fa مقایسه تحمل شوری لاین‌های امیدبخش تریتی‌پایرم (Tritipyrum) اولیه غیرایرانی با دو رقم گندم در مرحله جوانه‌زنی فیزیولوژی بذر Seed Physiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">چکیده</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> مبسوط</span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مقدمه: تنش شوری یکی از مهمترین عوامل کاهش عملکرد گیاهان زراعی می‌باشد. تلاقی بین ارقام اصلاح شده و خویشاوندان وحشی یکی از روش‌های ایجاد گیاهان متحمل به شوری است که ایجاد غله جدید تریتی پایروم در این راستا بوده است که به عنوان گیاه دانه‌ای و علوفه‌ای مصرف </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">می‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">شود. بررسی اثر شوری در مرحله جوانه‌زنی یک آزمون قابل اطمینان در ارزیابی تحمل بسیاری از گونه‌هاست، زیرا شوری باعث کاهش درصد و سرعت جوانه‌زنی و همچنین کاهش رشد ریشه‌چه و ساقه‌چه می‌گردد. هدف از این آزمایش</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">اثرات سطوح مختلف تنش شوری بر جوانه‌زنی لاین‌های امیدبخش تریتی‌پایرم اولیه غیرایرانی و دو رقم گندم الوند (متحمل به شوری) و قدس (حساس به شوری) می‌باشد.</span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج در سال 1396 انجام شد. فاکتور اول شامل 13 لاین تریتی‌پایرم و دو رقم گندم و فاکتور دوم شامل سطوح مختل</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ف</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">شوری<font color="#0782c1"> </font>صفر، 80، 160 و 240 میلی‌مولار نمک کلرید سدیم) بود.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">پس از ضدعفونی سطحی و کشت بذرها در پتری، اندازه‌گیری صفات مرتبط با جوانه‌زنی تا روز چهاردهم انجام شد.</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته‌ها: نتایج نشان داد که با افزایش سطح شوری سرعت و درصد جوانه‌زنی، طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، وزن خشک و تر ریشه‌چه و وزن خشک ساقه‌چه کاهش یافت. بیشترین درصد (79/79) و سرعت جوانه‌زنی (74/75 بذر در روز) در شرایط تنش و بدون تنش، مربوط به لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Az/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> بود. درصد جوانه‌زنی رقم متحمل الوند (59/55 درصد) از 5 لاین تریتی‌پایروم بیشتر ولی از 7 لاین دیگر کمتر بود، سرعت جوانه‌زنی آن (69/53 بذر در روز) از 10 لاین تریتی‌پایروم بیشتر بود. درصد و سرعت جّوانه‌زنی رقم حساس قدس (به ترتیب 98/40 درصد و 87/36 بذر در روز) از همه لاین‌های تریتی‌پایروم کمتر بود. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">در شرایط تنش شوری، لاین</span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">La/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای بیشترین </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">طول ریشه‌چه (77/7 سانتی‌متر) بود که حتی از طول ریشه‌چه رقم متحمل الوند (9/4 سانتی‌متر) نیز بیشتر بود. بیشترین وزن خشک ریشه‌چه در شرایط تنش به لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ka/b</span></span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">(027/0 گرم) و کمترین وزن خشک ریشه‌چه مربوط به رقم قدس (013/0 گرم) مربوط بود. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">در بین صفات جوانه‌زنی، بیشترین و کمترین وراثت‌پذیری به ترتیب مربوط به صفت طول ساقه‌چه در شرایط تنش و بدون تنش و صفت وزن‌تر ریشه‌چه (در شرایط عدم تنش) و طول ریشه‌چه (در شرایط تنش) بود. واریانس ژنتیکی صفات طول ساقه‌چه و درصد جوانه‌زنی در شرایط عدم تنش نسبت به شرایط تنش بیشتر بود و گزینش در شرایط عدم تنش از بازدهی بالاتری نسبت به شرایط</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">تنش برخوردار خواهد بود.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">گروه‌بندی ژنوتیپ‌ها با استفاده از تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ‌ها را در شرایط نرمال و شوری در چهار گروه قرار داد. در شرایط تنش شوری، رقم متحمل به شوری به تنهایی در خوشه چهارم قرار گرفت. رقم حساس به شوری نیز با لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">St/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> در خوشه سوم قرار گرفت. بقیه لاین‌های تریتی‌پایروم مورد بررسی در دو خوشه اول و دوم قرار گرفتند که لاین ترکیبی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ka/b)(Cr/b)F6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> در خوشه اول قرار گرفت. بنظر می‌رسد شرایط تنش شوری رقم قدس را از همه لاین‌های تریتی‌پایروم (بجز </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">St/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) جدا کرده است ولی در شرایط نرمال چنین نبود که حاکی از صحت خوشه بندی ژنوتیپ‌های مورد بررسی است.</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه&shy;گیری: </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج این تحقیق تحمل به شوری را در اکثر لاین‌های ساده و ترکیبی این گیاه در مرحله جوانه‌زنی اثبات نمود که از بین آنها لاین‌های ترکیبی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(St/b)(Cr/b)F3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(Ka/b)(Cr/b)F6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(Ka/b)(Cr/b)F3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">La(4B/4D)</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&times;</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(b)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و لاین‌های ساده </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">La/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Az/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">St/b</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> بهتر از بقیه بوده‌اند. لذا این لاین‌های منتخب می‌توانند در بررسی‌های تکمیلی آتی مورد توجه قرار گیرند.