پژوهشهای بذر ایران

اثرات پرایمینگ بر قابلیت جوانه‌زنی و بنیه بذرهای گلرنگ (Carthamus tinctorius) در طی زوال مصنوعی

فرشید قادری فر

چکیده مبسوط
مقدمه: بذرهای گلرنگ سرشار از اسیدهای چرب غیر اشباع با قابلیت زیاد برای پراکسیداسیون بوده که در طی دوره انبارداری پتانسیل بالایی برای کاهش قابلیت جوانه زنی و بنیه بذر دارند. بنابراین، یافتن روش های مناسب جهت حفظ یا بهبود بنیه بذرهای ذخیره شده بسیار مفید است. هدف از آزمایش بررسی اثرات پرایمینگ بذر بر قابلیت جوانه زنی و بنیه بذرهای گلرنگ (ارقام صفه و سینا) بود.
مواد و روش ها: آزمایش بصورت سه عاملی در قالب طرح پایه کاملا ً تصادفی با سه تکرار پیش از زوال مصنوعی و پس از آن انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل زوال کنترل شده بذر در دمای 45 درجه سلسیوس در شش سطح (بدون زوال، 1، 2، 3، 4 و 6 روز) و پرایمینگ در چهار سطح (بدون پرایم، هیدروپرایمینگ، اسید سالیسیلیک 50 میلی گرم در لیتر و کلرید سدیم 5 درصد) بود.
یافته ها: نتایج نشان داد که زوال مصنوعی قابلیت جوانه زنی و بنیه بذرهای گلرنگ را به شدت و به صورت خطی کاهش می دهد و در فاصله زمانی بین 5/4-5/2 روز (بسته به نوع تیمار و صفت مورد بررسی) قابلیت جوانه زنی و بنیه بذر به صفر می رسد. استفاده از پرایمینگ پیش از زوال مصنوعی از سودمندی بیشتری در مقایسه با پرایمینگ پس از زوال مصنوعی برخوردار بود. به علاوه، روش پرایمینگ با اسید سالیسیلیک از سودمندی بیشتری در مقایسه با سایر تیمارهای پرایمینگ برخوردار بود.
نتیجه گیری: پرایم کردن بذر گلرنگ قبل از انبارداری می تواند به افزایش ماندگاری بذر کمک کند و در عین حال توانایی جوانه زنی بذر را نیز حفظ کند.

جنبه های نوآوری:

اثر پرایمینگ قبل و بعد از زوال مصنوعی بر قابلیت جوانه زنی و بنیه بذرهای گلرنگ مقایسه و بررسی شد.
تاثیر پرایمینگ قبل و بعد از زوال بر بهبود کیفیت بذر ارقام گلرنگ متفاوت بود.

اثر پرایمینگ بذر با کیتوزان بر شاخص‌های جوانه‌زنی و صفات بیوشیمیایی لوبیا چیتی (Phaseolus vulgaris) رقم صدری تحت تنش شوری

هانیه سعادت

چکیده مبسوط
مقدمه: در حال حاضر، افزایش جمعیت به طرز گسترده، بار اضافی بر منابع کشاورزی دنیا ایجاد کرده است. در نتیجه، دستیابی به تقاضای جهانی غذا و افزایش درآمد کشاورزان به یک کار چالش برانگیز تبدیل شده است. شوری یکی از تنش های غیرزیستی است که به شدت بر جوانه زنی، رشد و بازده محصولات زراعی اثر می گذارد. پرایمینگ بذر یک فناوری ساده است که بذرها را تا جایی آبگیری می کند که فعالیت متابولیکی برای جوانه زنی آغاز شود، اما ریشه چه خارج نشود. در واقع، بذرها پیش از قرار گرفتن در بستر خود و مواجهه با شرایط محیطی، از لحاظ فیزیولوژیک و بیوشیمیایی آمادگی جوانه زنی را به دست می آورند. این پژوهش با هدف بررسی اثر پرایمینگ بذر با کیتوزان بر شاخص های جوانه زنی و صفات بیوشیمیایی لوبیا چیتی تحت تنش شوری اجرا گردید.
مواد و روش ها: این آزمایش در دانشگاه محقق اردبیلی در سال 1400 به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار انجام شد. تیمارها شامل چهار سطح شوری (صفر، 50، 100 و 150 میلی مولار) و چهار سطح کیتوزان (صفر، 25/0، 50/0 و 75/0 درصد وزنی- حجمی) بود که همه در اسید استیک یک درصد حل شده بودند.
یافته ها: نتایج نشان داد که شوری درصد جوانه زنی، ارزش حداکثر و ارزش جوانه زنی را کاهش داد، ولی پرایمینگ با سطوح مختلف کیتوزان، به ویژه کیتوزان 75/0 درصد، درصد جوانه زنی، ارزش حداکثر و ارزش جوانه زنی را به ترتیب 7، 21 و 17 درصد نسبت به شاهد بهبود بخشید. با افزایش شوری میزان پرولین و فعالیت آنزیم پلی فنل اکسیداز افزایش یافت، ولی کاربرد کیتوزان 75/0 درصد این صفات را به ترتیب 34 و 43 درصد نسبت به شاهد (پرایمینگ با آب مقطر) افزایش داد. نشت الکترولیت در پرایمینگ با کیتوزان 75/0 درصد نسبت به شاهد 31 درصد کاهش نشان داد، که بیانگر حفظ پایداری غشای سلولی است. میزان قندهای محلول در تیمار با کیتوزان 75/0 درصد و شوری 150 میلی مولار نسبت به شاهد در حدود 78 درصد افزایش نشان داد. بالاترین میزان همبستگی بین صفات ارزش حداکثر با ضریب جوانه زنی (99/0r²=) و پرولین با آنزیم پلی فنول اکسیداز (92/0r²=) مشاهده شد.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که در بین تیمارهای مورد مطالعه، پیش تیمار بذر با کیتوزان 75/0 درصد مؤثرترین روش برای بهبود شاخص های جوانه زنی و صفات بیوشیمیایی بذر لوبیا چیتی محسوب می شود و می توان از آن به عنوان یک تیمار جهت مقابله با شرایط شوری در گیاهچه لوبیا چیتی استفاده کرد و رشد گیاهچه را بهبود بخشید.

