پژوهشهای بذر ایران

بهینه‌سازی کشت نیشکر: اثربخشی پلت کردن تک جوانه بر سبزشدن و ویژگی‌های کیفی

سلیم فرزانه

هدف: کشت سنتی نیشکر اغلب به دلیل استفاده گسترده از مواد کاشت و هدر رفت انرژی، دوره های طولانی کاشت، زوال سریع قلمه ها پس از استقرار جوانه ها، عملیات پر زحمت، استفاده مکرر از ماشین آلات و کاربرد مقادیر زیاد کودها و آفت کش ها با هزینه های بالای تولید همراه است. این مطالعه به ارزیابی اثربخشی پلت کردن جوانه های جانبی ساقه های نیشکر جهت تولید قطعات بذر تک جوانه مناسب برای کشت مکانیزه در مؤسسه تحقیقات و آموزش توسعه نیشکر و صنایع جانبی خوزستان، ایران، پرداخته است.
روش پژوهش: در سال 1400، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مؤسسه تحقیقات، آموزش و توسعه نیشکر و صنایع جانبی خوزستان انجام شد. عامل اول شامل سه تاریخ مختلف کشت (25 مرداد ماه، 25 شهریورماه و 25 مهرماه 1400) به عنوان پلات اصلی و عامل دوم شامل 4 نوع پلت، (A1 (نشاسته+پیت+کود میکروکمبی)، A2 (نشاسته+پیت+ترکیب های تغذیه ای+سیلیکات پتاسیم+قارچ کش کاربندازیم)، A3 (تک جوانه بدون پلت) و A4 (قلمه 50 سانتی متر بدون پلت- شاهد) به عنوان پلات فرعی بودند.
یافته ها: پلت کردن بذرهای تک جوانه ای، به ویژه در تیمار A2 که در تاریخ کاشت شهریورماه کاشته شد، به طور قابل توجهی باعث افزایش استقرار محصول شد و درصد سبزشدن را 56 درصد و سرعت سبزشدن را به 85/2 جوانه در روز نسبت به شاهد (A4) افزایش داد. پلت کردن همچنین شاخص های رشد و کیفیت را نیز تحت تأثیر مثبت قرار داد.
نتیجه گیری: پلت کردن بذرهای تک جوانه ای نیشکر با پوشش های غنی شده با مواد تغذیه ای، سبزشدن را بهبود می بخشد، از رشد اولیه محصول حمایت می کند و کشت مکانیزه را تسهیل می کند. به ویژه در تیمار A2 در تاریخ کشت شهریور ماه باعث بهبود رشد و استقرار نیشکر در شرایط مزرعه ای شد. این روش با بهبود رساندن مواد تغذیه ای و حفظ رطوبت در اطراف تک جوانه، از کشت مکانیزه نیشکر پشتیبانی می کند و به کشت پایدارتر، کارآمدتر و مقرون به صرفه تر کمک می کند.
جنبه های نوآوری:

پلت کردن به ویژه در تیمار A2 با تأمین مواد تغذیه ای ضروری، درصد و سرعت سبزشدن تک جوانه های نیشکر را به طور قابل توجهی افزایش داد.
کشت در شهریور ماه همراه با پلت کردن، رشد اولیه و استقرار گیاه نیشکر را بهبود بخشید.

تأثیر کیتوزان بر شاخص‌های جوانه‌زنی و فعالیت آنزیم‌های پاد اکساینده بذر گلرنگ (Carthamus tinctorius) رقم گلدشت تحت تنش شوری

هانیه سعادت

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر کیتوزان بر شاخص های جوانه زنی و فعالیت آنزیم های پاداکساینده گیاهچه گلرنگ تحت تنش شوری اجرا گردید.
روش پژوهش: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی در سال 1403 انجام شد. تیمارها شامل چهار سطح شوری (صفر، 50، 100 و 150 میلی مولار کلریدسدیم) و چهار سطح کیتوزان (0، 2/0، 4/0 و 5/0 درصد وزنی- حجمی) که همه در اسید استیک یک درصد حل شده بودند.
یافته ها: نتایج نشان داد که شوری، سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه، ساقه چه، گیاهچه و وزن تر و خشک گیاهچه را کاهش داد، ولی پیش تیمار بذر با سطوح مختلف کیتوزان به ویژه غلظت 5/0 درصد این صفات را بهبود بخشید. بیش ترین سرعت جوانه زنی روزانه (114/0) در شاهد (پیش تیمار با آب مقطر) و شوری 150 میلی مولار مشاهده شد. میزان فعالیت آنزیم کاتالاز و پراکسیداز در شاهد و شوری150 میلی مولار نسبت به کیتوزان با غلظت 5/0 درصد و بدون شوری به ترتیب در حدود 43 و 70 درصد افزایش نشان دادند. فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز در کاربرد با کیتوزان 5/0 درصد و شوری150 میلی مولار حدود 67 درصد نسبت به شاهد و بدون شوری بیشتر بود. همچنین، فعالیت آنزیم آسکوربات پراکسیداز در تیمار با غلظت 5/0 درصد کیتوزان نسبت به شاهد (پیش تیمار با آب مقطر) حدود 37 درصد افزایش نشان داد.
نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که تیمار بذر با سطوح مختلف کیتوزان می تواند اثرات مضر تنش شوری بر برخی صفات در گیاهچه گلرنگ را کاهش داده و رشد گیاهچه را بهبود بخشد. بهترین نتیجه زمانی حاصل شد که از کیتوزان 5/0 درصد در شرایط شوری استفاده شد.
جنبه های نوآوری:

