پژوهشهای بذر ایران

روند تسهیم اندوخته بذری و فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز با پیش‌تیمار عنصر روی در بذر گندم (Triticum aestivum)

امین عباسی

یکی از عوامل دستیابی به عملکرد بالا در واحد سطح، درصد و سرعت بالای جوانه زنی بذرها و استقرار مناسب تر گیاهچه های حاصل از بذرهای کشت شده می باشد. روی به عنوان یک عنصر ضروری برای رشد و نمو گیاهان، از نقش کلیدی در بسیاری از فرآیندهای متابولیکی برخوردار بوده و تأثیر مثبتی را بر جوانه زنی بذرها دارد. اثر پیش تیمار بذر با محلول هایی با غلظت 5/0، 1 و 2 درصد سولفات روی بر تسهیم اندوخته بذر، آغاز خودپروری گیاهچه گندم و فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز طی پژوهشی به صورت فاکتوریل بر پایه ی طرح کاملاً تصادفی در 4 تکرار، در دانشگاه مراغه در سال 1392 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کلیه شاخص های مورد مطالعه به طور معنی داری تحت تأثیر پیش تیمار روی قرار گرفتند. مقایسه میانگین صفات اندازه گیری شده نشان داد که افزایش غلظت روی به یک درصد، اثرات مثبتی بر صفات مورد مطالعه داشته و برعکس، افزایش غلظت این عنصر به بیش از یک درصد موجب تغییرات منفی در صفات مزبور گردید. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان داد، میزان وزن خشک دانه در تیمار شاهد و سولفات روی 5/0 درصد به ترتیب در روزهای 21 و 20 به سطح ثابتی رسیدند که پس از بازه های یاد شده این مقدار ثابت ماند. همچنین، میزان وزن خشک کل، در تیمار شاهد و سولفات روی به ترتیب در روزهای 15 و 13 به وزن اولیه خود (وزن بذر) دست یافت. به علاوه، رشد خودپروری گیاه طی 12-10 روز پس از خیساندن آغاز شد. بذرهای تیمار شده با 5/0 و 1 درصد سولفات روی نسبت به سطوح دیگر آن دارای سطح برگ بیشتری بودند. این امر می تواند در نتیجه ی ورود زودتر گیاهچه های حاصل از این تیمارها به مرحله خودپروری باشد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات اتمام اندوخته بذر، جبران اندوخته بذر، وزن خشک ریشه چه و وزن خشک ساقه چه مؤید این امر بود. در همین راستا پیش تیمارهای 5/0 و 1 درصد سولفات روی زودتر از تیمارهای شاهد و 2 درصد روی به خودپروری رسیدند که با توجه به نتایج آزمایش ها پیش تیمارهای 5/0 و 1 درصد برگزیده شدند.

بررسی رفتار جوانه‌زنی علف هرز سلمه‌تره (Chenopodium album) در پاسخ به دما و تنش‌های شوری و غرقابی