</span></span></strong><br> <br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">جنبه‌های نوآوری:</span></span></strong><br> <span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">1-گیاه تریتی‌پایروم جدید بوده و قبل از معرفی نیاز به بررسی در سطح جوانه‌زنی دارد.</span></span><br> <span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">2-لاین‌های ساده همراه با لاین‌های ترکیبی گیاه تریتی‌پایروم مورد بررسی قرار گرفته که می‌تواند تأثیر تلاقی‌ها را نشان دهد.</span></span><br> <span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">3- گروه‌بندی لاین‌ها از جهت تحمل یا حساسیت فقط بر اساس صفات جوانه‌زنی انجام شده است.</span></span><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Extended Abstract</strong><br> <strong>Introduction: </strong>Salinity stress is one of the most important factors in decreasing crop yield. Crossing between cultivars and wild relatives is one of the methods to creating salinity tolerant plants that has led to the creation of new Tritipyrum cereals. Investigation of the effect of salinity stress at the germination stage is a reliable test in assessing salinity tolerance of many species; it reduces percentage and rate germination as well as decreases of root and shoots growth. This research aims to investigate the effects of different levels of salinity stress on germination of promising non-Iranian Tritipyrum lines and two wheat cultivars, Alvand (salinity tolerant) and Ghods (salinity sensitive).<br> <strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was conducted in factorial based on the completely randomized design at the Faculty of Agriculture, Yasouj University. The first factor consisted of 13 Tritipyrum lines and two wheat cultivars and the second factor consisted of different salinity levels (240, 160, 80, 0 mM NaCl). After surface disinfection and seed culture in a petri dish, germination-related traits were measured until the 14^th day.<br> <strong>Results: </strong>The results showed that by increasing salinity level, germination rate and percentage, root length, shoot length, dry and fresh root weight, and shoot dry weight decreased. The highest percentage (79.79%) and rate (75.74 seed per day) of germination in stress and non-stress conditions were related to the Az/b line. The germination percentage of the Alvand tolerant cultivar (55.59%) was higher than 5 Tritipyrum lines but less than the other 7 lines, its germination rate (53.69 seed per day) was higher than 10 Tritipyrum lines. The percentage and germination rate of sensitive cultivar Ghods (40.98 and 36.87 seed per day, respectively) were lower than all Tritipyrum lines. Under salinity stress, the La/b line had the highest root length (7.77 cm) which was even longer than the root length of the Alvand tolerant cultivar (4.9 cm). The highest root dry weight (0.027 g) under stress conditions was related to the Ka/b line and the lowest root dry weight (0.013 cm) was related to the Ghods cultivar. Among germination traits, the highest and the lowest heritability were related to shoot length under stress and non-stress conditions and root fresh weight (under non-stress conditions) and root length (under stress conditions), respectively. Genetic variance of shoot length and germination percentage in non-stress conditions was higher than stress conditions and selection under non-stress conditions had a higher yield than stress conditions. Clustering of genotypes by cluster analysis divided the genotypes into four groups under normal and salinity conditions. Under salinity stress, the salt-tolerant cultivar was placed alone in the fourth cluster. The salinity-sensitive cultivar was also in the third cluster with the St/b line. The rest of the Tritipyrum lines were clustered in the first and second clusters, with (Ka/b)(Cr/b)F₆ hybrid line in the first cluster. Salt stress condition seems to have separated Qods from all Tritipyrum lines (except St/b), but under normal conditions, it did not indicate clustering accuracy of the studied genotypes.<br> <strong>Conclusion: </strong>The results of this study demonstrated salinity tolerance in the most simple and hybrid lines of this plant at the germination stage, among them (St/b)(Cr/b)F₃, (Ka/b)(Cr/b)F_6, and (Ka/b)(Cr/b)F₃ and La(4B/4D)&times;(b) and the simple lines La/b, Az/b and St/b were better than others. Therefore, these selected lines can be considered in further complementary studies.<br> &nbsp;<br> <br> <strong><em>Highlights:</em></strong><br> 1. The studied plant is new and needs to be examined at the germination level before introducing.<br> 2. Simple lines with the hybrid lines of this new plant have been studied that can show the effect of crosses.<br> 3. Grouping of lines for tolerance or susceptibility is done solely based on germination traits.</div> تلاقی, تنوع ژنتیکی, طول ساقه‌چه, وراثت پذیری Crossing, Heritability, Genetic variation, Stem length 19 32 http://yujs.yu.ac.ir/jisr/browse.php?a_code=A-10-68-3&slc_lang=fa&sid=1 Zeinab Pirsalami زینب پیرسلامی z.pirsalami@gmail.com 10031947532846009284 10031947532846009284 No Yasouj University دانشگاه یاسوج Asad Masoumiasl اسد معصومی اصل masoumiasl@yu.ac.ir 1602362661 10031947532846009285 Yes Yasouj University دانشگاه یاسوج Hossein Shahsevand hasani حسین شاهسوند حسنی hossein212009@googlemail.com 10031947532846009286 10031947532846009286 No Shiraz University دانشگاه شیراز Masoud Dehdari مسعود دهداری adehdari@yu.ac.ir 10031947532846009287 10031947532846009287 No Yasouj University دانشگاه یاسوج