شناسایی و با تکثیر و با توالی یابی ناحیه ی ژنومی ITS-nrDNA تایید شدند. از سه جفت آغازگر UP-15/19، UP-21 و UP-45 به منظور بررسی امکان تکثیر و تعیین تنوع ژنتیکی در بین جدایه های قارچ استفاده شد. پنج جدایه ی M. scaettae از سه شهرستان آبادان، شهرستان کارون و بهبهان استان خوزستان و یک نمونه از شهرستان کازرون استان فارس به دست آمدند. جدایه ها از روی چهار رقم نخل خرمای: سایر، خضراوی، خاصی و زاهدی به دست آمدند. واکاوی تبارزایشی با اعتبار سنجی 100 درصد تعلق جدایه ی مورد مطالعه را به قارچ M. scaettae تایید نمود. بررسی نتایج تکثیر نشانگر UP-PCR نشان داد بیش ترین تعداد باند مشاهده شده مربوط به آغازگر UP15 و کمترین تعداد باند مربوط به آغازگر UP45 است. بین آغازگرهای UP-PCR به کار رفته، تنوع باندی دیده شد، ولی بین پنج جدایه ی M. scaettae در هیچ یک از سه آغازگر UP-PCR تنوع ژنتیکی مشاهده نشد و الگوی باندی جدایه ها برای هر کدام از آغازگرها شبیه هم بود. دلیل عدم تشخیص تنوع ژنتیکی بین جدایه های این بیمارگر با استفاده از این آغازگرها و نشانگر، می تواند ناشی از رابطه ی ژنتیکی نزدیک آنها باشد.

تأثیر اسانس‌های مروتلخ و نعناع‌فلفلی بر توکسین‌زایی و بیان‌ ژن آفلاتوکسین در Aspergillus flavus

صدیقه محمدی

آفلاتوکسین ها متابولیت های سمی تولید شده توسط گونه های Aspergillus هستند که باعث آلودگی مواد غذایی می شوند. کنترل این سموم اهمیت زیادی دارد. استفاده از اسانس های گیاهان دارویی به دلیل خواص ضد قارچی در حال گسترش است. در این پژوهش، اسانس های مروتلخ و نعناع فلفلی از گیاهان برداشت شده در استان هرمزگان استخراج شدند. قارچAspergillus flavus مولد توکسین از دانه ذرت جدا و خالص سازی شد. تأثیر اسانس ها بر توکسین زایی و بیان ژن آفلاتوکسین با Realtime PCR بررسی شد. خاصیت ضدقارچی با روش انتشار در دیسک و ارزیابی مختلط سنجیده و غلظت موثر اسانس ها تعیین گردید. نتایج نشان داد که اسانس های هر دو گیاه در غلظت های ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ پی پی ام در بازداری از رشد قارچ مؤثر بودند. اسانس نعناع فلفلی توانست میزان تولید توکسین را به طور قابل توجهی کاهش دهد و در غلظت ۲۰۰۰ پی پی ام، اثر بخشی بیشتری بر بیان ژن آفلاتوکسین داشت. بنابراین، اسانس نعناع فلفلی در غلظت ۲۰۰۰ پی پی ام به عنوان یک روش بیولوژیک و ایمن در بیوکنترل آفلاتوکسین معرفی می شود.

