Iranian Journal of Seed Research

fa اثر تیمارهای شیمیایی، کیفیت نور و دما بر جوانه‌زنی و بنیه گیاهچه شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra) Effects of Chemical Treatments, Light, and Temperature on Seed Germination and Seedling Vigor of Licorice (Glycyrrhiza glabra) فیزیولوژی بذر Seed Physiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: تکثیر بذری شیرین‌بیان به دلیل پوسته سخت بذر و جوانه‌زنی کند، کم و غیریکنواخت با محدودیت مواجه است. این مطالعه اثر تیمارهای شیمیایی، نور و دما را بر جوانه‌زنی، بنیه گیاهچه و رشد اولیه گیاهچه شیرین‌بیان ارزیابی کرد.. روش پژوهش: پنج آزمایش مستقل انجام شد: اسید سولفوریک (۵۰ و ۹۸ درصد به مدت ۳۰ و ۶۰ دقیقه)، اسید جیبرلیک (۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم در لیتر به مدت ۲۴، ۴۸ و ۷۲ ساعت)، پتاسیم نیترات (۰/۲، ۰/۴ و ۰/۶ درصد)، کیفیت نور (قرمز، آبی، سفید، ترکیب ۷۰% قرمز + ۳۰% آبی، مادون قرمز دور و تاریکی) و رژیم‌های دمایی (دمای ثابت ۴، ۱۱ و ۲۵ درجه سلسیوس، همراه با پیش‌تیمار آب جوش). هر آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار و ۲۰ بذر انجام شد. صفات جوانه‌زنی، رشد و بنیه گیاهچه اندازه‌گیری شد. یافته‌ها: اثر تیمارها برای بیشتر صفات معنی‌دار بود. اسید سولفوریک (۹۸%، ۳۰ دقیقه) جوانه‌زنی ۱۰۰% و بالاترین سرعت جوانه‌زنی (۱۳/۴۵ بذر در روز) را ایجاد کرد، در حالی که مدت ۶۰ دقیقه بیشترین طول گیاهچه و شاخص بنیه را تولید نمود. اسید جیبرلیک ۱۰۰ میلی‌گرم در لیتر به مدت ۷۲ ساعت بالاترین شاخص بنیه و ۲۰۰ میلی‌گرم در لیتر به مدت ۷۲ ساعت بالاترین سرعت جوانه‌زنی را نشان داد. پتاسیم نیترات ۰/۶% بالاترین درصد و سرعت جوانه‌زنی را ایجاد کرد، در حالی که ۰/۴% رشد و بنیه گیاهچه را بهبود بخشید. نور آبی درصد و سرعت جوانه‌زنی را افزایش داد، در حالی که تاریکی طول گیاهچه و شاخص بنیه را افزایش داد. تیمار آب جوش و سپس نگهداری در دمای ۲۵ درجه سلسیوس بالاترین درصد و سرعت جوانه‌زنی را ایجاد کرد، در حالی که نگهداری پیوسته در دمای ۱۱ درجه سلسیوس بیشترین طول گیاهچه و بالاترین شاخص بنیه را از نظر عددی تولید نمود. نتیجه‌گیری: پاسخ بذرهای شیرین‌بیان هم به نوع تیمار و هم به صفت مورد ارزیابی وابسته بود، بنابراین تیمارهایی که جوانه‌زنی را به بیشینه رساندند، لزوماً بنیه‌مندترین گیاهچه‌ها را تولید نکردند. از این‌رو، در انتخاب تیمار باید هم جوانه‌زنی و هم کیفیت گیاهچه در نظر گرفته شود. این یافته‌ها مبنای عملی برای بهبود تکثیر شیرین‌بیان و طراحی مطالعات تکمیلی گلخانه‌ای و مزرعه‌ای را فراهم می‌کند. جنبه‌های نوآوری •              پنج آزمایش، تیمارهای شیمیایی، نوری و حرارتی را در گیاه شیرین‌بیان بررسی کرد. •              اسید سولفوریک (۹۸ درصد) مؤثرترین تیمار خراشدهی (اسکاریفیکاسیون) بود. •              تیمارهایی که بیشینه جوانه‌زنی را ایجاد کردند، لزوماً بیشینه رشد و بنیه گیاهچه را تولید نکردند.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Licorice (Glycyrrhiza glabra L.) seed propagation is constrained by a hard seed coat and slow, non-uniform germination. This study evaluated the effects of chemical treatments, light, and temperature on germination, seedling vigor, and early growth of licorice. Method: Five independent experiments were conducted: sulfuric acid (50% and 98% for 30 and 60 min), gibberellic acid (50, 100, and 200 mg L⁻¹ for 24, 48, and 72 h), potassium nitrate (0.2%, 0.4%, and 0.6%), light quality (red, blue, white, 70% red + 30% blue, far-red, and darkness), and temperature regimes (constant 4, 11, and 25 °C, plus a boiling-water pretreatment). Each experiment used a completely randomized design with four replicates of 20 seeds. Germination, seedling growth, and vigor traits were measured. Results: Treatment effects were significant for most traits. Sulfuric acid (98%, 30 min) gave 100% germination and the highest germination rate (13.45 seeds day⁻¹), while 60 min produced the greatest seedling length and vigor index. Gibberellic acid at 100 mg L⁻¹ for 72 h gave the highest vigor index, and 200 mg L⁻¹ for 72 h the highest germination rate. Potassium nitrate at 0.6% gave the highest germination percentage and rate, while 0.4% improved seedling growth and vigor. Blue light enhanced germination percentage and speed, whereas darkness increased seedling length, fresh weight, and vigor index. Boiling water followed by 25 °C gave the highest germination percentage and rate, while continuous 11 °C produced the greatest seedling length and numerically highest vigor index. Conclusions: Licorice seed responses depended on both treatment type and trait evaluated, so treatments maximizing germination did not necessarily produce the most vigorous seedlings. Treatment selection should therefore consider both germination and seedling quality. These findings provide a practical basis for improving licorice propagation and for designing greenhouse and field validation studies.</div> اسید جیبرلیک, اسید سولفوریک, خواب بذر, شیرین بیان, نیترات پتاسیم Gibberellic acid, Licorice, Potassium nitrate, Seed dormancy, Sulfuric acid 1 26 http://yujs.yu.ac.ir/jisr/browse.php?a_code=A-10-689-1&slc_lang=fa&sid=1 Zeinab Rostami زینب رستمی z.rostami@abrii.ac.ir 4490033494 No Plant Secondary Metabolites Biotechnology Research Institute, Agricultural Biotechnology Research Institute of Iran (ABRII), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، پژوهشکده بیوتکنولوژی متابولیت‌های ثانویه گیاهی، اصفهان، ایران Morteza Ebrahimi مرتضی ابراهیمی m.abrahimi@abrii.ac.ir 0000-0002-3012-0826 Yes Plant Secondary Metabolites Biotechnology Research Institute, Agricultural Biotechnology Research Institute of Iran (ABRII), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، پژوهشکده بیوتکنولوژی متابولیت‌های ثانویه گیاهی، اصفهان، ایران Mehrana Koohi مهرآنا کوهی m.koohi@gmail.com 0000-0003-0522-6167 No Plant Secondary Metabolites Biotechnology Research Institute, Agricultural Biotechnology Research Institute of Iran (ABRII), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، پژوهشکده بیوتکنولوژی متابولیت‌های ثانویه گیاهی، اصفهان، ایران