پیش تیمار بذر گلرنگ با استفاده از کیتوزان 5/0 درصد سبب بهبود برخی شاخص های جوانه زنی بذر کیتوزان تحت شرایط شوری گردید.
پیش تیمار بذر گلرنگ با کیتوزان 5/0 درصد، سوپراکسیددیسموتاز و آسکوربات پراکسیداز را افزایش داد.
پیش تیمار با کیتوزان تأثیر بهتری بر شاخص های جوانه زنی و صفات بیوشیمیایی بذر گلرنگ نشان داد.

اثر هیدروپرایم و پوشش‌دهی بذر با اسیدهیومیک و تحریک‌کننده‌های زیستی بر جوانه‌زنی و استقرار ذرت شیرین رقم آمیلا

محمد احمدی

هدف: این تحقیق به منظور بررسی اثر هیدروپرایم و پوشش بذر با اسیدهیومیک و ترکیبات زیستی روی جوانه زنی و سبزشدن ذرت شیرین رقم آمیلا انجام شد.
روش پژوهش: آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه ای و چهار تکرار در شرایط مزرعه در سال 1397 در دانشگاه محقق ارد بیلی و اراضی شرکت ملی کشت و صنعت مغان انجام شد. 14 تیمار شامل پوشش بذر با مقادیر مختلف کود اسید آمینه (2، 4 و 6 گرم در هر کیلوگرم بذر)، عصاره جلبک دریایی (3، 6 و 9 گرم در هر کیلوگرم بذر)، اسید هیومیک (3، 6 و 9 گرم در هر کیلوگرم بذر)، هیدروپرایم + اسیدهیومیک، هیدروپرایم + عصاره جلبک دریایی، هیدروپرایم + اسیدآمینه، هیدروپرایم و شاهد (بدون پوشش) وجود داشت. برای تیمار پوشش دار کردن بذر از چسب کربوکسی‏متیل‏سلولز (3 درصد) استفاده گردید.
یافته ها: پوشش دهی بذر با اسیدهیومیک و هیدروپرایم به طور معنی داری درصد جوانه زنی و سبزشدن بذر ذرت شیرین رقم آمیلا را در شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه بهبود بخشید. بهترین نتایج در تیمارهای هیدروپرایم و اسیدهیومیک (6 گرم در هر کیلوگرم بذر) مشاهده شد که بالاترین درصد جوانه زنی (66/98 درصد) و سبز شدن (33/93 درصد) را داشتند. سرعت جوانه زنی و سبز شدن نیز در این تیمارها به طور قابل توجهی افزایش یافت. برخلاف انتظار، عصاره جلبک دریایی تأثیر منفی بر جوانه زنی و سبز شدن بذر ذرت شیرین داشت. این نتایج نشان می دهد که استفاده از عصاره جلبک دریایی به عنوان پوشش بذر ممکن است برای همه ارقام ذرت مناسب نباشد. چسب کربوکسی متیل سلولز (3 درصد) مورد استفاده در پوشش بذر هیچ تأثیر منفی بر جوانه زنی و سبز شدن بذر نداشت و حتی در برخی موارد بهبود جزئی در نتایج مشاهده شد.
نتیجه گیری: این پژوهش به وضوح نشان می دهد که پوشش دهی بذر ذرت شیرین رقم آمیلا با اسیدهیومیک (۶ گرم در کیلوگرم بذر) و هیدروپرایم نه تنها یک راهکار عملی برای بهبود جوانه زنی و استقرار گیاهچه است، بلکه به عنوان یک فناوری پایدار می تواند چالش های پیش روی کشاورزی مدرن را کاهش دهد.
جنبه های نوآوری:

اثرات هیدروپرایم و پوشش دهی بذر با ترکیبات اسید هیومیک، کود اسید آمینه و عصاره جلبک دریایی بر جوانه زنی و سبز شدن ذرت شیرین رقم 'آمیلا' مورد ارزیابی قرار گرفت.

ترکیب هیدروپرایم وپوشش دهی با اسید هیومیک (۶ گرم بر کیلوگرم بذر)، راهبردی بهینه برای ارتقای جوانه زنی و استقرار گیاهچه در ذرت شیرین رقم 'آمیلا' تعیین گردید.

