fa اثر تنش آبی بر ویژگی‌های جوانه‌زنی و گیاهچه‌ای تعدادی از ارقام گندم نان (Triticum aestivum) فیزیولوژی بذر Seed Physiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">چکیده</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> مبسوط</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مقدمه: جوانه‌زنی از </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مهم‌ترین</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مراحل</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">رشد</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">گیاه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">است</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">که</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">دوام،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">استقرار</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">و</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">عملکرد نهایی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">گیاهان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">زراعی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">را</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">تعیین</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">می‌کند</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">و در مناطقی که استقرار موفق گیاه در اثر وجود شرایط خشکی با مشکل مواجه می‌شود، اصلاح صفات جوانه‌زنی یکی از اهداف اصلاحی مهم بشمار می‌آید. مطالعه حاضر بمنظور تعیین تأثیر سطوح مختلف تنش اسمزی بر خصوصیات جوانه‌زنی و ارتباط این صفات با عملکرد تعدادی از ارقام گندم نان مورد کاشت در مناطق سردسیری طراحی و اجرا گردید.</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش‌ها: آزمایش جوانه‌زنی به روش کاغذ صافی مرطوب و ظروف پتری به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد که در آن فاکتور اول شامل 20 رقم گندم نان (ارقام دیم و ارقام آبی متحمل به تنش خشکی پایان فصل) و فاکتور دوم شامل 3 سطح تنش اسمزی (بدون تنش و تنش اسمزی 3- و 6- بار) بود. در این آزمایش، صفات طول غلاف ساقه‌چه (کولئوپتیل)، طول ساقه‌چه، وزن ساقه‌چه، طول ریشه‌چه، وزن ریشه‌چه، نسبت طول و وزن ریشه‌چه به ساقه‌چه، زاویه رشد ریشه‌های بذری و سرعت جوانه‌زنی و شاخص تنش جوانه‌زنی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در آزمایش مقایسه عملکرد 20 رقم فوق در شرایط بدون تنش و تنش خشکی انتهایی مورد مقایسه قرار گرفتند.</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته‌ها: </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">نسبت طول و وزن ریشه‌چه به ساقه‌چه و وزن ساقه‌چه بیشترین حساسیت و تعداد ریشه‌چه کمترین حساسیت را به تنش اسمزی داشت. افزیش طول ریشه‌چه همزمان با کاهش وزن ریشه‌چه تحت تنش، نشان داد که در اثر تنش، ریشه‌ها طویل‌تر و باریک‌تر شده‌اند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">در شرایط بدون تنش 11 ژنوتیپ شامل ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">هشترود، </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">آذر 2، صائین، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD62-6</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD91-12</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">میهن، باران، حیدری، هما، کراس آذر 2 و زارع</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">دارای طول </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">غلاف ساقه‌چه بیشتری</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> بودند</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">در تنش 3- بار نیز 11 ژنوتیپ دارای بیشترین طول غلاف ساقه‌چه بودند که بالاترین مقادیر به هشترود، حیدری و صائین اختصاص یافت. در تنش 6 بار، لاین‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD91-12</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD62-6</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، هشترود، هما، پیشگام و زارع دارای بیشترین طول غلاف ساقه‌چه بودند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">از لحاظ سرعت جوانه‌زنی در تنش 3- بار کراس آذر 2 دارای بیشترین سرعت و </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">صائین، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD62-6</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، گاسکوژن و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">HD2985</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. در تنش 6 بار کراس‌آذر 2 و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">HD2985</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای بیشترین سرعت و </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">گاسگوژن، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD62-6</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و صائین در مقام بعدی قرار گرفتند.</span></span></strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> <strong>از لحاظ شاخص تنش جوانه‌زنی (</strong></span></span><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">GSI</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) در هر دو شرایط 3- و 6- بار ارقام </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">صائین،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">کراس‌آذر 2، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">CD62-6</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"> HD2985</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">دارای برتری بودند. از لحاظ عملکرد دانه در شرایط بدون تنش ارقام آبی گاسگوژن، حیدری، پیشگام، اروم و زرینه دارای بیشترین عملکرد بوده و ارقام باران، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">HD2985</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">C-88-4</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">C-90-11</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و کراس آذر 2 در مقام بعدی قرار گرفتند. در شرایط تنش‌دار ارقام باران، گاسگوژن، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">HD2985</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، کراس آذر 2، حیدری و زرینه دارای بهترین عمکرد بودند.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">بر اساس شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> ارقام گاسکوژن، حیدری، لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">HD2985</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و زرینه متحمل‌ترین ژنوتیپ ها به تنش خشکی بودند.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ های مورد مطالعه را در 3 خوشه گروه بندی کرد.</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;نتیجه گیری:</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">اختلاف معنی دار در تمام صفات مورد بررسی در بین ژنوتیپ‌ها حاکی از وجود تنوع ژنتیکی کافی برای اعمال گزینش در صفات جوانه‌زنی است.