هاشم حبشی، علی شهردمی، رامین رحمانی، فاطمه رفیعی جزی،
دوره 4، شماره 2 - ( 6-1404 )
چکیده
سابقه و هدف
جنگلهای هیرکانی نقش کلیدی در ذخیره کربن، حفاظت خاک و آب، و کاهش تغییرات اقلیمی ایفا میکنند. پژوهشهای موجود در خصوص پرورش این جنگلها، عمدتاً به برآورد حجم و ویژگیهای ساختاری تودهها محدود شده و تاثیر شیوههای مختلف مدیریت جنگل، بهویژه روش پناهی، بر زیستتوده رویزمینی به عنوان مهمترین شاخص ترسیب کربن کماکان نامشخص است. هدف اصلی این پژوهش، کمّیسازی و تحلیل اثرات اجرای تیمارهای مدیریتی در شیوه پناهی بر ویژگیهای کمّی درختان و زیستتوده رویزمینی در جنگلهای راشستان کلاردشت میباشد.
مواد و روشها
این مطالعه در بخشهایی از سری پنج طرح جنگلداری کلاردشت انجام شد. پنج تیمار مدیریتی شامل تیمار کنترل، پناهی کامل، پناهی ناکامل، پناهی همراه با عملیات پرورشی و تیمار بدون طرح جنگلداری انتخاب شدند. در هر تیمار، پنج قطعه نمونه نیمهکتاری بهصورت تصادفی انتخاب شد و دادههای قطر برابر سینه، ارتفاع کل، ارتفاع تنه جمعآوری شد و حجم درختان محاسبه گردید. زیستتوده رویزمینی بر اساس حجم درختان، وزن مخصوص چوب و ضرایب بسط FAO برآورد گردید. دادهها با آزمونهای آنالیز واریانس یکطرفه و تی غیرجفتی تحلیل شدند.
یافتهها
میانگین قطر برابر سینه و ارتفاع کل در تیمارهای مدیریت نشده (کنترل و بدون طرح جنگلداری) بهطور معناداری بالاتر از تیمارهای مدیریت شده بود. تیمار کنترل بیشترین زیستتوده را با میانگین 613.58 تن در هکتار داشت، در حالی که پناهی کامل کمترین مقدار را با 272.56 تن در هکتار نشان داد که گویای کاهش 56٪ نسبت به تیمار کنترل است. تیمار پناهی ناکامل میانگین 417.13 تن در هکتار و پناهی همراه با عملیات پرورشی میانگین 273.61 تن در هکتار داشتند این الگوها با شاخصهای ساختاری مانند حجم و ارتفاع کل همخوانی داشت؛ تودههای یکنواخت حاصل از پناهی کامل زیستتوده کمتری تولید کردند، در حالی که ساختار ناهمسال تیمار پناهی ناکامل و تیمار کنترل عملکرد بهتری داشتند.
نتیجهگیری
نتاج نشان میدهد که شیوه پناهی ناکامل گزینهای مناسب برای منطقه میانبند کلاردشت است، زیرا ضمن کسب سودآوری اقتصادی قابل ملاحظه، دارای زیستتوده نزدیکترین مقدار به تیمار کنترل هست؛ ضمن آنکه مزایای جنگل ناهمسال را به همراه دارد. نتایج این پژوهش برای نخستین بار اثبات نمود که با افزایش طول مدت در شیوه پناهی قادر به ایجاد توده های طبیعی منطبق بر برخی از شاخصه های جنگل پایدار در جنگلهای راش کلاردشت هستیم که پیامدهای مهمی برای مشارکت در جذب کربن در این اکوسیستم ارزشمند ارائه میکند.