ارزیابی پاسخ‌های جوانه‌زنی و خواب بذر خاکشیر (Descurainia Sophia) به شوک حرارتی

علی شایان فر

هدف: شبیه سازی تأثیر شوک های حرارتی ناشی از سوزاندن بقایای گیاهی و دمای خاک بر جوانه زنی و خواب بذر خاکشیر در شرایط آزمایشگاهی.
روش پژوهش: این تحقیق به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار اجرا گردید. تیمارهای شوک های حرارتی بر بذرهای خاکشیر به مدت 5/2 و 5/7 دقیقه در دماهای 80 و 120 درجه سلسیوس اعمال گردید. سپس بذرها به مدت 14 روز در دماهای ثابت مختلف 7، 15، 20، 25، 30 و 35 و دمای متناوب 20-30 درجه سلسیوس قرار گرفتند. برخی شاخص های جوانه زنی و خواب بذرهای خاکشیر مورد ارزیابی قرار گرفتند.
یافته ها: دمای بهینه جوانه زنی بذرهای خاکشیر 7 درجه سلسیوس بود. افزایش دمای جوانه زنی تا 35 درجه سلسیوس، درصد و سرعت جوانه زنی را کاهش و درصد بذرهای مرده و درصد خواب را بطور معنی داری افزایش داد. دمای متناوب به همراه نور سبب افزایش جوانه زنی و همچنین کاهش درصد خواب بذرهای خاکشیر نسبت به دماهای ثابت بالاتر از 7 درجه سلسیوس گردید. افزایش دمای بستر کشت و همچنین شوک های حرارتی سبب افزایش درصد بذرهای مرده به ویژه در دو دمای ثابت 30 و 35 در تیمار شوک حرارتی 120 درجه سلسیوس گردید. درصد گیاهچه های عادی در دو تیمار دمایی 7 و 20-30 درجه سلسیوس از سایر دماهای بستر کشت بالاتر بود. شوک حرارتی با دمای 80 درجه سلسیوس به مدت 5/2 دقیقه سبب افزایش جوانه زنی، و کاهش خواب ثانویه نسبت به شاهد در همان دمای بستر کشت گردید. شوک های حرارتی در 120 درجه سلسیوس سبب کاهش خواب ثانویه و جوانه زنی، و افزایش درصد بذرهای مرده گردید.
نتیجه گیری: شوک حرارتی سبب القای خواب ثانویه در بذرهای خاکشیر نشد، در عوض، تنها بر درصد و سرعت جوانه زنی و درصد بذرهای مرده تأثیرگذار بود. القای خواب ثانویه در بذرهای خاکشیر تنها با افزایش دمای بستر کشت (فراتر از 7 درجه سلسیوس) ثبت گردید. دمای متناوب به همراه نور سبب کاهش خواب ثانویه ناشی از قرارگیری بذرهای خاکشیر در دماهای بالاتر شد و سبب افزایش جوانه زنی گردید.
جنبه های نوآوری:

شبیه سازی شرایط بانک بذر خاک خاکشیر در پاسخ به سوزاندن بقایای گیاهی در آزمایشگاه انجام شد.
خواب ثانویه القا شده به بذرهای خاکشیر در نتیجه اعمال تیمارهای شوک حرارتی و دماهای بستر کشت مورد ارزیابی قرار گرفت.
خواب ثانویه القا شده به بذرهای خاکشیر تنها توسط دماهای بستر کشت و نه شوک حرارتی حاصل گردیده است.

کاربرد تحلیل واریانس تابعی در ارزیابی جوانه‌زنی در تحقیقات بذر

مجید عظیم محسنی

هدف: در این مطالعه تحلیل واریانس تابعی برای مقایسه جوانه زنی تیمارها در یک بازه زمانی ارائه می گردد. در این روش، نه تنها امکان مقایسه تیمارها در کل دوره زمانی قابل انجام می باشد، بلکه مقایسه تیمارها در هر لحظه از زمان امکان پذیر است. همچنین می توان زمان های مهم که در آنها تیمارها به حداکثر اختلاف معنی دار می رسند، مشخص کرد که می تواند به عنوان شاخص های جوانه زنی مورد استفاده قرار گیرد.
روش پژوهش: در این پژوهش، از داده های واقعی مربوط به چهار آزمایش شامل اثر دما بر جوانه زنی سیاه دانه، اثر تنش شوری بر جوانه زنی بذرهای ذرت، مقایسه جوانه زنی ارقام مختلف گندم و اثر تنش آبی بر جوانه زنی گیاه کلزا استفاده گردید و با استفاده از تابع اسپیلاین داده های حاصل از جوانه زنی در این آزمایش های به عنوان تابعی از زمان بیان شد. سپس، نتایج تحلیل تابعی برای مقایسه های تیمارها هم از لحاظ میزان جوانه زنی و هم از لحاظ زمان جوانه زنی در این چهار آزمایش به تفصیل ارائه گردید.
یافته ها: نتایج استفاده از تحلیل تابعی بیانگر کارایی بالای این روش در مشخص سازی اختلاف یا عدم اختلاف معنی دار بین تیمارها در طول دوره زمانی بود. همچنین، مقایسه تیمارها از لحاظ جوانه زنی در هر لحظه از زمان و مقایسه زمان جوانه زنی در هر صدک جوانه زنی اطلاعات دقیقی از نحوه اختلاف بین تیمارها فراهم کرد. این رویکرد امکان معرفی شاخص های جدید جوانه زنی در بذرهای مختلف را فراهم کرد.
نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که برای مقایسه تیمارها برای داده های جوانه زنی، تحلیل تابعی گام به گام که در این پژوهش معرفی گردید یک روش کارامد و دقیق برای مقایسه تیمارها و استخراج جزئیات از نحوه اختلاف بین تیمارها می باشد. همچنین این روش محدودیت های استفاده از شاخص های جوانه زنی برای مقایسه تیمارها را مرتفع می کند.

