Journal of Forest Ecosystems Research

fa ارزیابی انعطاف‌پذیری فنولوژیکی و مقاومت به یخبندان در سه گونه بلوط زاگرس با استفاده از آزمایش باغ مشترک Assessing phenological plasticity and frost resistance in three Zagros oak species using a common garden approach تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: سرما یکی از تنش‌های محیطی شدید و محدودکننده در اکوسیستم‌های جنگلی به ویژه در مناطق معتدله است. با توجه به تأثیر تغییرات اقلیمی بر الگوهای فنولوژیکی گیاهان و تغییر میزان مقاومت به سرمای بهاره و پاییزه (به‌طور خاص در نهال‌ها)، شناسایی گونه‌ها و ژنوتیپ‌های مقاوم برای جنگل‌کاری‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تحمل به سرما در نهال‌های سه گونه برودار (Quercus brantii)، مازودار (Q. infectoria) و وی‌ول (Q. libani) و ارتباط آن با ویژگی‌های فنولوژیکی (زمان‌ بازشدن جوانه‌ها و خزان) انجام شد. مواد و روش‌ها: بذرهای ۵2 درخت مادری از منطقه جنگلی بانه (زاگرس شمالی، ارتفاع و عرض جغرافیایی بالاتر، سردتر) جمع‌آوری و در یک مکان در یاسوج (زاگرس جنوبی، ارتفاع و عرض جغرافیایی پایین‌تر، گرم‌تر) به مدت دو سال کشت شدند. پارامترهای فنولوژیکی (زمان و نرخ و سرعت بازشدن جوانه برگ، خزان برگ) و شاخص‌های بقا شامل زنده‌مانی و صدمه جوانه انتهایی نهال‌ها در مراحل مختلف زمانی ثبت و با استفاده از روش‌های آماری مانند تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر، آزمون دانکن و همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج این تحقیق نشان داد که نهالهای گونه‌های مختلف بلوط از نظر سرعت بازشدن جوانه برگ، صدمه نهال و زنده‌مانی با هم تفاوت معنی‌داری دارند. به طوری که در گونه برودار حدود 4-3 روز زودتر و سریع‌تر جوانه خود را باز کرد و از طرف دیگر کمترین آسیب به جوانه انتهایی و بالاترین میزان زنده‌مانی را نشان داد. گونه مازودار نیز نسبت به گونه‌های دیگر دیرتر و کندتر جوانه خود را باز کرد و بیشترین آسیب به جوانه انتهایی را متحمل شد و کمترین زنده‌مانی نیز در این گونه مشاهده گردید. اما نتایج همبستگی نشان داد که ژنوتیپ‌های هر گونه که جوانه آنها در اوایل فصل رویش سریع‌تر باز می‌شود، میزان صدمه جوانه انتهایی بیشتر اما زنده‌مانی بالاتری دارند. نتایج خزان نهال‌ها نیز نشان داد که تفاوت معناداری در بین سه گونه در دو سال وجود ندارد، اما همبستگی مثبتی بین سرعت بازشدن جوانه و خزان وجود داشت. نتیجه‌گیری: به طور کلی نتایج این تحقیق مشخص نمود که گونه برودار به دلیل فنولوژی مناسب (بازشدن زودتر و سریع‌تر جوانه) و آسیب‌پذیری کمتر جوانه، مقاومت بیشتری به سرمای دیررس بهاره دارد و نسبت به دو گونه دیگر مورد مطالعه کمتر تحت تاثیر سرمای دیررس مرتبط با تغییرات اقلیمی قرار دارد. بنابراین توصیه می‌شود جنگل‌کاری گونه مازودار و وی‌ول بیشتر در مناطق مرتفع و سردتر زاگرس انجام شود و در برنامه‌های اصلاحی نیز بذر از ژنوتیپ‌هایی که جوانه آنها در بهار دیرتر باز می‌شود، انتخاب گردند.   Background and objectives: Cold is one of the severe and limiting environmental stresses in forest ecosystems, particularly in temperate regions. With climate change affecting plant phenology and altering cold resistance in spring and autumn (notably in seedlings), it is crucial to identify species and genotypes that exhibit resilience. Therefore, this study focused on assessing the cold tolerance of seedlings from three species: Quercus brantii, Q. infectoria, and Q. libani, and examining how this tolerance relates to their phenological traits, such as bud burst and leaf senescence. Materials and methods: Seeds from 54 mother trees were collected from the Baneh forest region (located in the Northern Zagros, characterized by higher altitude, latitude, and colder temperatures) and sown in a communal garden in Yasuj (found in the Southern Zagros, with lower altitude, latitude, and warmer conditions) for two years. Various phenological parameters (including the timing, rate, and speed of leaf bud burst and leaf senescence) as well as survival rates and damage of the terminal bud of the seedlings were recorded and analyzed at different time intervals using statistical methods such as repeated measures analysis of variance, Duncan's test, and Pearson correlation. Results: The results of this research indicated that seedlings of different oak species exhibit notable differences in leaf bud burst speed, damage to seedlings, and survival rates. Specifically, the Q. brantii opened its buds approximately 3-4 days earlier and more rapidly, while, it showed the least damage to the terminal bud and the highest survival rate. In contrast, the Q. infectoria opened its buds later and more slowly than other species and suffered the most damage to the terminal bud and had the lowest survival rate. Additionally, correlation analysis revealed that seedlings with faster bud opening in the early growing season tend to have more terminal bud damage but also higher survival rates. Furthermore, the results of leaf senescence also showed that there was no significant difference among the three species in two years, although a positive correlation between the speed of bud burst and the leaf senescence. Conclusion: The findings of this research suggest that the Q. brantii exhibits greater resistance to late spring frosts due to its favorable phenology (earlier and faster bud burst) and reduced bud susceptibility to cold. Consequently, it is less affected by late spring frosts associated with climate change compared to the other two species studied. Therefore, it is recommended to planted the Q. infectoria and Q. libani species more in the higher and cooler regions of the Zagros, and to select seeds from genotypes that have a later bud burst in spring for breeding programs.   برودار, مازدارو, وی‌ول, سرمای دیررس, بازشدن جوانه برگ. Bud burst, Late spring frosts, Quercus brantii, Quercus infectoria, Quercus libani. 15 25 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_code=A-10-34-5&slc_lang=fa&sid=1 Khaled Karimi hajii pamogh خالد کریمی حاجی پمق khaled0872@gmail.com 10031947532846001688 10031947532846001688 Yes Yasouj University دانشگاه یاسوج Roghayeh zolfaghari رقیه ذوالفقاری zolfaghari@yu.ac.ir 10031947532846001689 10031947532846001689 No Yasouj University دانشگاه یاسوج Payam Fayyaz پیام فیاض pfayyaz@yu.ac.ir 10031947532846001690 10031947532846001690 No Yasouj University دانشگاه یاسوج