http://yujs.yu.ac.ir/jzfr مجله تحقیقات اکوسیستم های جنگلی - مقالات نشریه - سال 1393 جلد1 شماره1 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1393/6/10 http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=42&sid=1&slc_lang=fa بی شک، شناسایی و معرفی گونه های مقاوم به خشکی بهمنظور احیاء جنگل های زاگرس باید مورد توجه محققان علوم جنگل قرار بگیرد. برای رسیدن به این مهم در یک آزمایش گلخانه ای در قالب طرح کاملاً تصادفی با در نظر گرفتن سه سطح تیمار خشکی و پنج تکرار به شناسایی مکانیسم های مقاومت به خشکی نهال های زالزالک (Crataegus aronia L.) و محلب (Prunus mahaleb L.) پرداخته شد. سطوح تیمار شامل شاهد ( آبیاری به اندازه ظرفیت زراعی)، تنش متوسط و پیوسته (آبیاری به اندازه 50% ظرفیت زراعی) و تنش شدید و یک باره (قطع آبیاری) بود. یافته ها نشان داد که در هر دو گونه با افزایش شدت خشکی خاک، محتوای نسبی آب برگ و پتانسیل آبی ساقه کاهش یافت. اگرچه محتوای کلروفیل کل برگ تحت تأثیر تنش کمبود آب قرار نگرفت؛ اما محتوای کاروتنوئید در پاسخ به تنش خشکی کاهش یافت. به عنوان اسمولیت های سازگارکننده، می توان به افزایش غلظت اسید آمینه پرولین در محلب و در مقابل افزایش غلظت کربوهیدرات های محلول در گونه زالزالک اشاره کرد. با توجه به افزایش نرخ نشت الکترولیت و غلظت مالون دی آلدئید در سطوح تنش خشکی می توان نتیجه گرفت که زالزالک با مجموعه راهکارهای مذکور قادر به تحمل تنش آبی متوسط و پیوسته خاک می باشد اما کاهش یک باره و آنی رطوبت خاک (قطع آبیاری) سبب بروز نشانه های تنش اکسیداتیو در این گونه می شود. هر چند که تنش آبی متوسط و پیوسته خاک موجب بروز نشانه های تنش اکسیداتیو در محلب می شود؛ اما قطع یک باره آبیاری، تبعات منفی چندانی به شدت آنچه که در مورد زالزالک مشاهده شد، برای آن در پی ندارد. مسعود طبری کوچکسرایی http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=31&sid=1&slc_lang=fa بلوط ایرانی فراوان ترین گونه درختی در جنگل های زاگرس می باشد که تکثیر غیرجنسی آن از طریق قلمه تاکنون انجام نشده است. موفقیت در تکثیر غیرجنسی، موجب تسریع کارهای اصلاحی می گردد. به این منظور سرشاخه های در حال رشد بهاره دارا و فاقد جوانه رأسی بلوط ایرانی در محیط کشت های مختلف نیم MS و WPM در محیط درون شیشه ای، کشت داده شدند. به منظور سترون کردن ریزنمونه ها، چهار نوع ماده سترون کننده شامل اتانول، کلریدجیوه، هیپوکلریت سدیم و هیپوکلریت پتاسیم به همراه توئین در غلظت های مختلف مورد آزمون قرار گرفت و رتبه آلودگی، ترشحات فنلی و قهوه ای شدن ریزنمونه ها ثبت شد. تأثیر تیمارهای مختلف اسید اسکوربیک، اسید استیک، PVP، زغال فعال و تاریکی بر میزان ترشحات فنلی و قهوه ای شدن ریزنمونه ها، مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین نرخ پرآوری و پینه زایی ریزنمونه ها با استفاده از غلظت های مختلف دو هورمون NAA و BAP بررسی شد. در پایان، توان ریشه دهی ریزنمونه ها با چهار ترکیب هورمونی اکسین (شاهد، 4/0 میلی گرم در لیتر NAA، 4/0 میلی گرم در لیتر IBA و مخلوط NAA و IBA به میزان 1/0 و 3/0 میلی گرم در لیتر) و سه غلظت هورمون سیتوکنین (0، 4/0 و 1 میلی گرم در لیتر) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بهترین