شهرام نظری

شناخت الگوهای جوانه زنی و سبز شدن علف های هرز و شناخت عوامل مؤثر بر آن در برنامه های مدیریتی علف هرز سودمند می باشد. به منظور بررسی اثرات دما، طول دوره غرقاب و تنش شوری بر جوانه زنی و سبز شدن علف هرز سلمه تره آزمایش های جداگانه ای در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار انجام شد. نتایج آزمایش دما نشان داد که بیشترین درصد جوانه زنی با 87، 93 و 88 درصد به ترتیب در دامنه دمایی 15، 20 و 25 درجه سانتی گراد بود. بیشترین سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه و وزن خشک گیاهچه در دمای 20 درجه سانتی گراد به دست آمد. همچنین سطح مطلوب شاخص بنیه بذر با 29/796 در دمای 20 درجه سانتی گراد بود. نتایج مدل رگرسیونی طول دوره غرقاب نشان داد درصد جوانه زنی در تیمار شاهد و طول دوره غرقاب به مدت دو روز به ترتیب با 93 و 90 درصد دارای حداکثر مقدار بود ولی با افزایش طول دوره غرقاب تا مدت زمان های 8 و 10 روز غرقاب درصد جوانه زنی متوقف شد. همچنین نتایج مقایسه میانگین مؤید آن است که با افزایش طول دوره غرقاب، طول ریشه چه و ساقه چه، وزن خشک گیاهچه و شاخص بنیه بذر کاهش معنی داری داشت. بررسی اثر تنش شوری نشان داد که بیشترین درصد و سرعت جوانه زنی و وزن خشک گیاهچه در تیمارهای شاهد و غلظت 50 میلی مولار مشاهده شد که با افزایش غلظت کلرید سدیم این مؤلفه ها روند نزولی داشت تا این که در محدوده 300 تا 400 میلی مولار صفات مورد بررسی متوقف شد. طول ریشه چه و ساقه چه نیز به ترتیب از 51/10 و 23/9 سانتی متر در تیمار شاهد به 57/3 و 47/2 سانتی متر در غلظت 250 میلی مولار کلرید سدیم کاهش یافت. نتایج اثر شوری نشان داد که حداکثر شاخص بنیه بذر با 84/851 در تیمار شاهد مشاهده شد که با افزایش غلظت نمک به بالاتر از 250 میلی مولار این شاخص متوقف شد. در نهایت نتایج نشان داد که دمای 20 درجه سانتی گراد، دمای مناسب جوانه زنی سلمه تره بوده و وجود تنش های شوری و غرقاب می تواند باعث کاهش شاخص های رشدی این علف هرز در مراحل جوانه زنی و گیاهچه ای شود.

ارزیابی مدل‌های رگرسیونی غیرخطی جهت توصیف پاسخ جوانه‌زنی بذر چاودار کوهی (Secale mountanum) به دما

امید انصاری

این تحقیق به منظور بررسی اثر دماهای مختلف بر جوانه زنی و تعیین دمای کاردینال جوانه زنی (دمای پایه، مطلوب و بیشینه جوانه زنی) چاودار کوهی، در دماهای 3، 5، 10، 15، 20، 25، 30 و 35 درجه سانتی گراد به اجرا درآمد. جهت کمی سازی واکنش سرعت جوانه زنی بذر چاودار کوهی به دما از 3 مدل رگرسیون غیرخطی دوتکه ای، دندان مانند و بتا استفاده شد. نتایج نشان داد که دما علاوه بر درصد جوانه زنی بر سرعت جوانه زنی نیز اثرگذار است. در مقایسه 3 مدل استفاده شده با توجه به پارامترهای RMSE، CV، SE و نمودار خط 1:1، مناسب ترین مدل جهت تخمین دماهای کاردینال چاودار کوهی مدل دندان مانند و بتا گزارش شد؛ اما به دلیل بالا بودن SE برای دمای پایه و تخمین منفی دمای پایه در مدل بتا می توان از بین دو مدل دندان مانند و بتا، مدل دندان مانند را به عنوان مناسب ترین مدل گزارش کرد. دمای پایه، مطلوب تحتانی، مطلوب فوقانی و سقف با استفاده از مدل دندان مانند به ترتیب بین 70/2 تا 17/3، 27/21 تا 00/30 و 00/35 تا 05/35 درجه سانتی گراد متغیر بود؛ بنابراین با استفاده از مدل دندان مانند و پارامترهای تخمین زده شده می توان از این مدل در تهیه و ارزیابی مدل های پیش بینی جوانه زنی استفاده کرد.

کمی‌سازی سبز شدن بذر کوشیا (Kochia indica) تحت تأثیر دما، شوری و عمق کاشت

غلامحسن رنجبر

جهت کمی سازی میزان سبز شدن کوشیا (Kochia indica) تحت سطوح مختلف دما، شوری و عمق کاشت، آزمایشی به صورت کنترل شده در مرکز ملی تحقیقات شوری یزد در سال 1392 انجام شد. تیمارها شامل رژیم دمایی روز/شب: 20/10، 25/15، 30/20، 35/25 و 40/30 درجه سانتی گراد، پنج سطح شوری: 2، 6، 10، 14 و 18 دسی زیمنس بر متر و کاشت بذر در عمق صفر (سطح خاک)، 5، 10 و 15 میلی متر بود. درصد سبزشدن نهایی، شاخص سرعت سبز شدن و تعداد روز موردنیاز تا سبز شدن 50% از بذرها اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین درصد سبز شدن نهایی به ترتیب در دمای روز/شب 25/15 و 40/30 درجه سانتی گراد به دست آمد. میزان سبز شدن نهایی در شوری های 6، 10، 14 و 18 دسی زیمنس بر متر به ترتیب 9، 22، 36 و 57% کمتر از تیمار 2 دسی زیمنس بر متر بود. همچنین میزان سبز شدن نهایی در عمق های کاشت 5، 10 و 15 میلی متر، به ترتیب 30، 44 و 72% کمتر از تیمار قرار دادن بذر در سطح خاک بود. تجزیه رگرسیونی نشان داد که درصد سبز شدن نهایی به صورت خطی با افزایش سطوح شوری و عمق کاشت کاهش یافت. در حالی که زمان لازم برای حصول 50% سبز شدن (T₅₀) با افزایش سطوح شوری و عمق کاشت افزایش یافت، به طوری که بیشترین میزان T₅₀ مربوط به شوری 18 دسی زیمنس بر متر و عمق کاشت 15 میلی متر بود. افزایش در میزان شوری و عمق کاشت با کاهش معنی دار شاخص سرعت سبز شدن همراه بود. در مجموع با استفاده از یک رابطه رگرسیونی لجستیک، میزان سبز شدن بذر K. indica در هر روز پس از کاشت در ترکیبات مختلف شوری و دما کمی شد تا بتوان دامنه گسترش این گیاه را تحت این شرایط پیش بینی نمود.

اثر اکسین و سیتوکینین بر برخی ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیکی گیاهچه و جوانه‌زنی بذر استویا (Stevia rebaudiana Bertoni)

حشمت امیدی

این تحقیق به منظور بررسی کارایی پیش تیمار هورمونی در افزایش قدرت جوانه زنی و رشد اولیه گیاهچه، در آزمایشگاه علوم و تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد در سال 1394 به صورت فاکتوریل در قالب طرح آماری کاملاً تصادفی در 4 تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل 5 سطح هورمون اکسین (IAA) (ایندول-3-استیک اسید) در غلظت های صفر، 1/0، 5/0، 1 و 5/1 میلی گرم بر لیتر و 5 سطح هورمون سیتوکینین (PBA) (تتراهیدروپیرانیل بنزیل آدنین) در غلظت های صفر، 5/0، 1، 5/1 و 2 میلی گرم بر لیتر بودند. نتایج نشان داد که کاربرد دو هورمون و اثرات متقابل آن ها، اثر معنی داری بر همه صفت های مورد ارزیابی از جمله درصد جوانه زنی، مقدار زیست توده، محتوای آب نسبی برگ و محتوای رنگیزه های فتوسنتزی داشت. بیشترین درصد جوانه زنی (66/66 درصد) در 5/1 میلی گرم بر لیتر IAA به همراه 1 میلی گرم بر لیتر PBA به دست آمد. پیش تیمار 5/0 میلی گرم بر لیتر PBA و 1/0 میلی گرم بر لیتر IAA بیشترین طول ساقه چه (به ترتیب 28/1 و 17/1 سانتی متر) را نشان داد. ضریب جوانه زنی با افزایش سطوح IAA از 1/0 تا 5/1 میلی گرم بر لیتر، 5/12 درصد کاهش یافت. بیشترین محتوای آب نسبی (73/42 و 38/37 درصد) به ترتیب در PBA 5/0 میلی گرم بر لیتر و IAA 5/1 میلی گرم بر لیتر به دست آمد. ترکیب (0+1/0 میلی گرم بر لیتر) IAA+PBA بر طول ریشه چه و گیاهچه اثر مثبتی داشت. غلظت های بالایی از PBA و کمترین مقدار IAA بر روی مقدار زیست توده نتیجه ای یکسان نشان داده و بالاترین مقدار (33/4 میلی گرم) با ترکیب تیماری این دو غلظت به دست آمد. رنگیزه های فتوسنتزی نیز از این دو هورمون تأثیر پذیرفتند به طوری که تأثیر IAA بر این صفت بیش از PBA بود. مشخص شد که اکسین و سیتوکنین موجب افزایش جوانه زنی و بهبود شاخص های مورفوفیزیولوژیک و درنتیجه عملکرد استویا می گردد.

