پژوهشهای بذر ایران

اثر مقدار بذر و کارایی باکتری های تسهیل‌کننده جذب فسفر بر کیفیت بذر یونجه (Medicago sativa)، با استفاده از آزمون‌های جوانه زنی استاندارد و پیری تسریع‌شده

مهدی عقیقی شاهوردی

به منظور بررسی اثر تیمارهای مقدار بذر یونجه (Medicago sativa L.) و کارایی باکتری های تسهیل کننده جذب فسفر (PGPR) به همراه مقادیر مختلف مصرف کود شیمیایی فسفات بر کیفیت بذر تولیدی، آزمایش های جوانه زنی و بنیه بذر قبل و بعد از اعمال پیری تسریع شده، به صورت کرت های دوبار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار در سال 1388 در مزرعه آموزشی و پژوهشی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران واقع در کرج اجرا گردید. عامل فسفر در 4 سطح (صفر، 30، 60 و 90 کیلوگرم فسفر در هکتار) در کرت های اصلی، باکتری های تسهیل کننده جذب فسفر (سودوموناس) در 3 سطح (بدون باکتری، باکتری سویه شماره 9 و باکتری سویه شماره 41) در کرت های فرعی و عامل مقدار بذر در 3 سطح (2، 6 و 10 کیلوگرم بذر در هکتار) در کرت های فرعی فرعی قرار گرفتند. نتایج نشان داد بیش ترین میزان جوانه زنی و بنیه بذر از مقدار 6 کیلوگرم بذر در هکتار، استفاده از سویه شماره 41 باکتری تسهیل کننده جذب فسفر به همراه 30 کیلوگرم فسفر در هکتار و پس از اعمال پیری تسریع شده، از مقدار 10 کیلوگرم بذر در هکتار با استفاده از سویه شماره 41 باکتری تسهیل جذب فسفر به همراه 60 کیلوگرم فسفر در هکتار تیمار به دست آمد. بعد از اعمال پیری تسریع شده برای دست یابی به بیش ترین شاخص جوانه زنی و بنیه بذر، نیاز به مقدار بذر و فسفر بیشتری نسبت به شرایط استاندارد بود. با توجه به نتایج به دست آمده، در شرایط انبارداری، باکتری سویه شماره 41 تأثیر بهتری نسبت به باکتری سویه شماره 9 بر افزایش بنیه بذر داشت. برای تولید بذر یونجه با بنیه بالا، استفاده از مقدار بذر و فسفر مطلوب (به ترتیب 6 و 30 کیلوگرم در هکتار) به همراه باکتری تسهیل کننده فسفر (سویه شماره 41) می تواند در زراعت این گیاه مدنظر و نتایج مطلوب تری را ایجاد نماید

افزایش کارایی جوانه‌زنی بذر علف‌گندمی بلند (Agropyron elongatum (Host.) P. Beauv) در شرایط تنش‌های دمای پایین و خشکی با استفاده از اسموپرایمینگ اوره

ﻋﻠﻲ مردای

پرایمینگ بذر از جمله راه های افزایش کارایی جوانه زنی بذر در شرایط تنشی زنده و غیرزنده می باشد. بدین منظور جوانه زنی و شاخص های رشد گیاهچه بذرهای پرایم شده علف گندمی بلند (Agropyron elongatum (Host.) P. Beauv) در شرایط تنش های دمای پایین و تنش خشکی ارزیابی شد. آزمایش به صورت فاکتوریل سه عاملی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. عامل های آزمایشی شامل پرایمینگ در دو سطح بذرهای پرایم شده (با استفاده از اوره 4- بار در دمای 10 درجه سانتی گراد به مدت 36 ساعت) و پرایم نشده؛ دمای جوانه زنی شامل دماهای 3، 6، 9، 12، 15، 20 و 25 درجه سانتی گراد و پتانسیل های اسمزی صفر (آب مقطر)، 3-، 6-، 9- و 12- بار (اعمال شده توسط پلی اتیلن گلایکول 6000) بود. نتایج نشان داد که به استثنای صفت میانگین زمانی جوانه زنی سایر شاخص های جوانه زنی با افزایش دما از 3 تا C̊ 25 روند افزایشی نشان دادند و بذرها بیشترین حساسیت را به تنش دمای پایین در دماهای کمتر از 9 درجه سانتی گراد نشان دادند. این در حالی است که با افزایش شدت تنش خشکی روند تغییرات این شاخص ها معکوس بوده و حساسیت بذرها به تنش خشکی از پتانسیل های بالاتر از 6- بار شروع و در پتانسیل 12- بار به حداکثر رسید. به هر حال بذرهای پرایم شده نسبت به بذرهای پرایم نشده جوانه زنی بهتری در هر دو شرایط تنش خشکی و دمای پایین از خود نشان دادند. نتایج این آزمایش نشان داد که بیشترین شاخص بنیه گیاهچه و سرعت جوانه زنی در دامنه دمایی 20 تا 25 درجه سانتی گراد و پتانسیل آبی صفر تا 3- بار حاصل شد.