جنبه های نوآوری:

از تحلیل تابعی برای مقایسه تیمارها در داده های درصد جوانه زنی استفاده شد.
امکان مقایسه تیمارها از لحاظ درصد جوانه زنی در هر لحظه از زمان و از لحاظ زمان ها در هر صدک جوانه زنی فراهم شد.
زمان و صدک جوانه زنی مهم که در آن بیشترین اختلاف بین تیمارها وجود دارد به عنوان شاخص های جدید جوانه زنی معرفی گردید.

ارزیابی شایستگی نسبی و پاسخ‌های جوانه‌زنی بذر به دما و جیبرلین در بیوتیپ‌های مقاوم و حساس خردل وحشی (Sinapis arvensi) به علف‌کش تری‌بنورون‌متیل

رسول فخاری

هدف: این آزمایش با هدف، ارزیابی شایستگی نسبی و شاخص های جوانه زنی بذر بیوتیپ های حساس و مقاوم خردل وحشی به علف کش تری بنورون متیل در شرایط مختلف دمایی و غلظت های اسید جیبرلیک می باشد.
روش پژوهش: این آزمایش در آزمایشگاه دانشگاه محقق اردبیلی در سال 1402 به صورت فاکتوریل سه عاملی، در قالب طرح کاملاً تصادفی با ۳ تکرار انجام شد. عامل اول در 2 سطح (بذر بیوتیپ حساس و مقاوم به تری بنورون متیل، عامل دوم چهار سطح غلظت اسیدجیبرلیک (500، 1000، 1500 و 2000 میلی گرم در لیتر) و عامل سوم در 2 سطح دمایی 15/20 و 10/15 (روز و شب) درجه سلسیوس بود. در این آزمایش درصد جوانه زنی، سرعت و یکنواختی جوانه زنی، مقدار جذب آب بذر و شاخص بنیه گیاهچه بررسی شد.
یافته ها: درصد جوانه زنی و یکنواختی جوانه زنی خردل وحشی حساس بالاتر بود. برهمکنش دما × بیوتیپ و دما × غلظت اسیدجیبرلیک بر مقدار جذب آب معنی دار بود. سرعت جذب آب بوسیله بذر نیز در شرایط دمایی 15-10 درجه سلسیوس، بیشتر از شرایط دمای 20-15 درجه سلسیوس (روز و شب) بود. در خردل وحشی حساس سرعت جوانه زنی 8/1 برابر و بنیه گیاهچه 38 درصد بیشتر از خردل وحشی مقاوم بود.
نتیجه گیری: این یافته ها نه تنها به درک بهتر سازوکار های مقاومت کمک می کند و نشان می دهد که مقاومت به علف کش، اگرچه یک مزیت است، اما در بلندمدت می تواند به یک نقطه ضعف تبدیل شود. کشاورزان می توانند با تأخیر در کاشت گندم (به شرط عدم کاهش عملکرد گندم)، شرایط دمایی نامطلوب برای جوانه زنی علف هرز مقاوم را ایجاد کنند. خردل وحشی مقاوم جذب آب کندتری دارد و با مدیریت آبیاری می توان جوانه زنی علف هرز را کاهش داد. همچنین از آنجا که جوانه زنی خردل وحشی مقاوم در دمای پایین تر کندتر است، می توان با پایش دما، زمان مناسب برای مبارزه مکانیکی یا استفاده از علف کش را پیش بینی کرد.
جنبه های نوآوری:

اثر دما و اسیدجیبرلیک در جوانه زنی و رشد گیاهچه های بیوتیپ خردل وحشی حساس و مقاوم به علفکش بطور همزمان بررسی شد.
هزینه شایستگی در بیوتیپ های مقاوم به علفکش ارزیابی شد.
تاثیر متفاوت عوامل موثر بر رشد و جوانه زنی گیاه در دو بیوتیپ خردل وحشی بررسی شد.

بهبود ویژگی‌های جوانه‌زنی بذر نخود (Cicer arietinum) با پرایمینگ نانو ذرات اکسید روی تحت تنش خشکی