شرایط جهت استقرار و پرآوری ریزنمونه های در حال رشد بهاره بلوط ایرانی، سترون کردن ریزنمونه ها با کلریدجیوه 1/0% و انتقال به محیط کشت WPM به همراه 5/0 میلی گرم در لیتر PVP یا زغال فعال می باشد. افزایش غلظت BAP و NAA بهترتیب تا یک و 1/0 میلی گرم در لیتر تأثیر معنی داری بر نرخ پرآوری ریزنمونه ها نداشت. هیچ یک از تیمارهای ریشه-دهی منجر به تشکیل ریشه در ریزنمونه ها نشد. پیام فیاض http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=22&sid=1&slc_lang=fa خشکیدگی تاجی از پدیده هایی است که عمدتاً درختان بلوط ایرانی به آن دچار شده اند. به منظور بررسی میزان سرخشکیدگی درختان در توده های جنگلی بلوط ایرانی و ارتباط آن با تک درختان، منشأ درختی و اندازه تاج آن ها، منطقه جنگلی شلم در نیمه شمالی استان ایلام انتخاب شد. پس از تقسیم بندی منطقه مورد مطالعه به واحدهای همگن توپوگرافیک، بزرگترین واحد همگن برای بررسی اهداف پژوهش انتخاب شد. در واحد همگن منتخب، شش ترانسکت موازی پیاده شد و 60 درخت نسبتاً سالم و سرخشکیده انتخاب و علامت گذاری شد. سپس درصد خشکیدگی تاجی، موقعیت استقرار آن ها در توده، منشأ درخت، قطر کمینه و بیشینه تاج و بلندی تاج آن ها اندازه گیری یا ثبت شد. آنالیز داده ها به وسیله تجزیه واریانس و رگرسیون خطی انجام شد. نتایج نشان داد که تک درختان میزان سلامت تاجی بیشتری نسبت به بقیه درختان داشتند. افزون بر این درختان دانه زاد خشکیدگی تاجی کمتری نسبت به جست گروه ها نشان دادند. تأثیر ابعاد تاج بر میزان سرخشکیدگی درختان به موقعیت قرارگیری درخت به صورت منفرد یا اجتماعی و نیر فرم رویشی درخت بستگی داشت. به طور کلی می توان نتیجه گیری کرد که درختان با توجه به خصوصیات فردی و اجتماعی خود در توده، واکنش های متفاوتی به تنش خشکی نشان دادند و لذا سرخشکیدگی هایی با شدت و الگوی متفاوتی در داخل توده ظاهر شد که به صورت های متنوع از تک درختان سرخشکیده تا گروه های دو تا چند درختی سرخشکیده دیده شدند. احمد حسینی http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=33&sid=1&slc_lang=fa در بوم سازگان های جنگلی به خصوص حاشیه رودخانه، تک درختان تأثیر مهمی بر ماکروفون خاک دارند. این تحقیق جهت بررسی اثر درختان پده بر ماکروفون خاک در جنگل های حاشیه رودخانه کارون در نزدیکی شوشتر انجام گرفت. نمونه برداری ماکروفون خاک در اواسط آبان 1391 صورت گرفت. ماکروفون خاک زیر تاج درختان (در3 طبقه قطری تاج) روی ترانسکت های موازی به فواصل 100 متر از یکدیگر و در حاشیه رودخانه نمونه برداری شد. ماکروفون خاک در قطعات نمونه 50 سانتی متر×50 سانتی متر به عمق 10 سانتی متر به روش دستی جمع آوری شد و تا سطح خانواده شناسایی و شمارش گردید. درمجموع 342 قطعه نمونه برداشت شد. نتایج همبستگی نشان داد که بین فاصله از مرکز تاج درخت با ماکروفون خاک همبستگی منفی وجود دارد که در مورد درختان با تاج بزرگ تر بیشتر بود. همچنین نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اندازه قطر تاج تأثیر معنی داری به جز در مورد یک نواختی بر سایر پارامترهای تنوع ماکروفون خاک ندارد. همبستگی بین فاصله از رودخانه با ماکروفون خاک نشان داد که فراوانی، تنوع و غنای ماکروفون در فواصل دورتر از رودخانه