جنبه های نوآوری:

پرایمینگ بذر با استفاده از کیتوزان سبب بهبود شاخص های جوانه زنی بذر لوبیا چیتی تحت تنش شوری گردید.
پرایمینگ با کیتوزان پرولین و آنزیم پلی فنل اکسیداز را افزایش داد.
غلظت 75/0 درصد وزنی-حجمی کیتوزان تاثیر بهتری بر شاخص های جوانه زنی و صفات بیوشیمیایی نشان داد.
پرایمینگ با کیتوزان می تواند روش مناسب جهت کاهش اثرات سوء شوری، افزایش شاخص های جوانه زنی و بهبود صفات بیوشیمیایی لوبیا چیتی باشد.

ارزیابی مدل خطی تعمیم یافته به داده‌های درصد جوانه‌زنی و مقایسه آن با روش تبدیل جذری

مجید عظیم محسنی

چکیده مبسوط
مقدمه: در تحقیقات بذر، داده های درصد جوانه زنی حاصل از شمارش بوده و دارای توزیع دوجمله ای می باشد و از این رو، محققان بذر قبل از انجام تجزیه واریانس و مقایسه تیمارها، برای تثبیت واریانس و نرمال سازی داده ها از تبدیل داده ها به ویژه تبدیل جذری استفاده می کنند. با وجود استفاده از تبدیل داده ها، این روش ایرادات اساسی در ساختار دارد که نتایج آزمایش را خدشه دار می کند. از این رو معرفی و جایگزین کردن یک روش که بدون استفاده از تبدیل داده ها، فرضیات تحقیق را حفظ کند و نتایج قابل قبولی در اختیار محقق قرار دهد، حائز اهمیت است. استفاده از مدل خطی تعمیم یافته به عنوان یک روش جایگزین برای تجزیه و تحلیل داده های جوانه زنی با توزیع دو جمله ای می باشد. در این تحقیق، ابتدا مدل خطی تعمیم یافته معرفی و سپس بر اساس داده های شبیه سازی و داده های جوانه زنی، به بررسی کارایی آن پرداخته می شود.
مواد و روش ها: در این پژوهش، ابتدا داده های شبیه سازی شده با روش مونت کارلو تولید شد. با کمک داده های شبیه سازی شده، سطح معنی داری و توان آزمون برای روش مدل خطی تعمیم یافته در حالت های مختلف محاسبه شد. سپس از داده های واقعی مربوط به 3 آزمایش شامل اثر اسیدیته بر جوانه زنی ارقام گندم، اثر تنش آبی و شوری بر جوانه زنی بذرهای شاه افسر و اثر دمای متناوب بر جوانه زنی سه جمعیت اسطوخودوس استفاده گردید و نتایج مدل خطی تعمیم یافته و روش تبدیل جذری با داده های سه آزمایش مورد مقایسه قرار گرفت.
یافته ها: نتایج شبیه سازی نشان داد که مدل خطی تعمیم یافته کارایی بالایی در حفظ سطح معنی داری از پیش تعیین شده و توان بالایی در تشخیص اختلافات معنی دار جوانه زنی بین تیمارها دارد. همچنین نتایج مقایسه مدل خطی تعمیم یافته با روش تبدیل جذری بیانگر این مطلب بود که مدل خطی تعمیم یافته توان بالاتری در تشخیص اختلاف معنی داری بین تیمارهای مختلف به ویژه در تیمارهای با بذرهای نابرابر در پتری داشت و در تیمارهایی که روش تبدیل جذری عدم اختلاف معنی دار بین تیمارها را نشان می داد، روش خطی تعمیم یافته اختلاف معنی دار بین تیمارها را نشان داد.
نتیجه گیری: به طور کلی، نتایج این تحقیق نشان داد که مدل خطی تعمیم یافته می تواند به عنوان یک مدل جایگزین با تبدیل جذری در مطالعات مربوط به درصد جوانه زنی بذرها که دارای توزیع دوجمله ای می باشند به کار گرفته شود، بدون اینکه مشکلات مربوط به روش تبدیل جذری را داشته باشد. همچنین، این مدل توانایی و دقت بالاتری نسبت به روش تبدیل جذری در تشخیص اختلافات جوانه زنی بین تیمارهای مختلف با بذرهای ثابت و متفاوت دارد.