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ارقام صائین، زارع، پیشگام، صدرا، باران و میهن در مجموع دارای صفات جوانه‌زنی مطلوبی هستند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">تحت تنش، از بین صفات گیاهچه ای زاویه ریشه و سرعت جوانه‌زنی قوی‌ترین روابط را با عملکرد دانه نشان داده و به عنوان معیار غیر مستقیم گزینش تحمل به خشکی در گندم پیشنهاد می‌شوند.</span></span></strong><br> <br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">جنبه‌های نوآوری:</span></span></strong><br> &nbsp;<span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">1- ژنوتیپ‌های مورد آزمایش </span></span><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">جدیداً</span></span><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> نامگذاری شده و یا جزو لاین‌های پیشرفته بوده و از لحاظ صفات جوانه‌زنی برای اولین بار مطالعه می‌شوند.</span></span><br> <span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">2- صفت زاویه رشد ریشه‌های بذری از<a name="_GoBack"></a> طریق کاغذ صافی مربوط در مطالعات اندکی مورد توجه قرار گرفته است.</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Extended Abstract</strong><br> <strong>Introduction:</strong> Germination is one of the most important stages of plant growth that determines the durability, establishment and final yield of crops and in regions that due to drought conditions the growth of plant encounters with problem, improving germination traits count as one of the important breeding strategies. The present study was designed to determine the effect of different levels of osmotic stress on germination and seedling traits of some bread wheat cultivars cultivated in cold regions of Iran.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> In order to investigate the effect of different levels of osmotic stress on germination characteristics of bread wheat cultivars cultivated in cold regions of Iran, a factorial experiment was conducted based on a completely randomized design with 3 replications in which, the first factor consisted of 20 bread wheat cultivars (including rain fed cultivars as well as end-of-season water stress tolerant varieties) and the second factor consisted of 3 levels of osmotic stress (non-stress, -3 and -6 bar stress). Seedling traits such as coleoptile length, shoot length, shoot weight, root length, root weight, root / shoot ratio, root growth angle, germination speed and the germination stress index (GSI) were evaluated. For the experiment concerning the yield comparison, 20 cultivars mentioned above were compared under non-stress and terminal drought stress conditions.<br> <a name="_GoBack"></a>&nbsp;<br> <strong>Results:</strong> The results showed that the ratio of root/shoot length and weight and shoot weight had the highest sensitivity and the lowest number of roots to osmotic stress. Increasing root length as root weight decreased with increasing stress showed that roots became longer and thinner due to stress. Among the genotypes, Saein, Zare, Pishgam, Sadra, Baran and Mihan had desirable traits and CrossMV17, Homa, Orum and Cross Azar2 had no desirable germination traits. In non-stress conditions, 11 genotypes had high coleoptile length including Hashtrood, Azar 2, Saein, CD62-6, CD91-12, Mihan, Baran, Heydari, Homa, Cross Azar 2 and Zare genotypes. At 3 bar stress, 11 genotypes had the highest coleoptile length, with the highest values being assigned to Hashtrood, Heidari and Saein. At 6 bar stress, CD91-12 and CD62-6 lines, Hashtrood, Homa, Pishgam, and Zare had the highest coleoptile length. At 3 bar stress cross Azar 2, Saein, CD62-6, Gascogen and HD2985 demonstrated the highest germination rate. Furthermore, Cross Azar2, HD2985, Gascogen, CD62-6 and Saein led to the best results, respectively. However, in both 3 and 6 bar stress conditions Saein, Cross Azar2, CD62-6 and HD2985 were superior for germination stress index (GSI). For grain yield under normal conditions, Gascogen, Heidari, Pishgam, Orum and Zarrineh had the highest yield and Baran, HD2985, C-88-4, C-9011 and Cross Azar2 were placed next. Under stress conditions Baran, Gascogen, HD2985, Cross Azar2, Heidari and Zarrineh consisted the highest performance. According to STI index Gascogen, Heidari, HD2985 and Zarrineh were the most tolerant genotypes to drought stress. Cluster analysis grouped the studied genotypes into 2 clusters, the first cluster comprising 13 genotypes Heidari, Mihan, HD2985, Baran, Pishgam, Hashtrood, Cross Azar 2, CD62-6, Gascogen, Azar 2, Saein, Sadra and Zare. The second cluster consisted of 7 genotypes C-88-4, Zarineh, C-90-11, Orum, CD91-12, CrossMV17 and Homa. Genotypes of cluster 1 were superior in terms of germination traits such as shoot length, coleoptile length, root length and root weight and reduced root/shoot ratio.<br> <strong>Conclusion:</strong> Significant differences in all studied traits among genotypes indicated sufficient genetic variation for selection in germination traits. Results showed that Saein, Zare, Pishgam, Sadra, Baran and Mihan cultivars had desirable germination traits and were superior to other genotypes.<br> <br> <strong><em>Highlights:</em></strong><br> 1- The tested genotypes are either newly named or advanced lines and have not been studied for germination traits.<br> 2-The growth angle trait of seed roots through filter paper has received little attention in studies.</div> تحمل به خشکی, جوانه‌زنی, گندم مناطق سردسیری Drought tolerance, Germination, Cold wheat 151 170 http://yujs.yu.ac.ir/jisr/browse.php?a_code=A-10-467-1&slc_lang=fa&sid=1 Peyman Aligholizadeh Moghaddam پیمان علیقلی زاده مقدم peyman.moghadam.pm@gmail.com 10031947532846009312 10031947532846009312 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University ساری، کیلومتر 9 جاده فرح آباد، گروه اصلاح نباتات، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Gholam Ali Ranjbar غلامعلی رنجبر ali.ranjbar@gmail.com 2092960407 10031947532846009313 Yes Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hammid Najafi-Zarrini حمید نجفی زرینی najafi316@yahoo.com 10031947532846009314 10031947532846009314 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hosein Shahbazi حسین شهبازی h.shahbazi@iauardabil.ac.ir 10031947532846009315 10031947532846009315 No Islamic Azad University-Ardabil Unit دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل