Journal of Forest Ecosystems Research

fa بررسی فلور زیراشکوب تودههای مختلف بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) (پژوهش موردی جنگلهای قلاجه استان کرمانشاه) Floristic Composition of the Understory Vegetation in Different Persian Oak (Quercus brantii Lindl.) Stands: A Case Study of the Ghlajeh Forests, Kermanshah Province تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف: گیاهان در زیراشکوب جنگل تعامل مستقیمی با نوع و شرایط بوم‌شناختی توده‌های جنگلی دارند و نقش بسیار مهمی در تعادل اکولوژیکی آن ایفا می‌کنند، شناخت و بررسی فلور زیر اشکوب توده‌های جنگلی بسیار ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی و شناخت گونه‌های گیاهی، شکل زیستی و کورولوژی آن‌ها به تفکیک توده‌های اصلی بلوط ایرانی در جنگل حفاظتی قلاجه در استان کرمانشاه صورت گرفت. مواد و روش‌ها: توده‌های جنگلی بر اساس فرم رویشی (دانه‌زاد، شاخه‌زاد و دانه و شاخه‌زاد) تفکیک گردید. سپس به صورت تصادفی در هر کدام سه قطعه نمونه یک هکتاری برداشت و ویژگی‌های ساختاری تمام درختان و جست‌گروه‌ها شامل نام گونه، فرم رویشی، تعداد جست‌ها، قطر برابر سینه، ارتفاع درختان و ارتفاع غالب جست‌گروه‌ها و دو قطر عمود برهم تاج برداشت شد. جهت بررسی گیاهان زیر اشکوب در هر کدام از قطعه نمونه‌های اصلی تعداد ده قطعه نمونه 100 متر مربعی به صورت تصادفی انتخاب و در هر گوشه آن‌ها چهار قطعه نمونه یک مترمربعی برداشت گردید. در هرقطعه نمونه نوع گونه گیاهی و درصد پوشش آنها، و تعداد لپه‌ها در آن‌ها ثبت شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که در زیراشکوب توده‌های مختلف بلوط ایرانی تعداد 146 گونه از گیاهان آوندی متعلق به 35 تیره و 104 جنس رویش دارند. از این تعداد 124 گونه گیاهی متعلق به 33 تیره و 88 جنس در توده شاخه‌زاد، 103 گونه متعلق به 31 تیره و 83 جنس در توده شاخه و دانه‌زاد و تعداد 108 گونه متعلق به 33 تیره و 81  جنس در توده دانه‌زاد شناسایی گردید. بررسی شکل‌زیستی گونه‌های گیاهی به روش رانکایر در زیراشکوب جنگل نشان داد که در هر سه توده مورد بررسی تروفیت‌ها غالب هستند و فانروفیت کمترین تعداد را به خود اختصاص می‌دهند. در همه توده‌ها تعداد گونه‌های گیاهی دولپه بیش از 75 درصد گونه‌های موجود در توده را تشکیل می‌دهند. بررسی پراکنش جغرافیایی در گونه‌های گیاهی به روش زهری نیز نشان می‌دهد در توده‌های شاخه‌زاد، شاخه دانه‌زاد و دانه‌زاد به ترتیب 25، 71/25 و 30 درصد گونه‌ها مربوط به ناحیه رویشی ایران تورانی، 6/30، 5/30 و 7/32 درصد در دو ناحیه، 9/20، 8/22 و 8/16 درصد در سه ناحیه و 5/22، 20 و 6/21 درصد جزو عناصر رویشی چند ناحیه از مناطق پراکنش می‌باشد. تعداد گونه‌های جهان‌وطنی در سه توده نیز کمتر از یک درصد گونه‌ها را به اختصاص داد. نتایج تجزیه واریانس نیز نشان داد که بین توده‌های بلوط دانه‌زاد، شاخه‌زاد و شاخه‌دانه‌زاد، به‌جز در تعداد گونه‌های تروفیت و گونه‌های تک‌لپه‌ای در سایر مؤلفه‌های مورد بررسی اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. در مقابل، تعداد گونه‌های تروفیت و تک‌لپه‌ای در توده شاخه‌زاد به‌طور معنی‌داری بیشتر از دو توده دیگر بود. نتیجه‌گیری: به طور کلی نتایج نشان می‌دهد که تفاوت در ترکیب فلوری، ساختار اشکال زیستی و الگوی کورولوژیک زیراشکوب در توده‌های مختلف بلوط منطقه حفاظت‌شده قلاجه، بیانگر همگنی زیستگاهی و پایداری نسبی شرایط اکولوژیک منطقه است. غلبه تروفیت‌ها در تمامی توده‌ها نشان‌دهنده سازگاری پوشش گیاهی با شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک و نوسانات فصلی بوده و می‌تواند به‌عنوان شاخصی از پاسخ اکوسیستم به تنش‌های محیطی مورد توجه قرار گیرد که در توده شاخه‌زاد بیشتر از سایر توده‌ها بود.