جنبه های نوآوری:

از مدل خطی تعمیم یافته در تجزیه و تحلیل داده های درصد جوانه زنی استفاده شد.
از داده های شبیه سازی شده با روش مونت کارلو برای بررسی سطح معنی داری و توان آزمون مدل خطی تعمیم یافته استفاده گردید.
مدل خطی تعمیم یافته با روش تبدیل جذری در آزمایش های مختلف جوانه زنی با بذرهای ثابت و متفاوت در پتری مقایسه شد.

تأثیر سطوح سدیم نیترو پروساید بر شاخص‌های جوانه‌زنی و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانت در گیاهچه سویا (Glycine max) تحت آزمون پیری تسریع شده

هانیه سعادت

چکیده مبسوط
مقدمه: سویا یکی از مهمترین گیاهان روغنی در جهان است. در حال حاضر 55 درصد روغن دنیا توسط سویا تأمین می شود. فرسودگی بذر یکی از مشکلات اصلی در کشاورزی و یک صفت نامطلوب است که زیان های اقتصادی به دنبال دارد. فرسودگی یک فرآیند غیر قابل برگشت است، ولی سرعت آن به وسیله ی روش های مناسب انبارداری و نگهداری مطلوب به تأخیر می افتد و نگهداری آن در شرایط نامناسب پس از برداشت، کیفیت آن را در طول انبارداری کاهش می دهد. پرایمینگ بذر اثر مستقیم و غیر مستقیم بر رشد و نمو گیاهان دارد که سودمندی اثرات غیر مستقیم آن بیش تر از اثرات مستقیم آن می باشد. پرایمینگ موجب بهبود طول عمر بذرهای با بنیه پایین می شود. در طول پرایمینگ این بذرها، زمان زیادی برای ترمیم خسارات متابولیکی، قبل از هرگونه پیشرفت در جوانه زنی، اتفاق می افتد که در نهایت مانع فرسودگی بیش تر می شود. مطالعات متعددی نشان داده است که تیمار بذر با سدیم نیترو پروساید طی واکنش با گونه های فعال اکسیژن و افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت نقش مهمی در حفاظت گیاهان در مقابل تنش دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر سطوح سدیم نیترو پروساید بر شاخص های جوانه زنی و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت گیاهچه سویا تحت آزمون پیری تسریع شده اجرا گردید.
مواد و روش ها: آزمایش در سال 1401 به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی انجام شد. عامل های آزمایشی شامل پیری تسریع شده در سه سطح (صفر، 24 و 48 ساعت) و سه سطح سدیم نیترو پروساید (صفر، 100 و 200 میلی گرم در لیتر) بود.
یافته ها: نتایج نشان داد که فرسودگی شاخص های جوانه زنی شامل درصد جوانه زنی، ارزش جوانه زنی و میانگین جوانه زنی روزانه را کاهش داد. همچنین پرایمینگ با سطوح مختلف سدیم نیترو پروساید به خصوص سطح 200 میلی گرم در لیتر این صفات را بهبود بخشید، ولی پرایمینگ با سدیم نیترو پروساید سرعت جوانه زنی روزانه و میانگین مدت جوانه زنی را کاهش داد. میزان فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز و آسکوربات پراکسیداز به ترتیب 22 و 26 درصد در پرایمینگ با سدیم نیترو پروساید 200 میلی گرم در لیتر نسبت به شاهد افزایش نشان دادند. همچنین، میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز در تیمار سدیم نیترو پروساید 200 میلی گرم در لیتر و فرسودگی 48 ساعت نسبت به شاهد در حدود 34 درصد افزایش نشان داد. کم ترین فعالیت آنزیم کاتالاز (7/7 واحد بر میلی گرم پروتئین) در پیش تیمار با سدیم نیترو پروساید 100 میلی گرم در لیتر و بدون فرسودگی بود.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد تیمار بذر با سدیم نیترو پروساید 200 میلی گرم در لیتر مؤثرترین روش برای بهبود شاخص های جوانه زنی بذر سویا محسوب می شود و با بهبود شاخص های جوانه زنی و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت می تواند اثرات مضر فرسودگی بر برخی صفات در گیاهچه سویا را کاهش داده و رشد گیاهچه را بهبود بخشد.

جنبه های نوآوری:

پرایمینگ بذر با سدیم نیترو پروساید سبب بهبود شاخص های جوانه زنی بذر سویا تحت فرسودگی گردید.
پرایمینگ با سدیم نیترو پروساید فعالیت آنزیم های آنتی آکسیدانت را افزایش داد.
غلظت 200 میلی گرم در لیتر سدیم نیترو پروساید تأثیر بهتری بر شاخص های جوانه زنی و صفات بیوشیمیایی نشان داد.

کمی‌سازی و تحلیل واکنش‌های جوانه‌زنی علف‌هرز مهاجم آمبروزیا (Ambrosia psilostachya) به دما و شرایط پتانسیل رطوبتی مختلف