محسن سعیدی

هدف: هدف از اجرای این آزمایش بررسی کارایی کاهش اثرات منفی تنش خشکی توسط فرم نانوذره اکسید روی در مقایسه با فرم بالک آن و همچنین تأثیر مدت زمان پرایمینگ بذر بر بهبود ویژگی های جوانه زنی بذر نخود در شرایط تنش خشکی بود.
روش پژوهش: آزمایش به صورت فاکتوریل سه عاملی درقالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار بر ویژگی های جوانه زنی و رشد گیاهچه نخود رقم کسری انجام شد. عامل ها شامل: پرایمینگ بذر در 4 سطح (پرایمینگ با اکسید روی به فرم نانو ذره 100-1 و 60-40 نانومتر، پرایمینگ با فرم بالک اکسید روی، و هیدروپرایمینگ)، مدت زمان پرایمینگ در 3 سطح (6، 12 و 24 ساعت) و سطوح تنش خشکی در چهار سطح (عدم تنش، 2-، 4- و 8- بار با استفاده از پلی اتلین گلایکول 6000) بودند.
یافته ها: بر اساس یافته های به دست آمده، تنش خشکی بر تمامی متغیرهای اندازه گیری شده تأثیر معنی داری داشت. هرچند پرایمینگ با نانو ذره و فرم بالک اکسید روی از هیدرو پرایمینگ بهتر عمل کرد؛ در مقایسه پرایمینگ با اکسید روی به فرم بالک و پرایمینگ با فرم نانوذره نیز، پرایمینگ با نانوذرات به قطر 1 تا 100 نانومتر کارکرد بهتری را نشان داد. افزایش سطح تنش خشکی به افزایش معنی دار شمار گیاهچه های غیر طبیعی منجر شد. در شرایط بدون تنش و تنش های ملایم تا متوسط (2- تا 4- بار)، انجام پرایم به ویژه همراه با اکسید روی (نانو و بالک) توانست اثرات تنش خشکی را تعدیل کند. با اینحال در تنش شدید (8- بار) آسیب تنش خشکی بوسیله پرایمینگ جبران نشد. نتایج آزمایش همچنین نشان داد افزایش مدت زمان پرایمینگ تأثیر معنی داری بر طول گیاهچه، سرعت جوانه زنی و شاخص طولی بنیه گیاهچه داشت. با این حال افزایش مدت از 12 به 24، تأثیر معنی داری بر این روند افزایشی نداشت.
نتیجه گیری: جوانه زنی سریع و بهینه، در شکل گیری یک زراعت مطمئن با عملکرد مناسب نقش بسیار مهمی دارد. نانو ذرات اکسید روی به طور قابل توجهی جوانه زنی و رشد گیاهچه نخود را تقویت می کنند، هرچند تعیین غلظت بهینه و کاربرد دقیق نانوذرات برای به حداکثر رساندن مزایا و به حداقل رساندن پتانسیل اثرات سمی آن ها بسیار مهم است.
جنبه های نوآوری:

پرایمینگ با نانوذرات اکسید روی با قطر 1 تا 100 نانومتر کارکرد بهتری در مقایسه با فرم بالک و نانوذره 40 تا 60 نانومتر داشت.
در شرایط بدون تنش و تنش های ملایم تا متوسط (2- تا 4- بار)، انجام پرایمینگ به ویژه همراه با اکسید روی (نانو و بالک) آسیب های تنش خشکی را تعدیل می کند.
اعمال تنش خشکی تا سطح 2- بار تأثیر معنی داری بر درصد جوانه زنی نخود نسبت به شاهد نداشت.

اثر پرایمینگ بذر با فرم‌های بالک و نانوذره اکسید روی بر کیفیت جوانه‌زنی نخود (Cicer arietinum) تحت تنش شوری

محسن سعیدی

هدف: هدف از اجرای این آزمایش بررسی کارایی کاهش اثرات منفی تنش شوری توسط فرم نانوذره اکسید روی در مقایسه با فرم بالک آن و همچنین تأثیر مدت زمان پرایمینگ بذر بر بهبود ویژگی های جوانه زنی بذر نخود در شرایط تنش شوری بود.
روش پژوهش: این تحقیق به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی و در سه تکرار روی گیاه نخود (رقم کسری) انجام شد. عامل اول نوع پرایمینگ (نانوذره اکسید روی یک تا 100 و 40 تا 60 نانومتر، اکسید روی بالک، و هیدروپرایم)، عامل دوم مدت زمان پرایمینگ (6، 12 و 24 ساعت) و عامل سوم تنش شوری (0، 20، 40 و 80 میلی مولار کلرید سدیم) بودند. در ادامه مهم ترین شاخص های مرتبط با کیفیت جوانه زنی و رشد اولیه گیاهچه مورد بررسی قرار گرفتند.
یافته ها: درصد و سرعت جوانه زنی، متوسط زمان و متوسط روزانه جوانه زنی و شاخص وزنی بنیه گیاهچه به طور معنی دار تحت تاثیر تیمارهای تنش شوری قرار گرفتند. مقدار آن ها در شرایط عدم تنش شوری و تنش شوری 80 میلی مولار به ترتیب 7/98 و 4/68 درصد، 6/15 و 4/10 بذر جوانه زده در روز، 11/2 و 39/2 روز، 3/12 و 56/8 بذر در روز و 5466 و 1853 بود. تنش شوری سبب افزایش معنی دار نسبت طول ریشه چه به ساقه چه شد. تیمار پرایمینگ بذر با نانوذره روی 1 تا 100 نانومتری سبب افزایش معنی دار وزن خشک گیاهچه، ساقه چه، ریشه چه و در نتیجه شاخص وزنی بنیه گیاهچه نسبت به روی بالک، نانوذره روی 40 تا 60 نانومتر و هیدروپرایم شد. در شرایط تنش شوری 80 میلی مولار درصد گیاهچه غیرطبیعی به 3/28 درصد رسید، اما پرایمینگ بذر با نانوذره روی 1 تا 100 نانومتری آن را تا 7/20 درصد کاهش داد. پرایمینگ بذر در زمان های 12 و 24 ساعت از نظر افزایش معنی دار طول و وزن تر گیاهچه و ساقه چه، وزن خشک ساقه چه و شاخص طولی بنیه گیاهچه نسبت به زمان 6 ساعت برتر بودند.
نتیجه گیری: تنش شوری اثر منفی معنی دار بر خصوصیات جوانه زنی و رشد گیاهچه و افزایش تعداد گیاهچه های غیرطبیعی داشت. اما اثرات مثبت و معنی دار پرایمینگ بذر بیش تر روی بهبود رشد گیاهچه و در نتیجه کاهش تعداد گیاهچه های غیر طبیعی بود. بین تیمارهای پرایمینگ بذر، نانوذره روی 1 تا 100 نانومتری و زمان پرایمینگ 12 ساعت در بهبود رشد گیاهچه و بنیه وزنی گیاهچه برتری داشتند.
جنبه های نوآوری:

پرایمینگ بذر در سطح 20 میلی مولار تنش شوری اثرات مضر تنش شوری بر خصوصیات رشدی گیاهچه را کاهش داد.
پرایمینگ بذر نخود با نانوذره روی 1 تا 100 نانومتری در بهبود رشد گیاهچه برتر بود.
مناسب ترین زمان پرایمینگ بذر جهت افزایش خصوصیات رشدی گیاهچه و شاخص وزنی بنیه گیاهچه 12 ساعت بود.

برهمکنش پرایمینگ بذر، گوگرد و تیوباسیلوس بر عملکرد و پروفایل اسیدهای چرب بذر کنجد (Sesamum indicum)

برمک جعفری حقیقی

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر پرایمینگ بذر، کاربرد گوگرد عنصری و تلقیح با کود زیستی سولفوبارور1 حاوی تیوباسیلوس بر عملکرد بذر و ترکیب اسیدهای چرب بذر کنجد انجام شد. به دلیل اهمیت کنجد به عنوان یک دانه روغنی با ارزش تغذیه ای، ارزیابی نقش هم زمان مدیریت تغذیه ای و زیستی در بهبود صفات کمی و کیفی آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
روش پژوهش: یک آزمایش مزرعه ای در فصل رشد 1403-1404 در شهرستان فسا، استان فارس، ایران به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل چهار روش پرایمینگ بذر (بدون پرایم، هیدروپرایمینگ، کلرید کلسیم 5/2% و 5%)، چهار سطح مصرف گوگرد (0، 100، 200 و 300 کیلوگرم در هکتار) و سه سطح تلقیح تیوباسیلوس (0، 2 و 4 کیلوگرم در هکتار) بودند. رقم کنجد داراب 2 با تراکم 40 بوته در متر مربع کشت شد. صفات وزن هزار دانه، عملکرد ماده خشک و بذر اندازه گیری گردید. کیفیت روغن نیز از طریق آنالیز متیل استرهای اسیدهای چرب با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی و بر اساس استانداردهای ISIRI و AOAC ارزیابی شد.
یافته ها: پرایمینگ، کاربرد گوگرد و تیوباسیلوس اثر معنی داری بر تمامی صفات مورد بررسی داشتند. برهمکنش دوگانه و سه گانه نیز در سطح 1 و 5 درصد معنی دار بودند. بیشترین وزن خشک گیاه (23580 کیلوگرم در هکتار) در تیمار هیدروپرایمینگ همراه با 300 کیلوگرم در هکتار گوگرد مشاهده شد. همچنین، بیشترین بیشترین وزن هزار دانه (33/5 گرم) و عملکرد بذر (2610 کیلوگرم در هکتار) در تیمار هیدروپرایمینگ همراه با 300 کیلوگرم در هکتار گوگرد و 4 کیلوگرم در هکتار تیوباسیلوس به دست آمد و بالاترین درصد روغن (2/52) و پروتئین بذر (10/25 درصد) در تیمار پرایمینگ با کلرید کلسیم 5 درصد همراه با 300 کیلوگرم در هکتار گوگرد و 4 کیلوگرم در هکتار تیوباسیلوس به دست آمد. تجزیه اسیدهای چرب نشان داد که تیمارهای تلفیقی موجب افزایش اسیدهای غیراشباع (لینولئیک، اولئیک، آلفا-لینولنیک) و کاهش اسیدهای اشباع (پالمیتیک و استئاریک) شدند.
نتیجه گیری: استفاده تلفیقی از پرایمینگ بذر (به خصوص پرایمینگ با 5 درصد کلرید کلسیم یا هیدروپرایمینگ)، مصرف بالای گوگرد و تلقیح با تیوباسیلوس، به طور معنی داری عملکرد بذر و کیفیت روغن کنجد را بهبود بخشید. این روش ها جذب مواد مغذی را افزایش، تحریک فعالیت میکروبی و سنتز اسیدهای چرب مفید برای سلامت را بهبود می دهد.
جنبه های نوآوری:

کاربرد هم زمان پرایمینگ بذر، گوگرد و تلقیح با تیوباسیلوس موجب افزایش معنی دار در عملکرد بذر کنجد شد.
تیمارهای ترکیبی با افزایش اسیدهای چرب غیراشباع و کاهش اسیدهای چرب اشباع، کیفیت تغذیه ای روغن بذر کنجد را بهبود بخشید.