تأثیر پرایمینگ بذر با سایکوسل بر تحمل به تنش اسمزی در مرحله جوانه‌زنی کلزا (Brassica napus)

یحیی امام

تنش اسمزی از مهمترین تنشهای غیرزیستی است که موجب محدودیت رشد و کاهش عملکرد کلزا می گردد. این پژوهش به منظور بررسی نقش پرایمینگ بذر با سایکوسل بر تحمل تنش اسمزی در گیاه کلزا در مرحله جوانه زنی و رشد اولیه گیاهچه، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سال 1391 در دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل پرایمینگ بذر با سایکوسل در سه سطح شاهد (بدون پرایمینگ) و پرایمینگ با محلول های سایکوسل با غلظت 5/2 و 5/3 گرم در لیتر و اعمال تنش اسمزی در پنج سطح شاهد (بدون تنش) و تنش های 3/0-، 6/0-، 9/0- و 2/1- مگاپاسکال با استفاده از پلی اتیلن گلیکول بودند. تنش اسمزی به طور معنیداری سبب کاهش درصد جوانه زنی (1/15 درصد)، سرعت جوانه زنی (3/15 درصد)، طول ریشه چه (5/29 درصد)، طول گیاهچه (6/31 درصد)، وزن تر ساقه چه (6/ 37 درصد)، وزن تر ریشه چه (4/22 درصد) و شاخص ویگور (بنیه) (9/39 درصد) و افزایش نسبت وزن تر ریشه چه به ساقه چه و نسبت طول ریشه چه به ساقه چه به ترتیب میزان 8/6 و 3/24 درصد نسبت به شاهد شد. پرایمینگ بذر با سایکوسل موجب کاهش اثرات منفی تنش اسمزی در تمامی ویژگی های اندازه گیری شده گردید. اگرچه سایکوسل تأثیر مثبتی بر سرعت و درصد جوانه زنی بذر کلزا در شرایط بدون تنش و تنش اسمزی نداشت، لیکن، تأثیر مثبت غلظت 5/3 گرم بر لیتر به طور معنی داری بیشتر از غلظت 5/2 گرم بر لیتر بود. با توجه به تأثیر مثبت پرایمینگ بذر کلزا با سایکوسل در کاهش اثرات سوء ناشی از تنش اسمزی، پژوهشهای بیشتر در مورد تأثیر پرایمینگ بذر با سایکوسل بر تحمل به تنش اسمزی در شرایط مزرعه قابل توصیه است.

بررسی هدایت الکتریکی و رشد گیاهچه بذر لوبیا قرمز (Phasaeolous vulgaris) رشدیافته در شرایط تنش خشکی و محلول‌پاشی عناصر روی و منگنز

محمد رفیعی الحسینی

به منظور بررسی هدایت الکتریکی و خصوصیات رشدی گیاهچه بذر لوبیا قرمز رشدیافته تحت شرایط تنش خشکی و محلول پاشی عناصر روی و منگنز، آزمایشی به صورت کرت های خردشده فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در دو بخش مزرعه ای و آزمایشگاهی در سال 1390 در دانشگاه شهرکرد انجام شد. سه سطح تنش خشکی (آبیاری پس از 50، 70 و 90 میلیمتر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A) به عنوان عامل اصلی و سه سطح محلولپاشی روی (محلولپاشی با آب خالص، محلولپاشی 100 و 200 گرم در هکتار روی) و سه سطح محلولپاشی منگنز (محلولپاشی با آب خالص، محلولپاشی 150 و 300 گرم در هکتار منگنز) در ترکیب فاکتوریل به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که تنش خشکی شدید باعث کاهش معنی دار هدایت الکتریکی و افزایش طول گیاهچه و ریشه چه بذر لوبیا قرمز گردید. در بین صفات اندازه گیری شده، محلولپاشی منگنز تنها تأثیر معنیداری را بر هدایت الکتریکی و وزن خشک ریشه چه داشت. در بین تیمارهای محلولپاشی منگنز، کمترین میزان هدایت الکتریکی مربوط به تیمار شاهد و بیشترین وزن خشک گیاهچه در تیمار 150 گرم در هکتار منگنز مشاهده گردید. محلولپاشی روی تأثیر معنیداری بر کلیه صفات اندازه گیری شده در طی آزمایش داشت. بیشترین میزان وزن خشک گیاهچه، طول ساقه چه، گیاهچه و ریشه چه و همچنین کمترین میزان هدایت الکتریکی مربوط به تیمار 100 گرم در هکتار روی بود. اما بیشترین وزن خشک ریشه چه در تیمار 200 گرم در هکتار روی به دست آمد که تفاوت معنیداری را با تیمار 100 گرم در هکتار آن نداشت. با توجه به نتایج حاصل از این آزمایش، تنش خشکی ملایم و محلولپاشی عناصر روی و منگنز سبب افزایش کیفیت بذور تولیدی می گردد. در مجموع، محلول پاشی روی و منگنز (به ترتیب به میزان 100 و 300 گرم در هکتار) همراه با تنش ملایم (آبیاری پس از 70 میلی متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A) جهت تولید بذور با بنیه بالا در شرایط منطقه توصیه می شود.