بررسی رفتار جوانه‌زنی و خواب بذر در علف‌های هرز سلمه‌تره (Chenopodium album)، پیچک صحرایی (Convolvulus arvensis) و دم‌روباهی سبز (Setaria viridis) در باغ‌های پسته رفسنجان

مصطفی علی نقی زاده

به منظور بررسی رفتار جوانه زنی و روش های شکستن خواب بذر توده های مختلف علف های هرز سلمه تره، پیچک و دم روباهی سبز، سه آزمایش فاکتوریل دوعاملی جداگانه در سال 1393 در آزمایشگاه زراعت دانشگاه ولیعصر رفسنجان انجام گرفت. عامل اول بذرهای علف های هرز مورد بررسی از باغ های پسته 5 منطقه رفسنجان (مرکزی، انار، کشکوئیه، کبوترخان و نوق) بود. عامل دوم تیمارهای شکستن خواب بذرهای سلمه تره شامل شاهد (آب مقطر)، نیترات پتاسیم در غلظت های 500 و 1000 پی پی ام، خراش دهی با اسید سولفوریک غلیظ در زمان های 5 و 10 دقیقه و سرمادهی مرطوب در زمان های 1، 3 و 5 هفته، تیمارهای شکستن خواب بذرهای پیچک شامل شاهد، خراش دهی با سمباده، خراش دهی با اسید سولفوریک در زمان های 20 و 30 دقیقه و خراش دهی با آبجوش در زمان های 15 و 30 دقیقه و تیمارهای شکستن خواب بذرهای دم روباهی سبز شامل شاهد، اسید جیبرلیک در غلظت های 250، 500 و 1000 پی پی ام، نیترات پتاسیم در غلظت های 500 و 1000 پی پی ام، سرمادهی مرطوب در زمان های 1، 3 و 5 هفته بودند. آزمایش ها برای هر گونه به طور مجزا به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 4 تکرار اجرا گردید. نتایج نشان داد که توده بذری، روش های شکستن خواب و برهمکنش توده بذری و روش های شکستن خواب اثر معنی داری بر درصد جوانه زنی و متوسط زمان جوانه زنی بذرهای علف هرز هر سه گونه داشت به طوری که تیمار 5 هفته سرمادهی مرطوب در بذرهای سلمه تره توده نوق با میانگین جوانه زنی 97 درصد و متوسط زمان جوانه زنی 22/1 روز، تیمار خراش دهی با سنباده در بذرهای پیچک توده کبوترخان (98 درصد) و تیمار 1000 پی پی ام اسید جیبرلیک در بذرهای دم روباهی سبز توده کبوترخان (60 درصد) بالاترین درصد جوانه زنی را داشتند و سریع تر جوانه زدند. همچنین با افزایش وزن هزار دانه علف های هرز مورد بررسی، درصد جوانه زنی نیز افزایش یافت.

اثر زوال مصنوعی و انبارداری طبیعی بر جوانه‌زنی، رشد گیاهچه و تخلیه ذخایر بذرهای نخود (Cicer arietinum)

مهدی شعبان

این تحقیق به منظور بررسی اثر زوال مصنوعی و انبارداری طبیعی بر جوانه زنی بذرها و رشد هتروتروفیک گیاهچه نخود زراعی در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در سال 1393 اجرا شد. آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار اجرا گردید. تیمارها شامل 8 سطح (انبارداری طبیعی 2 و 4 سال، زوال مصنوعی 1، 2، 3، 4، 5 روز و شاهد) بودند. نتایج نشان داد اثر تیمار زوال بر کل صفات اندازه گیری شده معنی دار بود. کاهش درصد و سرعت جوانه زنی، طول ساقه چه و ریشه چه، شاخص قدرت بذر و وزن خشک گیاهچه در شدت های زوال مصنوعی 4 و 5 روز بیشتر از انبارداری طبیعی 2 و 4 سال بود. هدایت الکتریکی نیز با افزایش شدت زوال مصنوعی تا 4 و 5 روز نسبت به انبارداری طبیعی افزایش بیشتری یافت که به دلیل عدم توانایی غشاها در حفظ انسجام خود بوده و ناشی از حساسیت بیشتر بذرهای به شرایط زوال مصنوعی می باشد. کاهش میزان و کارایی استفاده از ذخایر و کسر ذخایر پویا شده در انبارداری طبیعی کمتر از زوال های شدید 4 و 5 روز بود ولی بیشترین میزان و کارایی استفاده از ذخایر و کسر ذخایر پویا شده در تیمار 2 روز زوال رخ داد که می توان دلیل آن را به افزایش سرعت واکنش های ترمیمی بذر طی این شرایط و فعال شدن بیشتر آنزیم های هیدرولیتیک نسبت داد. در نهایت نتایج این مطالعه نشان داد زوال مصنوعی در شدت های 4 و 5 روز نسبت به انبارداری طبیعی 2 و 4 سال سبب خسارت بیشتری به بذرهای نخود شده که منجر به کاهش بیشتر درصد و سرعت جوانه زنی شد.