نقش خصوصیات ریختارشناسی بذر پنبه (Gossypium hirsutum) در ارتقا کیفی بنیه بذر

الهام فغانی

هدف: کیفیت بذر پنبه (Gossypium hirsutum L.) به عنوان یکی از نهاده های اساسی در تولید محصول، عامل تعیین کننده ای در استقرار بوته در مزرعه، عملکرد نهایی و تولید الیاف است. این مطالعه با هدف بررسی نقش حیاتی ویژگی های ریخت شناسی بذر، به ویژه ضخامت و یکپارچگی پوسته بذر، به عنوان عاملی کلیدی در تعیین بنیه فیزیولوژیک بذر و استحکام آن در برابر فرآوری بذر می پردازد.
روش پژوهش: این مطالعه به صورت مروری نظام مند انجام شد. جهت گردآوری اطلاعات، جستجو در پایگاه های علمی معتبر شامل Science Direct، Scopus و همچنین پایگاه های داخلی مانند SID و Magiran با استفاده از کلید واژه های "پوسته بذر پنبه"، "ضخامت پوسته"، "بنیه بذر"، "فرآوری بذر پنبه" و معادل های انگلیسی آنها در مقالات منتشر شده بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ صورت گرفت.
یافته ها: پوسته بذر دارای ویژگی های دوگانه است، به طوری که ضخامت بهینه آن برای ایجاد تعادل بین محافظت و عملکرد ضروری می باشد. پوسته ضخیم تر ضمن محافظت بهتر از جنین در برابر آسیب های مکانیکی، از آنها در مقابل فرآیند کرک گیری اسیدی، کاهش نشت یونی و مقاومت بیشتر در برابر پاتوژن ها نقش اساسی دارد. علاوه بر این، این نوع پوسته بستر فیزیکی مناسب تری برای تشکیل تراکم بالاتر الیاف فراهم می کند. در مقابل، پوسته بیش از حد ضخیم، می تواند باعث خفتگی فیزیکی شده و با ایجاد یک مانع مکانیکی برای خروج ریشه چه، منجر به تأخیر و کاهش نرخ جوانه زنی شود. از سوی دیگر، بذرهای با پوسته نازک تر اگرچه جذب آب و جوانه زنی سریع تری نشان می دهند، اما در برابر آسیب های شیمیایی و مکانیکی بسیار آسیب پذیر بوده و به تولید بذرهای با بنیه پایین و قابلیت انبارداری کاهش یافته منجر می شوند. شرایط سخت فرآوری بذر می توانند منجر به ایجاد ترک های ریز در پوسته بذر شده و یکپارچگی آن را به شدت به خطر اندازد که این امر به طور مستقیم باعث کاهش درصد جوانه زنی و بنیه بذر می شود.
نتیجه گیری: به طور کلی، دستیابی به بذر پنبه با کیفیت بالا، نیازمند یک رویکرد مدیریت یکپارچه است. این رویکرد شامل انتخاب ارقام با ویژگی های ریخت شناسی بهینه پوسته بذر، مدیریت تنش های محیطی بر ساختار بذر و اصلاح روند فرآوری بذر تا به حداقل رساندن صدمات بذری می باشد. برنامه های به نژادی آینده باید یک راهبرد دوگانه را اتخاذ کنند که به طور همزمان براساس ویژگی های ریخت شناسی مفید و عملکرد فیزیولوژیک قوی انتخاب را انجام دهد تا ارقام مقاومی توسعه یابند که تولید پایدار پنبه را تضمین کنند.
جنبه های نوآوری:

پوسته بذر پنبه در ارقام مختلف متفاوت است.
پوسته بذر در دستیابی به بذور با بنیه مطلوب نقش بسزایی دارد.
در فرآوری بذر باید به خصوصیات پوسته بذر پنبه توجه داشت.

پیش‌تیمار با محرک‌های رشدی: راهبردی برای کاهش پیامدهای مخرب تنش شوری در کلزا (Brassica napus)