جعفر اصغری

چکیده مبوسط
مقدمه: جوانه زنی از مهم ترین مراحل نمو یک گیاه و تعیین کننده ی موفقیت ظهور یک علف هرز در یک بوم نظام زراعی می باشد، زیرا اولین مرحله ای است که در آن علف هرز به رقابت جهت تصاحب یک آشیانه ی اکولوژیک می پردازد. عوامل محیطی مختلف از جمله دما و رطوبت، جوانه زنی بذرهای علف هرز را تحت تأثیر قرار می دهند. روش های مدل سازی، قابلیت پیش بینی جوانه زنی، ظهور گیاهچه و استقرار گونه های علف هرز را دارند. توانایی پیش بینی جوانه زنی علف های هرز در پاسخ به شرایط محیطی جهت توسعه ی برنامه های کنترل محور بسیار موثر است. پژوهش حاضر با هدف تعیین دمای ویژه جوانه زنی و همچنین ارزیابی بهترین مدل جهت کمی سازی واکنش سرعت جوانه زنی بذر علف هرز آمبروزیا تحت شرایط تنش رطوبتی مختلف طراحی و اجرا شد.
مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام شد. عوامل مورد بررسی شامل دما با هشت سطح (5، 10، 15، 20، 25، 30، 35 و 40 درجه سلسیوس) و پتانسیل رطوبتی با شش سطح (صفر، 3/0-، 6/0-، 9/0-، 2/1-و 5/1- مگاپاسکال) بودند. برای کمّی سازی واکنش سرعت جوانه زنی بذر آمبروزیا به دما از سه مدل رگرسیون غیرخطی دندان مانند، بتا و دو تکه ای استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد تأثیر دما، پتانسیل رطوبتی و برهمکنش آن ها بر حداکثر جوانه زنی، سرعت جوانه زنی و زمان لازم برای رسیدن به 10، 50 و 90 درصد جوانه زنی معنی دار بود. همچنین نتایج نشان داد که با افزایش دما از 10 تا 25 درجه سلسیوس، درصد و سرعت جوانه زنی افزایش یافت و با منفی تر شدن پتانسیل رطوبتی، درصد و سرعت جوانه زنی کاهش یافت. در مقایسه سه مدل استفاده شده با توجه به پارامترهای جذر میانگین مربعات، ضریب تبیین، ضریب تغییرات و ضرایب a و b مناسب ترین مدل جهت تخمین دماهای ویژه جوانه زنی آمبرزویا مدل بتا بود. دمای پایه، دمای مطلوب و سقف با استفاده از مدل بتا به ترتیب 88/3، 25 و 40 درجه سلسیوس بود.
نتیجه گیری: استفاده از مدل بتا جهت کمّی سازی پاسخ جوانه زنی بذر آمبروزیا به سطوح مختلف پتانسیل رطوبتی در دماهای مختلف دارای نتایج قابل قبولی بود؛ بنابراین با استفاده از خروجی این مدل در دماهای مختلف می توان سرعت جوانه زنی را در پتانسیل های مختلف رطوبتی پیش بینی نمود.

جنبه های نوآوری:
1- دماهای ویژه جوانه زنی و تأثیر پتانسیل رطوبتی بر علف هرز آمبروزیا بررسی شد.
2- مدل های مختلف برای کمّی سازی واکنش سرعت جوانه زنی به دما و پتانسیل های مختلف رطوبتی برآورد شد.

بررسی خصوصیات فیزیکی و فیزیولوژیکی بذرهای پنبه (G. hirsutum) در مراحل کرک‌زدایی در کارخانه

شهرام نوروزیه

چکیده مبسوط
مقدمه: در حال حاضر در اغلب کشورهای جهان بذر پنبه را بصورت بدون کرک استفاده می کنند. کرک دار بودن بذر پنبه اغلب سبب جوانه زنی کندتر، حساسیت بیشتر بذر و گیاهچه به آفات و بیماری ها می گردد و کشت مکانیزه پنبه را مختل می کند. بذر پنبه بدون کرک از مزایای زیادی از جمله، امکان کشت مکانیزه، کاهش میزان بذر مصرفی در واحد سطح، جوانه زنی سریع تر در خاک و ظهور سریع تر گیاهچه در مزرعه، برخوردار است. همچنین بذر کرک زدایی شده معمولاً عاری از عوامل بیماریزا بوده و پس از کرک زدایی با فراهم شدن امکان جداسازی ثقلی و حذف بذرهای شکسته، سبک و پوک از توده بذر، کیفیت بذر ارتقا می یابد. یکی از مشکلات کارخانه های کرک زدایی بذر پنبه ایران که از روش اسید استفاده می‎کند، کاهش قوه نامیه بذر می باشد که ادامه کار این کارخانجات را به چالش کشیده است. این تحقیق برای بررسی دلایل کاهش قوه نامیه بذر پنبه در کارخانه کرک زدایی انجام شد تا خصوصیات فیزیولوژیکی و مکانیکی بذر در مراحل مختلف کرک زدایی در کارخانه بررسی گردد.
مواد و روش ها: بذرها در دو نوبت از مراحل کارخانه کرک زدایی نمونه گیری شد و صفاتی از جمله بنیه بذر، درصد جوانه زنی، نشت یونی، چگالی و حجم بذر، پیری بذر، میزان خراش و آسیب دیدگی پوسته بذر و نیروی شکست بذر مورد مطالعه قرار گرفت. در نهایت، داده ها توسط نرم افزارهای SAS، SPSS و JMP مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: نتایج آزمایش نشان دادکه نمونه گیری بذرها در هر دو نوبت از کارخانه قبل از سانتریفیوژ، کمترین درصد جوانه زنی، درصد تشکیل برگ لپه ای، طول ریشه چه، طول ساقه چه، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه را دارد. نتایج نشان داد، در مرحله سانتریفیوژ، صدمات مکانیکی زیادی به بذر وارد می شود که سبب افت بنیه بذر شده است. صفات درصد شکستگی، نشت غشایی، پیری، حجم و چگالی بذرها در نوبت اول نشان می هند که بذرهای نوبت اول از کیفیت کمتری نسبت به بذرهای نوبت دوم برخوردار بوده و در نتیجه در مراحل مختلف کرک زدایی در کارخانه، سبب کاهش شدید بنیه بذری شده اند. با افزایش درصد شکست و نشت غشایی، نیروی شکست بذر بطور غیرخطی کاهش می یابد. بر اساس این یافته ها می توان گفت که تماس اسید با بذر و عملیات سانتریفوژ، بیشترین خسارت مکانیکی را به بذر وارد می کنند که سبب افت معنی دار نیروی شکست بذر می گردد.
نتیجه گیری: دقت انجام عملیات در کلیه مراحل کرک زدایی در کیفیت بذر موثر است. بخش سانتریفیوژ، دمای استوانه های خشک کننده و بخش خنثی سازی اسید نیاز به توجه و نظارت بیشتری دارد. بنابراین لازم است که در کارخانه کرک زدایی، مدت یا رقت اسید بکار رفته برای کرک زدایی متناسب با وضعیت بذرها، تغییر کرده تا خسارت کمتری به بذرها وارد شود.

