Journal of Forest Ecosystems Research

fa ارزیابی انعطاف‌پذیری فنولوژیکی و مقاومت به یخبندان در سه گونه بلوط زاگرس با استفاده از آزمایش باغ مشترک Assessing phenological plasticity and frost resistance in three Zagros oak species using a common garden approach تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف: پایش متغیرهای خاک جنگل در سال‌های مختلف یک فرآیند مهم برای درک تغییرات اکوسیستمی، سلامت جنگل و تأثیرات عوامل محیطی و انسانی بر خاک است. بررسی پارامترهای کلیدی خاک از جمله تنفس میکروبی، رطوبت خاک، اندوخته کربن آلی، فسفر قابل جذب و نیتروژن در اکوسیستمهای جنگلی، به ویژه در شرایط تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی کنونی، از اهمیت راهبردی برخوردار است. این پژوهش سعی دارد تا در توده‌های جنگلی مورد مطالعه (در قطعات نمونه ثابت و دائم مورد نظر)، به سنجش ویژگی&rlm;‌های فیزیکی و شیمیایی خاک، همبستگی بین این عوامل و همچنین پایش درازمدت روند تغییرات در خاک این تودههای جنگلی بپردازد. مواد و روش‌ها: این پژوهش برای پایش تغییرات خاک و همبستگی بین این عوامل در دو رویشگاه سرآبتاوه و پریکدان واقع در شهرستان بویراحمد از استان کهگیلویه و بویراحمد انجام شد. دو قطعه‌نمونه یک هکتاری (ابعاد 100 × 100 متر) (پریکدان، دامنه جنوبی و سرآبتاوه، دامنه شمالی) و در مجموع به مساحت دو هکتار به‌صورت تصادفی انتخاب و نمونه‌برداری گردید. در هر رویشگاه، پنج نمونه خاک از عمق 30-0 سانتی‌متری برداشت و عناصر کربن، نیتروژن، فسفر، و ویژگی‌های رطوبت، تنفس میکروبی، وزن مخصوص ظاهری و درصد سنگ‌ریزه خاک اندازه‌گیری گردید. برداشت داده‌های خاک طی 3 سال (1400-1398) اجرای پروژه ملی پایش کربن جنگل تکرار شد. یافته‌ها: نتایج پایش تغییرات اندوخته کربن خاک طی سه سال متوالی اجرای پروژه، برای برخی از خصوصیات خاک دارای اختلاف معنیداری بوده است. مقدار رطوبت، تنفس میکروبی و فسفر قابل جذب درخاک قطعه نمونه پریکدان بیشتر از قطعه‌نمونه سرآبتاوه بود. در بین پارامترهای اندازه‌گیری شده تنها میزان تنفس میکروبی در طی سال‌های مختلف تفاوت معنی‌دار بود. همچنین اثر متقابل بین سال و قطعه نمونه در دو منطقه، حاکی از اختلاف آماری معنیدار برای نیتروژن خاک بود به نحوی که قطعه‌نمونه سرآبتاوه در سال‌های اول و دوم از میانگین بالاتری نسبت به قطعه نمونه پریکدان برخوردار بود. نتایج همبستگی متغیرهای اندازه‌گیری‌شده نیز نشان داد که بین مقدار کربن آلی خاک و نیتروژن کل رابطه مثبت معنی‌داری و نیز بین میزان رطوبت خاک با تنفس میکروبی رابطه مستقیم وجود دارد. همچنین در هر دو رویشگاه، کربن آلی خاک بیشترین همبستگی را با اندوخته کربن داشته است. نتیجه گیری: پایش تغییرات و همبستگی متغیرهای خاک در اکوسیستم‌های جنگلی از اهمیت حیاتی برخوردار است، چرا که خاک به عنوان بستر اصلی حیات جنگل، نقش تعیین‌کننده‌ای در چرخه مواد مغذی، ذخیره کربن و حفظ تنوع زیستی ایفا می‌کند. به نظر میرسد ویژگی‌های فیزیک و شیمیایی و بیولوژیکی خاک، از جمله کربن آلی، رطوبت، نیتروژن، فسفر و فعالیت میکروبی، در یک شبکه پیچیده از روابط متقابل قرار دارند که به شدت تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریتی قرار می‌گیرد. بالا بودن مقدار ماده آلی خاک (کربن آلی)، مواد اولیه مورد نیاز جهت تنفس میکروبی خاک را فراهمتر می‌نماید و به دلیل رطوبت بیشتر خاک، مواد اولیه به راحتی دراختیار جمعیت میکروبی قرار گرفته و نرخ تنفس افزایش می‌یابد.  </div> Background and objectives: Cold is one of the severe and limiting environmental stresses in forest ecosystems, particularly in temperate regions. With climate change affecting plant phenology and altering cold resistance in spring and autumn (notably in seedlings), it is crucial to identify species and genotypes that exhibit resilience. Therefore, this study focused on assessing the cold tolerance of seedlings from three species: Quercus brantii, Q. infectoria, and Q. libani, and examining how this tolerance relates to their phenological traits, such as bud burst and leaf senescence. Materials and methods: Seeds from 54 mother trees were collected from the Baneh forest region (located in the Northern Zagros, characterized by higher altitude, latitude, and colder temperatures) and sown in a communal garden in Yasuj (found in the Southern Zagros, with lower altitude, latitude, and warmer conditions) for two years. Various phenological parameters (including the timing, rate, and speed of leaf bud burst and leaf senescence) as well as survival rates and damage of the terminal bud of the seedlings were recorded and analyzed at different time intervals using statistical methods such as repeated measures analysis of variance, Duncan's test, and Pearson correlation. Results: The results of this research indicated that seedlings of different oak species exhibit notable differences in leaf bud burst speed, damage to seedlings, and survival rates. Specifically, the Q. brantii opened its buds approximately 3-4 days earlier and more rapidly, while, it showed the least damage to the terminal bud and the highest survival rate. In contrast, the Q. infectoria opened its buds later and more slowly than other species and suffered the most damage to the terminal bud and had the lowest survival rate. Additionally, correlation analysis revealed that seedlings with faster bud opening in the early growing season tend to have more terminal bud damage but also higher survival rates. Furthermore, the results of leaf senescence also showed that there was no significant difference among the three species in two years, although a positive correlation between the speed of bud burst and the leaf senescence. Conclusion: The findings of this research suggest that the Q. brantii exhibits greater resistance to late spring frosts due to its favorable phenology (earlier and faster bud burst) and reduced bud susceptibility to cold. Consequently, it is less affected by late spring frosts associated with climate change compared to the other two species studied. Therefore, it is recommended to planted the Q. infectoria and Q. libani species more in the higher and cooler regions of the Zagros, and to select seeds from genotypes that have a later bud burst in spring for breeding programs.   برودار, مازدارو, وی‌ول, سرمای دیررس, بازشدن جوانه برگ. Bud burst, Late spring frosts, Quercus brantii, Quercus infectoria, Quercus libani. 15 25 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_code=A-10-34-5&slc_lang=fa&sid=1 Khaled Karimi hajii pamogh خالد کریمی حاجی پمق khaled0872@gmail.com 10031947532846001650 10031947532846001650 Yes Yasouj University دانشگاه یاسوج Roghayeh zolfaghari رقیه ذوالفقاری zolfaghari@yu.ac.ir 10031947532846001651 10031947532846001651 No Yasouj University دانشگاه یاسوج Payam Fayyaz پیام فیاض pfayyaz@yu.ac.ir 10031947532846001652 10031947532846001652 No Yasouj University دانشگاه یاسوج