واکنش چهار رقم برنج ایرانی به بیماری سوختگی باکتریایی برگ

رسول رضائی

برنج یک محصول غذایی مهم در جهان است. بیماری سوختگی باکتریایی برگ، ناشی از oryzae pv. Xanthomonas oryzae یکی از بیماریهای مهم برنج است که روی رقم های مختلف در جهان شایع است. شناسایی و کاشت رقم های مقاوم یا نیمه مقاوم موثرترین روش مدیریت بیماری است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی واکنش چهار رقم برنج ایرانی شیرودی، ستایش، فجر و هاشمی به بیماری در شرایط مزرعه بود. طی سال های 1401 تا 1402، نمونه برداری از بوته های برنج دارای علایم بیماری از مناطق مختلف استان کهگیلویه و بویراحمد، در جنوب غربی ایران انجام شد. بیمارگر، از برگ های آلوده پس از ضدعفونی سطحی آنها، روی محیط عصاره مخمر-دکستروز-کربنات کلسیم جداسازی شد. باکتری جداشده، میله ای شکل، گرم منفی، هوازی اجباری، اکسیداز منفی، کاتالاز مثبت، لوان و لسیتیناز مثبت بود. آن باعث القای واکنش فوق حساسیت در برگ های توتون شد و توانایی هیدرولیز نشاسته را نداشت، ولی ژلاتین، آسکولین و توئین 80 را هیدرولیز کرد. براساس مجموع خصوصیات مرفولوژیکی، بیوشیمیایی، بیماری زایی و ژنوتیپی، بیمارگر oryzae pv. X. oryzae شناسایی شد. واکنش این چهار رقم ایرانی برنج به بیماری، با مایه زنی بیمارگر و تعیین میزان پیشرفت علایم بیماری و رشد جمعیت باکتری درون بافت

رقم های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. بین رقمها اختلاف معنی داری از نظر شاخص های طول ناحیه نکروز برگ و جمعیت باکتری در بافت وجود داشت و رقم هاشمی بیشترین حساسیت و رقم شیرودی کمترین حساسیت به بیماری نشان دادند. وقوع بیماری سوختگی باکتریایی برگ برنج در استان کهگیلویه و بویراحمد و واکنش این رقم ها به بیماری برای نخستین بار گزارش می شوند.

تاثیر سه گونه Trichoderma و گوگرد آلی بر نماتد غده ریشه خیار

لیلا کاشی

امروزه با افزایش کشت خیار در گلخانه ‏ها و مزرعه ها، آلودگی‏ آنها به نماتدهای مولد غده ریشه در بعضی مناطق مشاهده می‏شود. اثر سه گونه قارچ تریکودرما شامل Trichoderma crassum، harzianum T. و T. afroharzianum به همراه گوگرد آلی مایع شرکت راسکود بر مدیریت نماتد مولد غده ریشه (Meloidogyne javanica) روی رقم نگین خیار در شرایط گلخانه در دو آزمایش جداگانه در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. هر دو آزمایش در قالب طرح پایه کاملا تصادفی انجام شده و مقایسه میانگین با آزمون دانکن در سطح 5 درصد در پنج تکرار و هشت تیمار (کاربرد هر یک از قارچ‏ها همراه با گوگرد، هر یک از قارچ‏ها به تنهایی و گوگرد به تنهایی و شاهد آلوده) صورت گرفت. به منظور آلوده سازی گیاهان به هر گلدان حاوی نشا خیار در مرحله چهار برگی به ازای هر کیلوگرم خاک گلدان 2500 عدد لارو سن دو و تخم نماتد اضافه شد. سپس بسته به نوع تیمار به هر گیاهچه یک میلی ‏لیتر از سوسپانسیون قارچ (10⁶اسپور در میلی‏لیتر) و گوگرد افزوده گردیده و گلدان‏ها به ترتیب در آزمون اول 45 روز و در آزمون دوم 60 روز پس از مایه‏زنی مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل داده‏ها با استفاده از نرم افزار SAS 9.4 انجام شد. نتایج این بررسی نشان داد در هر دو آزمون استفاده از گوگرد توام با هر یک از قارچ‏ها و نیز گوگرد به تنهایی منجر به تفاوت معنی‏دار در شاخص‏های رشدی گیاه از جمله وزن تر و خشک اندام‏های هوایی، طول اندام‏های هوایی و ریشه نسبت به شاهد گردید. همچنین فاکتورهای بیماری‏زایی نماتد شامل تعداد لارو سن دو در خاک، تعداد نماتدهای ماده در هر گال، تعداد نماتدهای ماده در کل ریشه، تعداد گال‏های تشکیل شده در کل ریشه، تعداد توده تخم در هر گال، تعداد توده تخم در کل ریشه و شاخص تولیدمثل در تیمارهایی که قارچ و گوگرد به‏طور توام استفاده شده بود و نیز تیمار کاربرد گوگرد به تنهایی نسبت به شاهد اختلاف معنی‏دار نشان داد و در هر دو آزمون بیشترین تاثیر در اکثر تیمارها مربوط به استفاده همزمان T. crassum و گوگرد بود.