محمد احمدی

هدف: حساسیت ویژه کلزا در مراحل حساس جوانه زنی و استقرار گیاهچه، لزوم توسعه راهکارهای مدیریتی کارآمد و مقرون به صرفه را برای مقابله با تنش شوری دوچندان می کند. در این راستا، فناوری پیش تیمار بذر به عنوان یک راهبرد امیدبخش و نوین برای افزایش تاب آوری گیاه در برابر تنش های محیطی از همان اولین مراحل رشد، مورد توجه قرار گرفته است.
روش پژوهش: این پژوهش با هدف ارزیابی جامع و مقایسه ای اثرات کاربرد انواع محرک های رشد طبیعی، شامل اسیدهای آمینه (در سه غلظت ۲، ۴ و ۶ گرم بر کیلوگرم بذر)، اسید هیومیک (در سه غلظت ۳، ۶ و ۹ گرم بر کیلوگرم بذر) و عصاره جلبک دریایی (در سه غلظت ۳، ۶ و ۹ گرم بر کیلوگرم بذر)، هم به صورت مجزا و هم در ترکیب با روش هیدروپرایمینگ، بر بهبود شاخص های جوانه زنی، رشد و پاسخ های بیوشیمیایی بذر کلزا رقم هایولا 50 تحت سطوح مختلف تنش شوری (۰، ۲-، ۴-، ۶- و ۸- بار) طراحی و اجرا شد.
یافته ها: تنش شوری اثر بازدارنده معنی داری (در سطح احتمال ۱ درصد) روی اکثر صفات اندازه گیری شده داشت. به طوری که با افزایش سطح شوری تا ۸- بار، وزن خشک ریشه به میزان 3/65 درصد، درصد سبزشدن تا ۳۲ درصد و سرعت جوانه زنی تا 3/63 درصد در مقایسه با تیمار شاهد (بدون تنش) کاهش یافت. در مقابل، فعالیت آنزیم کاتالاز به عنوان شاخصی از تنش اکسیداتیو، افزایش ۱۱۴ درصدی را نشان داد که بیانگر واکنش دفاعی گیاه در برابر شرایط نامساعد بود. در این پژوهش، تیمار ترکیبی هیدروپرایمینگ همراه با اسید هیومیک (6 گرم بر کیلوگرم بذر) به عنوان مؤثرترین روش شناخته شد که در آن اختلاف ۱۵۳ درصدی در وزن خشک برگ با بدترین تیمار مشاهده شد. این تیمار با افزایش 8/13 درصدی وزن خشک ریشه، 5/10 درصدی فعالیت آنزیم کاتالاز و ۱۴ درصدی سرعت جوانه زنی، ضمن حفظ شاخص کلروفیل، به طور جامعی نقش محافظتی را در برابر تنش شوری از خود نشان داد..
نتیجه گیری: می توان اذعان داشت که پیش تیمار بذر کلزا با محرک های رشد طبیعی، به ویژه در قالب تیمارهای ترکیبی هیدروپرایمینگ همراه با اسیدآمینه (4 گرم بر کیلوگرم بذر) و اسید هیومیک (6 گرم بر کیلوگرم بذر)، یک راهبرد اصلاحی کم هزینه و کاربرپسند محسوب می شود و یک راهبرد عملی و قابل اجرا برای کشاورزان است.
جنبه های نوآوری:

اثرات سه نوع محرک رشد طبیعی (اسید آمینه، اسید هومیک و عصاره جلبک دریایی) به صورت جداگانه و ترکیبی با هیدروپرایمینگ به منظور ایجاد اثرات هم افزایی انجام شد.
ارائه شواهد کمی قوی درباره سازوکار عمل از طریق اندازه گیری همزمان شاخص های رشدی و نشان دادن اصل اساسی اثرات میزان-پاسخ.
تأکید بر عملی و اقتصادی بودن این روش برای کشاورزان، به منظور تبدیل زمین های شور به مناطق تولیدی به عنوان یک راه حل پایدار.

تأثیر سلنیوم بر شاخص‌های جوانه‌زنی و فعالیت آنزیم‌های پاداکساینده گیاهچه گندم (Triticum aestivum) تحت تنش شوری

هانیه سعادت

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر سلنیوم بر شاخص های جوانه زنی و فعالیت آنزیم های پاداکساینده گیاهچه گندم تحت تنش شوری اجرا گردید.
روش پژوهش: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی در سال 1403 انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل چهار سطح شوری (صفر، 50، 100 و 150 میلی مولار کلریدسدیم) و چهار سطح پرایمینگ سلنیوم (0، 25، 50 و 75 میکرومولار) بود.
یافته ها: نتایج نشان داد که که تنش شوری موجب کاهش میانگین جوانه زنی روزانه و طول گیاهچه و باعث افزایش سرعت جوانه زنی روزانه و ضریب آلومتری گردید. پرایمینگ بذر با سلنیوم سبب افزایش میانگین جوانه زنی روزانه و طول گیاهچه شد. مقایسه میـانگین هـا نشـان بود که بین سطوح سلنیوم اخـتلاف معنـی داری وجود داشت، به نحوی که بـیشتـ رین مقدار صفات از کاربرد سلنیوم 75 میکرومولار و کـمتـرین آن از عـدم کـاربرد سلنیوم حاصل گردید. کمترین ضریب جوانه زنی در تیمار شوری 150 میلی مولار مشاهده شد. فعالیت آنزیم های پراکسیداز، سوپراکسیددیسمیوتاز و آسکوربات پراکسیداز در تیمار با سلنیوم 75 میکرومولار و شوری 150 میلی مولار نسبت به شاهد به ترتیب 49، ٧١ و 70 درصد افزایش نشان دادند. سلنیوم فعالیت آنزیم کاتالاز را افزایش داد. به طوری که، بـیش تـرین فعالیت آنزیم کاتالاز (469/0 واحد بر میلی گرم پروتئین) در تیمار با سلنیوم 75 میکرومولار حاصل گردید.
نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که پرایمینگ بذر با سلنیوم با تحریک آنزیم های پاداکساینده و خنثی سازی رادیکال های آزاد می تواند اثرات منفی تنش شوری بر برخی صفات در گیاهچه گندم را کاهش داده و رشد گیاهچه را بهبود بخشد.

جنبه های نوآوری:

پرایمینگ بذر با استفاده از 75 میکرومولار سلنیوم سبب بهبود برخی شاخص های جوانه زنی بذر گندم تحت شرایط شوری گردید.
پرایمینگ بذر با 75 میکرومولار سلنیوم، فعالیت آنزیم های کاتالاز، پراکسیداز، سوپراکسیددیسمیوتاز و آسکوربات پراکسیداز را افزایش داد.