جنبه های نوآوری:

کرک زدایی در کارخانه سبب خسارت به بذر، اما مدیریت صحیح دما و غلظت اسید سبب کاهش این خسارت می گردد.
لازم است که در کارخانه، مدت یا رقت اسید بکار رفته برای کرک زدایی متناسب با وضعیت بذرها، تغییر کرده تا خسارت کمتری به بذرها وارد شود.
با مدیریت پاشش اسید روی بذر و حذف قسمت سانتریفیوژ در کارخانه کرک زدایی می توان از صدمه شدید بذر در این قسمت جلوگیری کرد و کیفیت بذر را ارتقا داد.
خنثی سازی بذر در انتهای فرآیند کرک زدایی در کارخانه سبب افزایش انبار مانی بذر بدون کرک پنبه می شود.

اثر پرایمینگ هورمونی با سیتوکینین بر بذرهای زوال یافته سیاهدانه (Nigella sativa)

عبدالمهدی بخشنده

چکیده مبسوط
مقدمه: زوال باعث کاهش کیفیت بذر می شود. بذرهای روغنی نظیر سیاهدانه بسیار مستعد زوال هستند؛ پرایمینگ بذر از طریق بهبود شاخص های جوانه زنی و افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان، موجب بهبود کیفیت بذرهای زوال یافته می شود. این پژوهش با هدف بررسی شدت خسارت تیمار زوال تسریع شده بر ویژگی های جوانه زنی و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان بذرهای سیاهدانه و امکان کاهش اثرات نامطلوب زوال با استفاده از پرایمینگ هورمونی با سیتوکینین، اجرا گردید.
مواد و روش ها: این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با چهار تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در سال 1396 اجرا گردید. تیمارها شامل: پرایمینگ هورمونی با سیتوکینین در پنج سطح (0 (شاهد)، 10، 20، 40 و 80 میلی گرم بر لیتر) به مدت زمان (12 و 24 ساعت)، و زوال در رطوبت نسبی 100 درصد و دمای 45 درجه سلسیوس در پنج سطح (عدم زوال، 24، 48، 72 و 96 ساعت) بود.
یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که شاخص های جوانه زنی تنها تحت تأثیر اثرهای اصلی و دوگانه در سطح احتمال خطای 5 و 1 درصد قرار گرفت درحالی که که برهم کنش سه گانه زوال، غلظت هورمون و زمان پرایمینگ برای شاخص های رشد گیاهچه و شاخص های طولی و وزنی قدرت در سطح احتمال خطای 1 درصد معنی دار بود. همچنین مشخص گردید که تیمار پرایمینگ سبب کاهش تأثیر منفی زوال شد به طوری که در بین غلظت های مورد استفاده از هورمون سیتوکینین، غلظت 10 میلی گرم بر لیتر به مدت زمان 12 ساعت بیش ترین تأثیر را بر صفات اندازه گیری شده داشت. بیش ترین درصد جوانه زنی (88 درصد) و کم ترین درصد جوانه زنی (63 درصد) به ترتیب در غلظت های 10 و 80 میلی گرم بر لیتر مشاهده شد. کاربرد سیتوکینین در غلظت بهینه موجب بهبود فعالیت کاتالاز و میزان پروتئین شد. نتایج نشان داد در شرایط شاهد فعالیت آنزیم کاتالاز 76/0 واحد در میلی گرم پروتئین و میزان پروتئین 51/0 میلی گرم در گرم بود که با پرایمینگ بذرها مقدار آن به 97/0 واحد در میلی گرم پروتئین و 79/0 میلی گرم در گرم رسید.
نتیجه گیری: براساس نتایج بدست آمده از این پژوهش، زوال موجب کاهش شاخص های جوانه زنی، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان و میزان پروتئین بذر شد. بهترین تیمار اعمال شده از هورمون سیتوکینین برای پرایمینگ بذر زوال یافته سیاهدانه با غلظت 10 میلی گرم بر لیتر به مدت 12 ساعت بود. با توجه به نتایج حاصله، کاربرد سیتوکینین در غلظت بهینه خود (10 میلی گرم بر لیتر) موجب بهبود فعالیت آنزیم کاتالاز و میزان پروتئین شد. بنابراین می توان پیشنهاد نمود که کاربرد پرایمینگ هورمونی با سیتوکنین باعث کاهش اثرات نامطلوب زوال در گیاه سیاهدانه می شود.