تأثیر کیتوزان بر جوانه‌زنی و صفات بیوشیمیایی گیاهچه ماریتیغال (Silybum marianum) تحت تنش شوری

مهدی عقیقی شاهوردی

به منظور ارزیابی اثر کیتوزان بر جوانه زنی و برخی ویژگی های بیوشیمیایی گیاه دارویی ماریتیغال در شرایط تنش شوری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه علوم و تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد تهران در سال 1394 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل سطوح تنش شوری (صفر، 4، 8 و 12 دسی زیمنس بر متر) و سطوح مختلف کیتوزان (صفر، 25/0، 5/0، 75/0 و 1 درصد) بودند. نتایج نشان داد که تنش شوری موجب کاهش درصد جوانه زنی، ضریب جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، شاخص وزنی و طولی بنیه بذر، طول ریشه چه، ساقه چه و گیاهچه و بیوماس کل و افزایش متوسط زمان جوانه زنی گردید. پیش تیمار بذر با کیتوزان تا غلظت 5/0 درصد سبب افزایش صفات ضریب جوانه زنی، شاخص وزنی بنیه بذر و طول ساقه چه شد. بیشترین میزان کلروفیل کل و پروتئین کل در پیش تیمار بذر با سطوح 5/0 درصد کیتوزان در شوری صفر دسی زیمنس بر متر (شاهد) به دست آمد. با افزایش تنش شوری، میزان فعالیت آنزیم های کاتالاز و پراکسیداز افزایش داشت، به طوری که بیشترین فعالیت این دو آنزیم در سطح تنش شوری 12 دسی زیمنس بر متر در پیش تیمار با 5/0 درصد کیتوزان به دست آمد. نتایج نشان داد که تیمار بذر با کیتوزان 5/0 درصد می تواند اثرات مضر تنش شوری را بر برخی صفات در گیاهچه ماریتیغال کاهش داده و رشد گیاهچه را بهبود بخشد.

تأثیر نانو دی‌اکسید تیتانیوم و نانو تیوب کربن بر ویژگی‌های جوانه‌زنی بذر برخی ارقام جو پوشینه‌دار (Hordeum vulgare)

محمود رضا تدین

هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر نانو ذرات دی اکسید تیتانیوم (TiO₂ Nano) و نانو تیوب کربنی (CNT) بر برخی ویژگی های جوانه زنی بذر ارقام گیاه جو بود. آزمایش در سال 1393 در آزمایشگاه دانشگاه شهرکرد اجرا شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار به اجرا درآمد. تیمارهای آزمایش شامل نانوذره دی اکسید تیتانیوم و نانو تیوب کربن در چهار غلظت (صفر، 10، 30، 60 میلی گرم بر لیتر) بود که بر روی بذرهای ارقام جو پوشینه دار بهمن، ماکویی و نصرت اعمال گردید. صفات مورد اندازه گیری شامل: وزن خشک گیاهچه، طول گیاهچه، درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین زمان جوانه زنی، درصد مقاومت ریشه چه، شاخص طولی و وزنی بنیه بذر بودند. نتایج نشان داد تیمار نانو تیوب کربن با غلظت 60 میلی گرم بر لیتر نسبت به سایر تیمارها تأثیر مثبت بر درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، شاخص طولی و وزنی بنیه و وزن خشک گیاهچه داشت. در این آزمایش، بیشترین درصد مقاومت ریشه چه، شاخص وزنی بنیه و وزن خشک گیاهچه رقم نصرت تحت تیمار نانو تیوب کربن با غلظت 60 میلی گرم بر لیتر نسبت به تیمار شاهد به ترتیب معادل،7، 2/122 و 9/64 درصد به دست آمد. همچنین، تیمار نانو تیوب کربن با غلظت 60 میلی گرم بر لیتر سبب افزایش شاخص بنیه بذر در رقم ماکویی به میزان 8/39 درصد نسبت به تیمار شاهد شد. می توان نتیجه گرفت که رقم نصرت در صفات شاخص طولی و وزنی بنیه بذر، طول گیاهچه، وزن خشک گیاهچه و درصد مقاومت ریشه چه نسبت به ارقام بهمن و ماکویی عملکرد مورفولوژیکی بهتری در شرایط آزمایشگاهی نشان داد.

