خالد کریمی حاجی پمق، رقیه ذوالفقاری، پیام فیاض،
دوره 4، شماره 2 - ( 6-1404 )
چکیده
سابقه و هدف: سرما یکی از تنشهای محیطی شدید و محدودکننده در اکوسیستمهای جنگلی به ویژه در مناطق معتدله است. با توجه به تأثیر تغییرات اقلیمی بر الگوهای فنولوژیکی گیاهان و تغییر میزان مقاومت به سرمای بهاره و پاییزه (بهطور خاص در نهالها)، شناسایی گونهها و ژنوتیپهای مقاوم برای جنگلکاریها از اهمیت بالایی برخوردار است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تحمل به سرما در نهالهای سه گونه برودار (Quercus brantii)، مازودار (Q. infectoria) و ویول (Q. libani) و ارتباط آن با ویژگیهای فنولوژیکی (زمان بازشدن جوانهها و خزان) انجام شد.
مواد و روشها: بذرهای ۵2 درخت مادری از منطقه جنگلی بانه (زاگرس شمالی، ارتفاع و عرض جغرافیایی بالاتر، سردتر) جمعآوری و در یک مکان در یاسوج (زاگرس جنوبی، ارتفاع و عرض جغرافیایی پایینتر، گرمتر) به مدت دو سال کشت شدند. پارامترهای فنولوژیکی (زمان و نرخ و سرعت بازشدن جوانه برگ، خزان برگ) و شاخصهای بقا شامل زندهمانی و صدمه جوانه انتهایی نهالها در مراحل مختلف زمانی ثبت و با استفاده از روشهای آماری مانند تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر، آزمون دانکن و همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: نتایج این تحقیق نشان داد که نهالهای گونههای مختلف بلوط از نظر سرعت بازشدن جوانه برگ، صدمه نهال و زندهمانی با هم تفاوت معنیداری دارند. به طوری که در گونه برودار حدود 4-3 روز زودتر و سریعتر جوانه خود را باز کرد و از طرف دیگر کمترین آسیب به جوانه انتهایی و بالاترین میزان زندهمانی را نشان داد. گونه مازودار نیز نسبت به گونههای دیگر دیرتر و کندتر جوانه خود را باز کرد و بیشترین آسیب به جوانه انتهایی را متحمل شد و کمترین زندهمانی نیز در این گونه مشاهده گردید. اما نتایج همبستگی نشان داد که ژنوتیپهای هر گونه که جوانه آنها در اوایل فصل رویش سریعتر باز میشود، میزان صدمه جوانه انتهایی بیشتر اما زندهمانی بالاتری دارند. نتایج خزان نهالها نیز نشان داد که تفاوت معناداری در بین سه گونه در دو سال وجود ندارد، اما همبستگی مثبتی بین سرعت بازشدن جوانه و خزان وجود داشت.
نتیجهگیری: به طور کلی نتایج این تحقیق مشخص نمود که گونه برودار به دلیل فنولوژی مناسب (بازشدن زودتر و سریعتر جوانه) و آسیبپذیری کمتر جوانه، مقاومت بیشتری به سرمای دیررس بهاره دارد و نسبت به دو گونه دیگر مورد مطالعه کمتر تحت تاثیر سرمای دیررس مرتبط با تغییرات اقلیمی قرار دارد. بنابراین توصیه میشود جنگلکاری گونه مازودار و ویول بیشتر در مناطق مرتفع و سردتر زاگرس انجام شود و در برنامههای اصلاحی نیز بذر از ژنوتیپهایی که جوانه آنها در بهار دیرتر باز میشود، انتخاب گردند.