جنبه های نوآوری:

تاثیر پرایمینگ هورمونی با سیتوکنین در غلظت های 10، 20، 40 و 80 میلی گرم بر لیتر بر بذرهای زوال یافته سیاهدانه بررسی شد.
استفاده از غلظت 10 میلی گرم بر لیتر هورمون سیتوکنین به مدت 12 ساعت، به عنوان بهترین تیمار معرفی گردید.
سیتوکنین به عنوان یک هورمون مهم برای بهبود فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان و صفات فیزیولوژیک در بذرهای زوال یافته سیاهدانه معرفی شد.

ارزیابی صدمات مکانیکی وارده به نخود ناشی از سقوط آزاد تحت آزمون‌های هدایت الکتریکی و پیری زودرس

فیض اله شهبازی

چکیده مبسوط
مقدمه: بذر محصولات کشاورزی از لحظه برداشت تا زمان انتقال به انبار بطور دایم در معرض نیروهای ضربه ای ماشین ها قرار می گیرد. طراحی و عملکرد نامناسب ماشین های مورد استفاده در هر یک از این مراحل می تواند باعث آسیب مکانیکی بذرها شود. آسیب های مکانیکی ناشی از سقوط آزاد بر بذر محصولات کشاورزی که در مراحل مختلف برداشت، حمل و نقل و سایر فرایندها رخ می دهد، باعث کاهش کیفیت آنها و افزایش ضایعات بذری می شود. این مطالعه با هدف ارزیابی میزان صدمات مکانیکی وارده به بذر نخود در اثر ضربه ناشی از سقوط آزاد انجام شد.
مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار انجام شد. فاکتورها شامل ارتفاع سقوط بذر (3، 6، 9 و 12 متر)، جنس سطح برخورد (سیمان، چوب، فلز (آهن) و بذر با بذر) و رطوبت بذر (10، 15، 20 و 25 درصد) بودند. صفات مورد بررسی یا میزان صدمات وارده به بذرها که شامل اندازه گیری زوال بذر به روش پیری زودرس (کاهش درصد جوانه زنی در آزمون پیری زودرس) و اندازه گیری میزان هدایت الکتریکی بودند.
یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که هر سه فاکتور (ارتفاع سقوط، جنس سطح برخورد و رطوبت بذر) تأثیر معنی داری را در سطح احتمال یک درصد بر کاهش درصد جوانه زنی در آزمون پیری زودرس و تغییرات هدایت الکتریکی بذر نخود داشتند. در آزمون پیری زودرس، بیشترین صدمه دیدگی بذرها در سطح برخورد فلز (96/41 درصد کاهش درصد جوانه زنی) و کمترین آن در سطح برخورد بذر با بذر (71/29 درصد) رخ داده بود. همچنین بیشترین میزان هدایت الکتریکی مربوط به حالت سقوط بذرها روی فلز (09/36 میکروزیمنس بر سانتی متر بر گرم) و کمترین آن مربوط به برخورد بذر با بذر بود (68/21 میکروزیمنس بر سانتی متر بر گرم). با افزایش ارتفاع سقوط بذرها از 3 به 12 متر، میزان کاهش جوانه زنی و هدایت الکتریکی بذرها به ترتیب از 74/27 به 08/48 درصد و از 72/18 به 47/40 میکروزیمنس بر سانتی متر بر گرم افزایش یافته بود. افزایش رطوبت بذرهای نخود از 10 به 25 درصد، باعث کاهش میزان صدمات بذرها به صورت تغییر هدایت الکتریکی (از 40/38 به 18/21 میکروزیمنس بر سانتی متر بر گرم)، اما افزایش صدمات به صورت کاهش درصد جوانه زنی در آزمون پیری زودرس (از 22/29 به 88/42 درصد) شده بود.
نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که جابه جایی بذرهای نخود و سقوط آزاد ناشی از آن تأثیر قابل توجهی بر میزان صدمات نهانی آنها از جمله کاهش درصد جوانه زنی و تغییرات هدایت الکتریکی داشت. بنابراین، در طول فراوری و حمل و نقل بذرها، باید ارتفاع سقوط را تا حد ممکن کاهش یابد و از برخورد بذرها با سطوح سخت جلوگیری شود.

جنبه های نوآوری:

آزمون های زوال بذر به روش پیری زودرس و هدایت الکتریکی می توانند به عنوان معیارهایی مناسبی برای سنجش آسیب های مکانیکی بذر نخود مورد استفاده قرار گیرند.
در طراحی ماشین های باید سعی شود سطوحی که با بذرها در تماس هستند و به آنها ضربه می زنند از جنس مواد نرم انتخاب شوند تا اثر مخرب افزایش ارتفاع سقوط بذرها را کاهش داد.
باید در طول فراوری و حمل و نقل، میزان رطوبت در حد بهینه حدود 15 درصد باشد.