دماهای ویژه جوانه‌زنی گیاه دارویی چای ترش (Hibiscus sabdariffa)

پرویز رضوانی مقدم

گیاه چای ترش یکی از گیاهان مهم دارویی و صنعتی از خانواده پنیرکیان است که در سطح وسیعی از استان سیستان و بلوچستان کشت می شود. در یک مطالعه آزمایشگاهی، تأثیر درجه حرارت های مختلف بر جوانه زنی بذرهای گیاه چای ترش مورد بررسی قرار گرفت و درجه حرارت های کمینه، بهینه و بیشینه جوانه زنی آن ها، به صورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار تعیین شد. برای این منظور تیمارهای دمایی 5، 10، 15، 20، 25، 30، 35، 40، 45 و 50 درجه سانتی گراد در نظر گرفته شد. دماهای ویژه جوانه زنی بذر بر اساس سه مدل خطوط متقاطع، مدل پنج پارامتری بتا و مدل چندجمله ای درجه دو برآورد شد. صفات مورداندازه گیری عبارت بودند از درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی و میانگین زمان جوانه زنی که اثر دما بر تمامی صفات مورد اندازه گیری معنی دار بود. نتایج به دست آمده از تجزیه رگرسیون داده ها نشان داد که بهترین مدل در ارتباط با دمای ویژه این گیاه مدل پنج پارامتری بتا بود و با توجه به نتایج به دست آمده از این مدل، می توان گفت که دمای کمینه و بهینه چای ترش به ترتیب 04/4 و 83/29 درجه سانتی گراد است.

بررسی عناصر روی و منیزیم بر خصوصیات زراعی و جوانه‌زنی بذر گندم نان (Triticum aestivum L. cv. Sivand)

فرهاد صادقی

به منظور مطالعه اثر عناصر روی و منیزیم بر خصوصیات زراعی و جوانه زنی بذر گندم (رقم سیوند)، این پژوهش به روش فاکتوریل در قالب بلوک های کامل تصادفی در ایستگاه ماهیدشت در سال های 1392 و 1393 انجام شد. تیمارها شامل چهار سطح روی (صفر، 20، 40 و 60 کیلوگرم در هکتار از منبع سولفات روی) و چهار سطح منیزیم (صفر، 70،140 و 210 کیلوگرم در هکتار از منبع سولفات منیزیم) بود. نتایج نشان داد، اثر عامل های سولفات روی و منیزیم برای بیشتر صفات در سطح احتمال 1 و 5 درصد معنی دار بودند. اثر سطوح متفاوت سولفات روی نشان از برتری تیمار مصرف 60 کیلوگرم در هکتار سولفات روی برای کلیه صفات تحت بررسی بود. اثر این تیمار بر روی دو صفت مهم عملکرد دانه و درصد پروتئین به ترتیب با 10/7 تن در هکتار و 05/12 درصد نسبت به تیمار شاهد در حدود 115 و 103 درصد برتری نشان داد. اثر سطوح متفاوت سولفات منیزیم بر صفات نشان از برتری تیمار مصرف 210 کیلوگرم در هکتار سولفات منیزیم بود. اثر تیمار یاد شده بر عملکرد (84/7 تن در هکتار) و درصد پروتئین دانه (89/11 درصد) نسبت به تیمار شاهد به ترتیب 124 و 5/101 درصد برتری نشان داد. با توجه به مقدار عناصر غذایی زمین محل آزمایش و نیاز مطلوب گندم به این عناصر، تیمارهای مصرف 20 کیلوگرم در هکتار سولفات روی و 140 کیلوگرم در هکتار سولفات منیزیم از نظر بیشتر صفات تحت بررسی نسبت به سایر تیمارها برتری داشتند و از نظر اقتصادی بسیار باصرفه و قابل توصیه هستند.