تأثیر تنش خشکی بر بنیه اولیه لاین‌های اولیه Trittipyrum

منصور تقوایی

تریتی پایرم یک گیاه یک ساله مناسب جهت تولید علوفه در مناطق خشک و نیمه خشک معرفی شده است. اثرات تنش خشکی بر بنیه اولیه لاین های اولیه تریتی پایرم در کشت گلدانی در محیط آزاد به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1391 مورد بررسی قرار گرفت. فاکتورها شامل تنش خشکی در چهار سطح (شاهد یا رطوبت معادل 100 درصد ظرفیت مزرعه، رطوبت در حد 75، 50 و 25 درصد ظرفیت مزرعه) و لاین های اولیه تریتی پایرم در 13 سطح ((St/b)(Cr/b)F4، (Ma/b)(Cr/b)F4، (Ma/b)(Cr/b)F3، (Ka/b)(Cr/b)F2، (Ka/b)(Cr/b)F3، (Ka/b)(Cr/b)F5، (Ka/b)(Cr/b)F6، La(4b,4d)/b، St/b، Cr/b، La/b، Ka/b ، Az/b) بود. نتایج نشان داد که تنش خشکی تأثیر معنی داری بر صفات گیاه داشت. به طوری که طول ساقه، طول ریشه، وزن خشک ساقه، ریشه و گیاه، شاخص بنیه طولی و شاخص بنیه وزنی گیاه را به طور معنی داری کاهش داد. مقایسه میانگین ها نشان داد که لاین های اولیه (Az/b)(Cr/b)F5 و Az/bبه ترتیب حساس ترین و متحمل ترین لاین به تنش خشکی در مرحله رشد اولیه می باشد. اگرچه پاسخ لاین های تریتی پایرم به سطوح مختلف خشکی متفاوت بود؛ اما نتایج نشان داد که لاین های اولیه تریتی پایرم در مرحله سبزشدن به تنش خشکی حساس هستند.

مقایسه بذر حقیقی هیبرید سیب زمینی (Solanum tuberosum) با سه رقم متفاوت غده بذری و ریزغده در سه تاریخ کاشت تابستانه

محمد ضیائی

سیب زمینی محصولی است که می تواند علاوه بر روش متداول تکثیر رویشی از طریق بذر حقیقی نیز تکثیر شود. تنها تعداد محدودی از آفات و بیماری ها که یکی از مهمترین عوامل خسارت زا در سیب زمینی محسوب می گردند، به وسیله بذر حقیقی انتقال می یابند. لذا به منظور بررسی پتانسیل بذر حقیقی سیب زمینی در مقایسه با غده بذری و ریزغده، آزمایشی در تابستان 1391 به صورت کرت های خرد شده با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مرودشت واقع در استان فارس اجرا شد. عامل اصلی آزمایش شامل سه تاریخ کاشت، 20 تیر، 30 تیر و 9 مرداد و روش های تکثیری مختلف به عنوان عامل فرعی در 7 سطح شامل سه رقم غده بذری (سانته، اگریا و مارفونا)، سه رقم ریز غده از همان ارقام غده بذری و بذر حقیقی هیبرید BSS296 بود. نتایج نشان داد که اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غده، وزن غده های بازاری، تعداد غده های بازاری و توده زیستی معنی دار بود. اثر برهم کنش عامل ها بر کلیه صفات اندازه گیری شده به جز عملکرد غده، تعداد غده بازاری و ماده خشک معنی دار بود. بیش ترین عملکرد در غده بذری رقم سانته تاریخ کاشت 20 تیرماه معادل 52/36 تن در هکتار و کم ترین آن در ریز غده مارفونا با 07/19 تن در هکتار مشاهده شد. بهترین تیمار آزمایش جهت کشت تابستانه سیب زمینی در شهرستان مرودشت غده و ریزغده رقم سانته بود. هر چند، عملکرد غده بازاری بذر حقیقی در تاریخ کاشت دوم (30تیرماه) از غده بذری مارفونا در سطح پایین تری قرار گرفت ولی با سایر غده های بذری در یک سطح آماری قرار داشت و برتر از کلیه ریزغده ها بود. تمام نتایج حاکی از آن بود که بذر حقیقی از نظر عمده صفات اندازه گیری شده برتر از ریزغده هاست ولی در مقایسه با غده های بذری در تاریخ های مختلف کاشت، وضعیت های متفاوتی را نشان داد.