اثر تنش گرما بر جوانه‌زنی و رشد دانه‌های گرده گوجه‌فرنگی (‌Solanum lycopersicum‌) در شرایط آزمایشگاهی

رضا توکل افشاری

چکیده مبسوط
مقدمه: آثار افزایش دما بر رشد مزرعه ای گوجه فرنگی از نتایج مشهود گرمایش جهانی است و از مسائل مهمی به شمار می آید که باید مورد بررسی قرار گرفته شود. جهت حفظ و توسعه سامانه های کشت این گیاه زراعی باید به فهم درستی از سازوکارهای تحمل به گرما و پاسخ های فیزیولوژیکی در گوجه فرنگی دست یافت. هدف اصلی این پژوهش، تأثیر تنش گرمایی بر جوانه زنی و رشد دانه های گرده ژرم پلاسم های تحقیقاتی گوجه فرنگی می باشد. دانش محققین در ارتباط با پاسخ ارقام مختلف گوجه فرنگی به تنش های غیرزنده اندک بوده و تنها آثار آنزیم های دخیل در فرآیند پاسخ، پروتئین های شوک حرارتی و برخی هورمون ها مورد بررسی قرار گرفته است. از اینرو رسیدن به درک درستی از فرآیندهای فیزیولوژیکی، مسیر تشخیص مراحل حساس به تنش گرمایی و بهبود آنان را تسهیل می سازد.
مواد و روش ها: بذرهای ارقام تحقیقاتی مقاوم (LA2661 و LA2662) و حساس (LA3911) به تنش گرمایی گوجه فرنگی، به منظور ارزیابی آثار افزایش دمای روز و شب مورد استفاده قرار گرفته شد. گیاهچه های بدست آمده در شرایط دمایی بهینه (^ºC24 روز/^ºC18 شب) رشد کرده و پس از مشاهده اولین آغازه گل جهت اعمال تیمارهای تنش گرمایی روز شامل دماهای ^ºC28، ^ºC32 و ^ºC36 روز/ ^ºC18 شب و تیمارهای تنش گرمایی شب شامل دماهای ^ºC28، ^ºC32 و ^ºC36 شب/ ^ºC24 روز به مدت 7 روز به داخل اتاقک های رشد انتقال یافتند؛ سپس زنده مانی، جوانه زنی و رشد دانه های گرده ارزیابی شد.
یافته ها: نتایج آزمون های اعمال تنش گرمایی روز نشان می دهد که درصد زنده مانی و جوانه زنی دانه های گرده و رشد لوله گرده ارقام LA2661، LA2662 و LA3911 با افزایش دمای روز از ^ºC24 به ^ºC36 کاهش می یابد که این کاهش برای رقم حساس LA3911 بیشتر است. همچنین، تنش گرمایی سبب افزایش دانه های گرده تجزیه شده در رقم LA3911 شد. اعمال تنش گرمایی شب نیز، سبب کاهش درصد زنده مانی دانه های گرده هر سه رقم مورد مطالعه شد. ارقام مقاوم LA2661 و LA2662 درصد جوانه زنی بیشتری نسبت به رقم حساس LA3911 داشتند. همچنین افزایش دمای شب از ^ºC 18 به ^ºC 36 سبب کاهش50 درصدی جوانه زنی دانه های گرده شد. کاهش طول لوله گرده، در تمامی ارقام و تیمارهای شب نیز، مشاهده شد.
نتیجه گیری: آثار تنش گرما در مراحل اولیه ی گلدهی که گل ها قابل مشاهده اند، زیاد می باشد و مراحل زایشی به دمای بالا بسیار حساس بوده و بر باروری و فرآیندهای بعد از تلقیح اثر می گذارد و در نهایت سبب کاهش عملکرد می شوند. تعداد دانه های گرده آزاد شده از گل گوجه فرنگی به شدت تحت تأثیر افزایش دمای روز نسبت به محدوده دمایی طبیعی (^ºC 22 تا ^ºC 24) رشد است. محققان بسیاری مدعی کاهش تعداد دانه های گرده زنده با افزایش دما هستند، همچنین تعداد دانه های گرده غیرزنده در دمای ^ºC 36 روز و دماهای ^ºC 32 و ^ºC 36 شب بالا نسبت به شرایط دمایی بهینه بیشتر است و به نظر می رسد افزایش دمای شب آثار جبران ناپذیرتری نسبت به افزایش دمای روز ایجاد می کند.

جنبه های نوآوری:

تنش گرمای شب به عنوان عامل اثرگذار بر جوانه زنی و زنده مانی دانه های گرده گوجه فرنگی ارزیابی گردید.
طول لوله گرده با استفاده از آنالیزهای تصویری اندازه گیری شد.
تنش گرمایی در دوره خاصی از رشد زایشی اعمال و اثر آن بر گرده افشانی بررسی شد.

کاربرد مدل زمان حرارتی جهت ارزیابی تیمارهای پرایمینگ بر جوانه‌زنی بذر ارقام برنج (Oryza sativa) در پاسخ به دما