تاثیر چهار محصول زیستی تجارتی بر بیماری پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه لوبیا

مهدی صدروی

پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه، ناشی از قارچ خاکزی Rhizoctonia solani یک بیماری مهم لوبیا است، که از نقاط مختلف ایران هم گزارش شده است. خسارت بیماری تا 60 درصد محصول در جهان گزارش شده است. مبارزه زیستی میتواند روشی سالم و سازگار با محیط زیست برای مدیریت بیماریهای گیاهی باشد. این پژوهش برای بررسی تاثیر چهار محصول زیستی تجارتی موجود در بازار ایران بر شاخصهای رشدی و شدت بیماری پوسیدگی ریزوکتونیایی در لوبیا برای یافتن روشی مناسب مبارزه زیستی بیماری اجرا شد. تاثیر سه محصول زیستی از قارچهای میکوریزآربوسکولی شامل: Funeliformis mosseae، Rhizoglomus intraradices و میکوپرسیکا (مخلوط چند قارچ میکوریزآربوسکولی) و باکتری Bradyrhizobium japonicum بر شاخص های رشدی و شدت بیماری پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه در لوبیاچیتی رقم کوشا در شرایط گلخانه آزمایش شد. تجزیه و تحلیل آماری دادههای این آزمایش نشان داد که این تیمارها تاثیر معنی داری در کاهش شدت بیماری و شاخصهای رشدی گیاه دارند و در بین آنها F. mosseae و میکوپرسیکا به ترتیب باعث بیشترین کاهش شدت بیماری و بهبود شاخصهای رشدی گیاه شدند. بنابراین محصول زیستی F. mosseae و میکوپرسیکا را میتوان برای کاهش شدت بیماری پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه لوبیا و بهبود صفات رشدی آن استفاده نمود.

تأثیر Funeliformis mosseae و Trichoderma harzianum بر بیماری سوختگی زودهنگام گوجه فرنگی

خدیجه عباسی

سوختگی زودهنگام، ناشی از Alternaria alternata یک بیماری مهم گوجه فرنگی است، که خسارت اقتصادی قابل توجهی به محصول وارد می کند. هدف از این پژوهش بررسی کارایی دو قارچ Funeliformis mosseae وTrichoderma harzianum برای یافتن روش مناسب مبارزه زیستی بیماری بود. بدین منظور ابتدا با روش کشت متقابل تاثیر بازدارندگی از رشد پرگنه بیمارگر توسط T. harzianum در شرایط آزمایشگاه بررسی شد، که T. harzianum باعث کاهش 70 درصدی رشد پرگنه بیمارگر شد. سپس مایه زنی گوجه فرنگی با F. mosseae و T. harzianum ، به تنهایی و باهم به صورت ترکیبی علیه A. alternata در شرایط گلخانه در قالب طرح کاملاً تصادفی، در سه تکرار برای هر تیمار بررسی شدند. شاخص هایی نظیر میزان کلروفیل a، b و کل، فنل کل، آنزیم های کاتالاز و پراکسیداز و صفات رشدی گیاه شامل تعداد ساقه، ارتفاع ساقه، وزن تر و خشک اندام های هوایی، طول ریشه و وزن تر و خشک ریشه اندازه گیری شدند. تجزیه و تحلیل آماری داده های این آزمایش نشان داد که، کاربرد T. harzianum و F. mosseae با افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت مانند کاتالاز و پراکسیداز و ترکیب های فنلی، باعث بهبود رشد و افزایش ماده خشک گوجه فرنگی در شرایط آلودگی به بیمارگر می شوند.

