Journal of Forest Ecosystems Research

fa ارزیابی وضعیت جاده جنگلی بعد از توقف بهره برداری طرح جنگلداری کلاردشت Assessment of forest road condition after a logging ban in the Kelardasht forestry plan تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف: جاده‌های جنگلی از زیرساخت‌های مهم برای مدیریت، حفاظت و دسترسی به عرصه‌های جنگلی می‌باشند. در دوره‌هایی که فعالیت‌های اجرایی مدیریت جنگل متوقف می‌شود، میزان رسیدگی و نگهداری از جاده‌های موجود ممکن است کاهش یابد. با این حال، وضعیت مشاهده‌شده جاده تنها به توقف بهره‌برداری وابسته نیست و عواملی مانند شیب طولی، وضعیت زهکشی، هندسه جاده، ویژگی‌های خاک، بارش، سن جاده، کیفیت ساخت اولیه و ترافیک نیز می‌توانند بر زوال آن اثرگذار باشند. بنابراین هدف این پژوهش مقایسه توصیفی شاخص‌های کمی و کیفی وضعیت جاده در دو طبقه شیب طولی، کمتر از 5 درصد و بیشتر از 7 درصد، در یک جاده درجه دو جنگلی در محدوده سری یک و پنج طرح جنگلداری کلاردشت (جاده خلاربن) واقع در جنگل‌های هیرکانی شمال ایران بود. هدف از این بررسی، ارزیابی تاثیر میزان شیب بر تخریب و زوال روسازی جاده‌های جنگلی در زمان استراحت جنگل‌ها می‌باشد. مواد و روش‌ها: در طرح جنگلداری کلاردشت مازندران، هشت قطعه جاده که هر قطعه در فاصله بین دو آبروی عرضی متوالی قرار داشت، بررسی شد؛ چهار قطعه در طبقه شیب کمتر از 5 درصد و چهار قطعه در طبقه شیب بیشتر از 7 درصد قرار داشتند. شیب طولی قطعات و وضعیت آبروها، جوی‌های کناری، سطح جاده و ترانشه‌های خاک‌برداری و خاک‌ریزی در عرصه ثبت شد. متغیرهای کمی برای هر طبقه با میانگین حسابی خلاصه شدند و متغیرهای طبقه‌ای به صورت توصیفی گزارش شدند. یافته‌ها: در قطعات بررسی‌شده با شیب بیشتر از 7 درصد، فراوانی مشاهده میدانی برخی شاخص‌های تخریب سطح جاده، انسداد آبروها، مشکلات عملکرد جوی کناری و ناپایداری ترانشه‌ها بیشتر بود. میانگین شیب طولی جاده در طبقه بیشتر از 7 درصد برابر 7/75درصد و در طبقه کمتر از 5 درصد برابر 2 درصد بود. میانگین شیب عرضی نیز به‌ترتیب 4/75و 2/5درصد به‌دست آمد. در تمام قطعات هر دو طبقه، نشانه فرسایش در زیر خروجی آبرو مشاهده شد. آبروهای جاده در شیب بالای هفت درصد و عامل ترانشه‌های خاک‌برداری تاثیر بیشتری بر فرسایش و انسداد جوی کناری و به طبع آن ایجاد رواناب بر سطح جاده داشت که منجر به ایجاد چاله و از دست‌رفتن مصالح شده بود. نتیجه‌گیری: نشانه‌های تخریب جاده در هر دو طبقه شیب مشاهده شد، اما در قطعات بررسی‌شده با شیب بیشتر از 7 درصد، فراوانی برخی شاخص‌های تخریب بیشتر بود. نتایج ضرورت پایش و نگهداری منظم آبروها، جوی‌های کناری، سطح جاده و ترانشه‌های خاک‌برداری و خاک‌ریزی را نشان می‌دهد. بودجه کافی و فوری، به منظور نگهداری و تعمیر جاده‌های موجود امری ضروری می‌باشد. نوآوری این مطالعه در ثبت یکپارچه شاخص‌های سطح جاده، زهکشی، آبروها و ترانشه‌های خاک‌برداری و خاک‌ریزی در طبقات مشخص شیب طولی است. چک‌لیست حاصل می‌تواند مبنایی عملی برای پایش‌های بعدی و شناسایی قطعات نیازمند تعمیر و نگهداری باشد.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Objectives: Forest roads are critical infrastructure for forest management, conservation, and access. During periods when forest management activities and timber harvesting are suspended, the maintenance of existing roads may decline. However, a road's condition is not solely dependent on the cessation of harvesting; factors such as longitudinal slope, drainage, road geometry, soil properties, rainfall, road age, initial construction quality, and traffic also contribute to its deterioration. Therefore, this study aimed to descriptively compare quantitative and qualitative indicators of road condition across two longitudinal slope classes (>7% and <5%) on a secondary forest road within the Kelardasht Forestry Plan, located in the Hyrcanian forests. The primary objective was to evaluate the effect of slope magnitude on the degradation and deterioration of forest road pavement during a logging-ban period. Materials and Methods: Eight road segments were investigated, each situated between two consecutive cross culverts. Four segments were in the less than 5% slope class, and four were in the greater than 7% slope class. Field data collected included the longitudinal slope of each segment and the condition of culverts, side ditches, road surface, and cut-and-fill slopes. Quantitative variables for each class were summarized using the arithmetic mean, while categorical variables were reported descriptively. Results: In segments with a slope greater than 7%, a higher frequency of road surface degradation indicators, culvert blockage, side ditch malfunction, and cut slope instability was observed. The mean longitudinal slope was 7.75% in the greater than 7% class and 2% in the less than 5% class. The mean cross slope was 4.75% and 2.5%, respectively. Signs of erosion were observed below the culvert outlet in all segments of both classes. Culverts on slopes greater than 7%, along with cut slopes, had a more significant impact on erosion and side ditch blockage, consequently increasing runoff on the road surface, which led to the formation of potholes and the loss of surfacing material. Conclusion: While signs of road degradation were observed in both slope classes, the frequency of certain degradation indicators was higher in segments with slopes greater than 7%. These results highlight the necessity of regular monitoring and maintenance of culverts, side ditches, road surfaces, and cut-and-fill slopes. Adequate and urgent budget allocation for the maintenance and repair of existing roads is essential. This study's novelty lies in its integrated recording of indicators for road surface, drainage, culverts, and cut-and-fill slopes across defined longitudinal slope classes. The resulting checklist can serve as a practical basis for subsequent monitoring and for identifying segments in need of repair and maintenance.  </div> تعمیر و نگهداری جاده, جاده جنگلی, کلاردشت, طرح توقف مدیریت جنگل‌های هیرکانی. Forest road, Hyrcanian forest management suspension plan, Kelardasht, Road maintenance. 129 137 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_code=A-10-284-1&slc_lang=fa&sid=1 Ata ollah Hosseini عطااله حسینی at.hosseini@ut.ac.ir Yes Hanieh Pouya هانیه پویا haniehpouya@ut.ac.ir No Mohsen Abdullahi محسن عبداللهی mohi.arbitre@yahoo.com No