بیشتر است ولی یک نواختی ماکروفون در نزدیکی رودخانه بیشتر است. به طورکلی باید گفت که تک درختان پده بر حضور ماکروفون خاک مؤثر بودند، البته تأثیر فاصله از رودخانه بیشتر از اندازه قطر تاج درختان بود. احسان صیاد http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=24&sid=1&slc_lang=fa با این که اجرای پروژه های آبخیزداری در سطح گسترده در کشور دارای سابقه طولانی است، اما ارزیابی کمّی این پروژه ها چندان موردتوجه قرار نگرفته است. در این مطالعه اثر پروژه های آبخیزداری حوزه کلان ایوان در استان ایلام، از دیدگاه اکولوژیکی (ترکیب پوشش گیاهی در رابطه با خصوصیات ادافیکی) مورد بررسی قرار گرفته است. برای این منظور، چهار وضعیت حوزه: (A) منطقۀ اجرای پروژه 5 سال بعد از اجرا در سال 89 ، (B) منطقه شاهد در سال 84، (C) منطقه شاهد در سال 89 و (D) منطقه A قبل از اجرای طرح در سال 1384 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که گونه های گیاهی در 4 حالت مورد بررسی بر اساس آنالیز CCA در دو گروه مشخص قرار دارند. گونه های گروه A، B و C اکثراً گونه های چندساله و جزو گونه های مراحل کلیماکس بودند. نتایج نشان داد که باگذشت 5 سال از اجرای طرح آبخیزداری انطباق و شباهت فلورستیکی بین منطقه طرح با منطقه شاهد ایجاد شده است. این در حالی است که نتایج نشان داد بین ترکیب گیاهی و میزان عناصر غذایی و درصد رطوبت اشباع منطقۀ قبل از اجرای طرح و پس از اجرای طرح اختلاف آشکاری وجود دارد. نتایج تجزیه واریانس یک طرفه نیز نشان داد که بین 4 حالت مورد بررسی از نظر تنوع و غنا اختلاف معنی داری وجود دارد. نتایج مقایسه میانگین های تنوع و غنا نشان داد که اجرای طرح آبخیزداری سبب افزایش تنوع و غنا گونه ای نسبت به منطقۀ بدون طرح شده است. علی مهدوی http://yujs.yu.ac.ir/jzfr/browse.php?a_id=26&sid=1&slc_lang=fa گونه های جنس پالونیا (Paulownia)، بومی چین و ژاپن، از درختان سریع الرشد بوده که برای توسعه فضای سبز، ایجاد پارک و کشت توأم با انواع گیاهان زراعی در بسیاری از کشورها به کارگرفته شده اند. هدف از این تحقیق بررسی تأثیر آبیاری بر رشد ارتفاعی نهال های یک ساله گونه پالونیا تومنتوزا (P. tomentosa) در شرایط اقلیمی و خاکی استان آذربایجان غربی است. از طرح کاملاً تصادفی با سه تیمار مقدار آبیاری در سه سطح 5 لیتر ،10 لیتر و 15 لیتر و دو تیمار دور آبیاری در دو سطح سه روز و شش روز با 10 تکرار استفاده شد. در طول فصل رویش، در انتهای هر ماه رشد ارتفاعی نهال ها اندازه گیری شد. بیش ترین مقدار رشد ارتفاعی نهال ها در تیمار های مختلف مربوط به ماه اول بود و در ماه های بعد ارتفاع نهال ها افزایش معنی داری نداشت. نهال های تیمار با مقدار آبیاری پنج لیتر و دور آبیاری شش روز خشک شدند و نهال های تیمار با آبیاری پنج لیتر در دور آبیاری سه روز دارای کم ترین میانگین رشد ارتفاعی کل (7/8 سانتی متر) نسبت به سایر تیمارها (9/10 تا 8/11 سانتی متر) بودند. همچنین با وجود افزایش مقدار آبیاری و کاهش دور آبیاری اختلاف معنی داری در میانگین رشد کل ارتفاعی نهال ها حاصل نشد. بنابراین جهت کاهش مصرف آب و هزینه، بهترین رژیم آبیاری برای رشد مناسب نهال های یک ساله پالونیا تومنتوزا آبیاری 10 لیتر در دوره 6 روزه می باشد. جواد اسحاقی راد