تأثیر تیمارهای شکست خواب بر جوانه‌زنی بذر آنغوزه (Ferula assa- foetida)

مجید معصومیان

آنغوزه (.Ferula assa- foetida L)، از گونه های مهم تیره چتریان است که بذرهای آن دوره خواب نسبتاً طولانی دارد. در این تحقیق تیمارهای سرمادهی مرطوب، آبشویی، اسید جیبرلیک، غلظت نمک های معدنی محیط کشت و زمان برداشت بذر و هم چنین تأثیر متقابل این عوامل به منظور دستیابی به شرایط بهینه جوانه زنی، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد سرمادهی مرطوب به مدت 2 هفته در دمای 5-4 درجه سانتی گراد به میزان 50 درصد میانگین جوانه زنی را در مقایسه با شاهد افزایش داد. در تیمار آبشویی، بیشینه جوانه زنی در مدت زمان 6 ساعت (42 درصد) و کمینه آن در زمان 2 ساعت (47/20 درصد) حاصل شد. اسید جیبرلیک با غلظت 10 میلی گرم در لیتر، توانست میانگین جوانه زنی را 5/41 درصد در مقایسه با شاهد افزایش دهد. تغییر در غلظت نمک های معدنی محیط کشت نیز نشان داد که محیط MS ½ ، می تواند در مقایسه با محیط MS کامل، میانگین جوانه زنی را به میزان 25 درصد افزایش دهد. هم چنین میانگین جوانه زنی در نتیجه اعمال تیمارهای مذکور بر روی بذرهای یک ساله، اثر معنی داری در مقایسه با بذرهای تازه برداشت شده داشت (به ترتیب 61 در مقایسه با 36 درصد). با انجام آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی، بهترین ترکیب تیماری که توانست میانگین جوانه زنی را به طور معنی داری افزایش دهد (83/73 درصد)، ترکیب دو هفته سرما، محیط MS ½ ، ده میلی گرم در لیتر اسید جیبرلیک و شش ساعت آبشویی بود. لذا با توجه به نتایج حاصله، به منظور شکست خواب بذر آنغوزه، پیشنهاد می شود علاوه بر استفاده از بذرهای یک ساله، از محیط کشت MS ½ ، به همراه تیمارهای تلفیقی سرمادهی مرطوب، آبشویی و اسید جیبرلیک استفاده شود.

بررسی کاربرد کیتوزان بر جوانه‌زنی سویا (Glycine max) در شرایط تنش شوری

وحید منصوری گندمانی

به منظور بررسی تأثیر پیش تیمار ترکیب زیستی کیتوزان بر بذرهای سویا (Glycine max L.) (رقم ویلیامز) تحت شرایط تنش شوری آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار در دانشگاه شاهد در سال 1394 انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل ترکیب کیتوزان در سه سطح (صفر ، 25/0 و 5/0 درصد وزنی-حجمی) و شوری در 4 سطح (صفر، 5، 5/7 و 10 دسی زیمنس بر متر) بود. نتایج نشان داد که برهمکنش پیش تیمار کیتوزان و تنش شوری بر درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین مدت جوانه زنی، تعداد گیاهچه عادی و صفات فیزیولوژیک گیاهچه سویا نظیر میزان پرولین و قندهای محلول اندام هوایی معنی دار بود. پیش تیمار 25/0 درصد کیتوزان در تقابل با تنش شوری با افزایش 30 درصدی سرعت جوانه زنی و افزایش به ترتیب 24 و 35 درصدی میزان پرولین و قندهای محلول اندام هوایی باعث بهبود جوانه زنی گیاهچه سویا شد. با توجه به تأثیر تیمار کیتوزان بر جوانه زنی و رشد گیاهچه سویا می توان تیمار 25/0 درصد وزنی-حجمی کیتوزان را به عنوان یک تیمار جهت مقابله با شرایط شوری در گیاهچه سویا معرفی نمود.