تأثیر برخی روش‌های پرایمینگ بذر بر شاخص‌های جوانه‌زنی بذر زنیان (Carum copticum)

سیف اله فلاح

به منظور بررسی تأثیر روش های پرایمینگ بر پارامترهای جوانه زنی بذر زنیان، آزمایشی در سال ۱۳۹۲ در دانشگاه شهرکرد در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل شاهد (عدم پرایمینگ)، سه سطح هیدرو پرایمینگ با آب مقطر (24، 36 و 48 ساعت)، سه سطح اسمو پرایمینگ با پلی اتیلن گلایکول (محلول هایی با پتانسیل اسمزی 4-، 8- و12- بار)، سه سطح هورمون پرایمینگ با اسید جیبرلیک (50، 100 و 150 میلی گرم در لیتر) و سه سطح هالو پرایمینگ با محلول های نیترات پتاسیم (2، 3 و 4 درصد) و سه سطح سولفات روی (1/0، 3/0 و 5/0 درصد) بودند. نتایج نشان داد تیمارهای پرایمینگ اثر معنی داری بر روی تمام صفات مورد مطالعه داشتند. درصد و سرعت جوانه زنی در برخی از تیمارهای پرایمینگ نسبت به شاهد کاهش یافت. تیمار پلی اتیلن گلایکول 8- بار طول و وزن خشک ریشه و طول ریشه چه را کاهش داد و غلظت 4- بار این تیمار و هیدروپرایمینگ به مدت 24 ساعت به طور معنی داری طول ساقه چه و ضریب آلومتری را کاهش دادند؛ اما تیمار جیبرلیک اسید 100 میلی گرم در لیتر باعث افزایش معنی دار این صفات شد. تیمار هیدروپرایمینگ به مدت 24 ساعت درصد و سرعت جوانه زنی و بنیه بذر و به مدت 48 ساعت طول ریشه چه و طول ساقه چه را در مقایسه با شاهد افزایش داد. بنابراین با توجه به اولویت جوانه زنی یا رشد ریشه چه و ساقه چه و همچنین هزینه یرایمینگ بذر می توان تیمار هیدروپرایمینگ به مدت 24 تا 48 ساعت را به عنوان مطلوب‎ترین نوع پرایمینگ برای بذور زنیان توصیه نمود.

اثر نانواکسید روی بر دوره پرشدن دانه ارقام آفتابگردان (Helianthus annuus)

محمد صدقی

کاربرد روی می تواند مقاومت و تحمل گیاهان به ویژه آفتابگردان را به شرایط نامساعد محیطی افزایش دهد و بر تشکیل دانه و عملکرد مؤثر باشد. برای بررسی اثر مقادیر مختلف محلول پاشی نانواکسید روی، بر طول، دوره مؤثر، سرعت پرشدن و وزن دانه ارقام آفتابگردان آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی به اجرا درآمد. تیمارها شامل ارقام مختلف آفتابگردان در سه سطح به نام های 191Aline، 122Aline و فرخ و ذرات نانواکسید روی در سه سطح شامل غلظت های صفر، 5/0 و 1 گرم بر لیتر بود که طی سه مرحله در مزرعه انجام شد. نتایج نشان داد که اثر متقابل سطوح نانواکسید روی و ارقام تفاوت معنی داری بر سرعت پرشدن دانه، دوره مؤثر پرشدن دانه، حداکثر وزن دانه و طول دوره پرشدن دانه داشتند. تیمار 5/0 گرم بر لیتر نانواکسید روی، سرعت پرشدن دانه و حداکثر وزن دانه را در ارقام 191Aline و 122 Aline افزایش داد، ولی در رقم فرخ موجب کاهش معنی دار وزن دانه نسبت به شاهد شد. همچنین، در رقم فرخ بین تیمارهای صفر، 5/0 و 1 گرم بر لیتر نانواکسید روی، در صفت سرعت پرشدن دانه، دوره مؤثر پرشدن دانه و طول دوره پرشدن دانه تفاوت معنی داری مشاهده نشد. به طورکلی، محلول پاشی نانو ذرات روی موجب بهبود وزن دانه و پارامترهای پرشدن آن گردید و ارقام خارجی واکنش مناسب تری به کاربرد این کود نشان دادند، در حالی که در رقم فرخ وزن نهایی دانه کاهش یافت. بنابراین، برای ارقام خارجی Aline می توان از 5/0 گرم بر لیتر نانواکسید روی جهت افزایش عملکرد دانه استفاده کرد.