کاربرد متابولیت های ثانویه گونه های Streptomyces در مدیریت بیماری های گیاهی

فاطمه شهریاری

جنس Streptomyces متعلق به اکتینومیست ها، شامل باکتری های هوازی، گرم مثبت و چند سلولی است. گونه های این جنس بیشتر باکتری های ساکن خاک شناخته می شوند، با این حال در محیط های مختلفی مانند رسوبات دریایی، اکوسیستم های آب شیرین، همزیست با حشرات و اسفنج ها و اندوفیت های گیاهی یافت می شوند. به طور خاص، در این جنس تنها چند گونه بیماری زای گیاهی و انسانی شناسایی شده است. مهم تر از گستره پراکنش، ویژگی های ژنومی خاص و حالت رشدی غیرمعمول قارچ مانند، داشتن قابلیت های متابولیک چشمگیر مانند توانایی تولید آنتی بیوتیک های متنوع و سایر محصولات طبیعی زیست فعال، گونه های این جنس را به موجودات جذابی برای مطالعه تبدیل کرده است. همچنین امیدوارکننده ترین ریزجانداران برای بهبود سلامت کلی خاک و افزایش بهره وری کشاورزی هستند. تقریباً دو سوم از آنتی بیوتیک های شناخته شده در اکتینومیست ها با گونه های این جنس تولید می شوند. متابولیت های این جنس دارای طیف گسترده ای است و شامل پپتیدهای حلقوی و خطی، ترپنوئیدها، ماکرولاکتام ها، ماکرولیدها، گلیکوزیدها، پلی آروماتیک ها و پلی کتیدهای خطی است. کشف ترکیبات متعدد و گوناگون، پتانسیل بالای Streptomyces را به عنوان منبع محصول های طبیعی جدید و جالب نشان می دهد که این بررسی به معرفی و کاربرد برخی از این متابولیت ها در مدیریت بیماری های گیاهی پرداخته است.

خصوصیات ریختی و مولکولی دو گونه Psilenchus (Nematoda: Psilenchidae) از منطقه تاف استان لرستان، ایران

آرزو نقوی

نماتدهای جنس Psilenchus انگل ضعیف گیاهان و خزه ها هستند که از ریشه های مویین و سلول های اپیدرمی ریشه تغذیه می کنند. قبلاً اعضای این جنس به دلیل داشتن استایلت ظریف و دم بلند در تیره Tylenchidae قرار داشتند. به دلیل شباهت بیشتر اعضایی از تیره تیلنکیده (با دو لوله جنسی و داشتن فاسمید در دم) به اعضای بالاتیره Dolichodoroidea، پیشنهاد گردید این اعضا در یک تیره جداگانه به نام Psilenchidae، با دو زیر تیره Antarctenchinae (استایلت دارای گره، فرج دارای پرده های جانبی و اپی پتیگما) و Psilenchinae (فاقد سه مشخصه ذکر شده) قرار داده شوند. این جنس در حال حاضر دارای 21 گونه معتبر بوده (فقط چهار گونه دارای توالی نوکلئوتیدی) که 10 گونه از ایران گزارش شده است. طی سال های 1401 و 1402 تعداد 100 نمونه از خاک فراریشه درختان میوه و جنگلی منطقه تاف شهرستان خرم آباد جمع آوری گردید و پس از جداسازی و استخراج نماتدها با روش سینی، اسلاید میکروسکپی تهیه شد. در ابتدا بررسی ویژگی های ریخت شناختی و ریخت سنجی نمونه ها صورت گرفت؛ سپس مطالعه مولکولی با استفاده از پرایمر ناحیه ژنی D2-D3 28S-rDNA نیز انجام شد. دو گونه Psilenchus curcumerus وvinciguerrae P. به ترتیب یک و دو توالی از ناحیه فوق الذکر شناسایی شدند. این اولین گزارش از وجود این دو گونه در منطقه می باشد. مقایسه ویژگی های ریخت سنجی و ریخت شناسی این دو گونه با منابع معتبر، ماهیت هر دو گونه را تایید نمود. همچنین در مطالعه مولکولی ماهیت این دو گونه با استناد به توالی هایی موجود در بانک ژن، مورد تایید قرار گرفت.