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and objectives: Background and objectives: Understory vegetation in forests directly interacts with the type and ecological conditions of forest stands and plays a vital role in maintaining ecological balance. Therefore, identifying and studying the flora of the understory is essential. This study aimed to investigate and identify the similarities and differences in plant species, their life forms, and chorological characteristics in different Persian oak stands within the protected forests of Ghalaje, Kermanshah Province. Materials and methods: The forest stands were categorized based on their regeneration forms (high stand, coppice stand, and high–coppice stand). Subsequently, in each stand, three one-hectare sample plots were randomly established. The structural attributes of all trees and coppice groups were measured and recorded, including species identity, growth form, number of sprouts per coppice group, diameter at breast height (DBH), tree height, dominant height of coppice groups, and two perpendicular crown diameters. For the assessment of understory vegetation, ten 100 m² subplots were randomly selected within each main plot, and four 1 m² quadrats were established at the corners of each subplot. Results: The results showed that a total of 146 vascular plant species belonging to 35 families and 104 genera were identified in the understory. Of these, 124 species from 33 families and 88 genera were found in coppice stands, 103 species from 31 families and 83 genera in high–coppice stands, and 108 species from 33 families and 83 genera in high stands. Analysis of life forms using Raunkiaer’s method indicated that therophytes were dominant in all three stands, while phanerophytes had the lowest representation. In all stands, dicotyledons constituted more than 75% of the plant species. Chorological analysis using Zohary’s approach showed that, in coppice, seed–coppice, and seed-origin stands, respectively 25%, 25.71%, and 30% of the species belonged to the Irano-Turanian region; 30.6%, 30.5%, and 32.7% occurred in two phytogeographical regions; 20.9%, 22.8%, and 16.8% occurred in three regions; and 22.5%, 20%, and 21.6% were multi-regional elements. Cosmopolitan species accounted for less than 1% in all three stands. Overall, the findings suggest that the Persian oak stands in the study area show no considerable differences in species richness, life-form composition, phytogeographical distribution, or family representation. Conclusion: Overall, the results indicate that the differences in floristic composition, life-form structure, and sub-canopy chorological patterns among the different oak stands in the Ghalajeh Protected Area reflect habitat homogeneity and the relative stability of ecological conditions in the region. The dominance of therophytes across all stands demonstrates the vegetation’s adaptation to dry and semi-arid climatic conditions and seasonal fluctuations. This feature can also serve as an indicator of the ecosystem’s response to environmental stress, and this dominance was higher in the coppice stands than in the other stands.  </div> فرم رویشی, روش رانکایر, روش زهری, گیاهان آوندی, قلاجه Growth form, Raunkiaer method, Zohary method, Vascular plants, Ghalajeh 67 87 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_code=A-10-285-1&slc_lang=fa&sid=1 niknam soleymani نیک‌نام سلیمانی niknamsolymani@gmail.com No Kambiz abrarivajari کامبیز ابراری واجاری kambiz.abrari2003@yahoo.com Yes دانشگاه لرستان morteza pourreza مرتضی پوررضا pourreza@razi.ac.ir No دانشگاه رازی