تأثیر زوال بذر بر جوانه زنی و رشد گیاهچه ارقام آفتابگردان (Helianthus annuus)

قربانعلی رسام

کیفیت بذر از مهم ترین عوامل موثر بر جوانه زنی و سبزشدن بذر محسوب می شود. با هدف بررسی تأثیر زوال بذر بر جوانه زنی و رشد گیاهچه ارقام آفتابگردان، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تحقیقات بذر مجتمع آموزش عالی شیروان انجام گرفت. برای ایجاد 7 تیمار مختلف زوال، بذرهای سه رقم قاسم، فرخ و برزگر به عنوان فاکتور اول برای مدت صفر (شاهد)، 24، 48، 72، 96، 120 و 144 ساعت به عنوان فاکتور دوم در دمای 43 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 100 درصد نگهداری شدند. نتایج مقایسه میانگین ارقام نشان داد که رقم فرخ نسبت به دو رقم دیگر در تمامی سطوح زوال از درصد و سرعت جوانه زنی بیشتر و رشد گیاهچه ای مطلوب تری برخوردار بود. تجزیه رگرسیون مشخص نمود که درصد، سرعت و یکنواختی جوانه زنی، وزن خشک گیاهچه، طول ریشه چه و ساقه چه با افزایش دوره زوال به طور خطی در تمامی ارقام با کاهش مواجه گردید. در هر سه رقم زمان تا شروع و پایان جوانه زنی تحت تاثیر زوال افزایش معنی داری پیدا نمود. در مجموع چنین نتیجه گرفته شد که کیفیت بذر ارقام آفتابگردان تحت شرایط زوال با کاهش جدی همراه می گردد.

تأثیر پرایمینگ بذر بر شاخص های جوانه زنی کدو سبز (Cucurbita pepo) تحت تنش خشکی

مهدی عقیقی شاهوردی

به منظور بررسی تأثیر پرایمینگ بر جوانه زنی بذر کدو سبز در شرایط تنش خشکی آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. فاکتورهای آزمایش شامل پتانسیل اسمزی در پنج سطح (صفر، 3/0-، 6/0-، 9/0- و 2/1- مگاپاسکال) و چهار سطح پیش تیمار بذر، جیبرلیک اسید (250 قسمت در میلیون به مدت 24 ساعت)، نیترات پتاسیم (2/0 درصد به مدت 24 ساعت) و هیدروپراپمینگ (به مدت 24 ساعت) و شاهد (عدم پیش تیمار) بود. نتایج نشان داد که اثر پرایمینگ بر صفات درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، متوسط جوانه زنی روزانه، متوسط زمان لازم برای جوانه زنی و ضریب سرعت جوانه زنی معنی دار شد. اثر تنش خشکی بر صفت سرعت جوانه زنی و برهمکنش تنش خشکی و پرایمینگ بذر بر تمامی صفات مورد مطالعه (درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، متوسط جوانه زنی روزانه، متوسط زمان لازم برای جوانه زنی، سرعت جوانه زنی روزانه، ضریب سرعت جوانه زنی و شاخص قدرت گیاهچه) اثر معنی داری داشت. پرایمینگ بذر به خصوص در سطوح تنش خشکی شدیدتر منجر به افزایش درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، و شاخص بنیه گیاهچه گردید. افزون بر این نتایج نشان داد بذر گیاه کدو سبز مقاومت نسبی در برابر تنش خشکی داشته و پرایمینگ با جیبرلیک اسید در درجه اول و هیدروپرایمینگ در درجه دوم اهمیت می تواند جوانه زنی این گیاه را در شرایط تنش خشکی بهبود و رشد بهتر گیاهچه ها را باعث گردد.