Journal of Forest Ecosystems Research

fa تأثیر اجرای شیوه پناهی بر تغییرات زیست‌توده روی زمینی درختان جنگل راشستان Effects of the Shelterwood System on Changes in Aboveground Biomass of Beech Forest Trees تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف جنگل‌های هیرکانی نقش کلیدی در ذخیره کربن، حفاظت خاک و آب، و کاهش تغییرات اقلیمی ایفا می‌کنند. پژوهش‌های موجود در خصوص پرورش این جنگل‌ها، عمدتاً به برآورد حجم و ویژگی‌های ساختاری توده‌ها محدود شده و تاثیر شیوه‌های مختلف مدیریت جنگل، به‌ویژه روش پناهی، بر زیست‌توده روی‌زمینی به عنوان مهمترین شاخص ترسیب کربن کماکان نامشخص است. هدف اصلی این پژوهش، کمّی‌سازی و تحلیل اثرات اجرای تیمارهای مدیریتی در شیوه پناهی بر ویژگی‌های کمّی درختان و زیست‌توده روی‌زمینی در جنگل‌های راشستان کلاردشت میباشد. مواد و روش‌ها این مطالعه در بخش‌هایی از سری پنج طرح جنگلداری کلاردشت انجام شد. پنج تیمار مدیریتی شامل تیمار کنترل، پناهی کامل، پناهی ناکامل، پناهی همراه با عملیات پرورشی و تیمار بدون طرح جنگلداری انتخاب شدند. در هر تیمار، پنج قطعه نمونه نیم‌هکتاری به‌صورت تصادفی انتخاب شد و داده‌های قطر برابر سینه، ارتفاع کل، ارتفاع تنه جمع‌آوری شد و حجم درختان محاسبه گردید. زیست‌توده روی‌زمینی بر اساس حجم درختان، وزن مخصوص چوب و ضرایب بسط FAO برآورد گردید. داده‌ها با آزمون‌های آنالیز واریانس یک‌طرفه و تی غیرجفتی تحلیل شدند. یافته‌ها میانگین قطر برابر سینه و ارتفاع کل در تیمارهای مدیریت نشده (کنترل و بدون طرح جنگلداری) به‌طور معناداری بالاتر از تیمارهای مدیریت شده بود. تیمار کنترل بیشترین زیست‌توده را با میانگین 613.58 تن در هکتار داشت، در حالی که پناهی کامل کمترین مقدار را با 272.56 تن در هکتار نشان داد که گویای کاهش 56٪ نسبت به تیمار کنترل است. تیمار پناهی ناکامل میانگین 417.13 تن در هکتار و پناهی همراه با عملیات پرورشی میانگین 273.61 تن در هکتار داشتند این الگوها با شاخص‌های ساختاری مانند حجم و ارتفاع کل همخوانی داشت؛ توده‌های یکنواخت حاصل از پناهی کامل زیست‌توده کمتری تولید کردند، در حالی که ساختار ناهمسال تیمار پناهی ناکامل و تیمار کنترل عملکرد بهتری داشتند. نتیجه‌گیری نتاج نشان می‌دهد که شیوه پناهی ناکامل گزینه‌ای مناسب برای منطقه میانبند کلاردشت است، زیرا ضمن کسب سودآوری اقتصادی قابل ملاحظه، دارای زیست‌توده نزدیک‌ترین مقدار به تیمار کنترل هست؛ ضمن آنکه مزایای جنگل ناهمسال را به همراه دارد. نتایج این پژوهش برای نخستین بار اثبات نمود که با افزایش طول مدت در شیوه پناهی قادر به ایجاد توده های طبیعی منطبق بر برخی از شاخصه های جنگل پایدار در جنگل‌های راش کلاردشت هستیم که پیامدهای مهمی برای مشارکت در جذب کربن در این اکوسیستم ارزشمند ارائه می‌کند.   Background and objectives: The Hyrcanian forests play a crucial role in carbon storage, soil and water conservation, and climate change mitigation. Previous studies on the silvicultural management of these forests have mainly focused on estimating stand volume and structural characteristics, while the impacts of different management regimes—particularly the shelterwood system—on aboveground biomass, as a key indicator of carbon sequestration, remain unclear. The main objective of this study was to quantify and analyze the effects of shelterwood management treatments on tree quantitative characteristics and aboveground biomass in the beech (Fagus orientalis Lipsky) forests of Kelardasht, northern Iran. Materials and methods: The research was conducted in Compartment 5 of the Kelardasht forest management plan. Five management treatments were selected: control, shelterwood, partial shelterwood, shelterwood with improvement cutting, and unmanaged (outside the management plan). In each treatment, five 0.5-hectare plots were randomly established. Diameter at breast height (DBH), total height, and stem height were measured, and tree volume was calculated. Aboveground biomass was estimated using tree volume, wood specific gravity, and FAO expansion factors. Data were analyzed using one-way ANOVA and independent t-tests. Results: Mean DBH and total height were significantly higher in unmanaged treatments (control and outside the management plan) than in managed ones. The control treatment had the highest aboveground biomass (613.58 t ha⁻¹), whereas the complete shelterwood treatment had the lowest (272.56 t ha⁻¹), representing a 56% reduction compared to the control. The partial shelterwood and shelterwood with improvement cutting treatments had mean values of 417.13 and 273.61 t ha⁻¹, respectively. These patterns were consistent with structural indices such as stand volume and total height; even-aged stands resulting from complete shelterwood had lower biomass, while uneven-aged structures in partial shelterwood and control treatments performed better. Conclusion: The findings suggest that the partial shelterwood method is a suitable option for the mid-elevation forests of Kelardasht, as it combines considerable economic benefits with biomass levels closest to the control treatment, while maintaining the advantages of uneven-aged forest structures. For the first time, this study demonstrates that prolonging the shelterwood regeneration period can lead to the formation of natural, uneven-aged stands that exhibit features of sustainable forests, with important implications for enhancing carbon sequestration in these valuable Hyrcanian ecosystems.   زیست توده, شیوه پناهی, پناهی ناکامل, ساختار جنگل Aboveground biomass, shelterwood, partial shelterwood, forest structure 38 49 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_code=A-10-120-2&slc_lang=fa&sid=1 Hashem Habashi هاشم حبشی hashem@gau.ac.ir 10031947532846001664 10031947532846001664 Yes Ali Shahrdami علی شهردمی shahrdami48@gmail.com 10031947532846001665 10031947532846001665 No Ramin Rahmani رامین رحمانی rahmani@gau.ac.ir 10031947532846001666 10031947532846001666 No Fatemeh Rafiee Jazi فاطمه رفیعی جزی Rafiee.f@gmail.com 10031947532846001667 10031947532846001667 No