فرشید قادری فر

چکیده مبسوط
مقدمه: با توجه به کمبود روزافزون آب در جهان، استفاده از روش کاشت هوازی برنج به⁪عنوان یک روش جایگزین برای کاشت نشائی برنج معرفی شده است. یکی از مشکلات موجود در این روش، جوانه زنی و سبز شدن پایین و غیریکنواخت ناشی از قدرت کم بذرهای برنج است. یکی از راهکارهایی که باعث بهبود سرعت و یکنواختی جوانه زنی در این شرایط می گردد، پرایمینگ بذر است. هدف از این تحقیق، بررسی کارایی تیمارهای پرایمینگ بر جوانه زنی بذرهای ارقام مختلف برنج در شرایط دمایی مختلف با کمک مدل زمان حرارتی بود.
مواد و روش ها: این تحقیق در آزمایشگاه تحقیقات بذر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در سال 1399 انجام شد. در این آزمایش، جوانه زنی بذرهای سه رقم برنج (ندا، آنام و طلوع) در دماهای مختلف (15، 20، 25، 30 و 35 درجه سلسیوس) با تیمارهای پرایمینگ شامل شاهد، اسموپرایمینگ با نیترات پتاسیم 1 درصد، اسموپرایمینگ با کلرید پتاسیم 2 درصد، اسموپرایمینگ با کلرید کلسیم 4 درصد، اسموپرایمینگ با گلایسین بتائین 10 میلی گرم در لیتر، اسموپرایمینگ با اسید سالیسیلیک 10 میلی گرم در لیتر، اسموپرایمینگ با اسید آسکوربیک 10 میلی گرم در لیتر و هیدروپرایمینگ، در دماهای مختلف بررسی شد.
یافته ها: نتایج این تحقیق نشان داد تیمارهای پرایمینگ تأثیر معنی داری بر بهبود درصد جوانه زنی ارقام برنج در دماهای مختلف نداشت. مدل زمان حرارتی بر اساس توزیع دوجمله ای برازش مناسبی به داده های درصد جوانه زنی تجمعی در کلیه تیمارهای پرایمینگ داشت. از بین پارامترهای مدل زمان حرارتی، بیشترین تأثیر تیمارهای پرایمینگ بر کاهش پارامتر حرارتی و به دنبال آن کاهش پارامتر سیگما بود که منجر به افزایش سرعت و یکنواختی جوانه زنی گردید. تیمارهای پرایمینگ تأثیر معنی داری بر دمای پایه نداشت. همچنین واکنش ارقام برنج به تیمارهای پرایمنگ متفاوت بود و در ارقام آنام و ندا پرایمینگ با کلرید کلسیم و در رقم طلوع هیدروپرایمینگ بر پارامترهای این مدل به⁪ویژه زمان حرارتی تا 50 درصد جوانه زنی موثرتر بودند.
نتیجه گیری: به طورکلی تیمارهای پرایمینگ تأثیری بر بهبود دمای پایه ارقام برنج نداشت؛ اما تأثیر معنی داری بر سرعت جوانه زنی و یکنواختی جوانه زنی داشت؛ ازآنجاکه یکی از مشکلات اصلی کاشت برنج هوازی، پایین بودن سرعت و یکنواختی جوانه زنی است، می توان از تیمارهای پرایمینگ مناسب برای هر رقم برای افزایش سرعت و یکنواختی جوانه زنی و سبز شدن برنج در این سیستم استفاده کرد.

جنبه های نوآوری:

از مدل زمان حرارتی می توان برای انتخاب تیمار پرایمینگ مناسب برای بهبود مؤلفه های جوانه زنی ارقام برنج استفاده کرد.
واکنش ارقام برنج به تیمارهای مختلف پرایمینگ متفاوت بود.
تیمارهای پرایمینگ تأثیری بر بهبود دمای پایه ارقام برنج نداشت اما تأثیر معنی داری بر سرعت جوانه زنی و یکنواختی جوانه زنی داشت.

ارزیابی تنش دگرآسیبی گل راعی (Hypericum perforatum) بر خصوصیات جوانه‌زنی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه محک و حساس به دگرآسیب‌رسان‌شیمیایی نخود فرنگی (Pisum sativum)

ابراهیم غلامعلی پور علمداری

چکیده مبسوط
مقدمه: در سامانه های زراعی، تنش های محیطی زیادی وجود دارند که می توانند موجب تغییرات قابل توجهی در پاسخ های رشد، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاهان تحت تنش شوند. یکی از این عوامل، اندرکنش های بیوشیمیایی بین گیاهان توام با تولید ترکیبات ثانویه می باشد. دگرآسیب رسان های شیمیایی بطور عمده دارای نقش دفاعی و لیگنینی نمودن دیواره سلولی گیاهان می باشند و به طور مستقیم نقشی در فرآیندهای رشدی در گیاهان ندارند. لذا آزمایشی با هدف ارزیابی اثر تنش دگرآسیبی گل راعی بر خصوصیات جوانه زنی، فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و فعالیت آنتی اکسیدانی گیاه محک و حساس به دگرآسیبرسان شیمیایی نخود فرنگی انجام شد
مواد و روش ها:.تیمارها شامل غلظت های مختلف گل راعی در 11 سطح (0، 10، 20، 30، 40، 50، 60، 70، 80، 90 و 100 درصد از عصاره آبی) بود. این تحقیق به صورت طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در آزمایشگاه علوم علف های هرز دانشگاه گنبدکاووس در سال 1402 به اجرا درآمد.
یافته ها: نتایج این مطالعه نشان داد که یکی از عوامل تاثیرگذار بر خصوصیات فیزیولوژیکی، و بیوشیمیایی نخود فرنگی، غلظت عصاره گل راعی است. صفات درصد و سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه نخود فرنگی در بیشتر موارد، با افزایش غلظت عصاره آبی در مقایسه با شاهد کاهش نشان دادند، به طوری که بیشترین کاهش این صفات مربوط به غلظت 100 درصد عصاره آبی بود. در مقابل، محتوای اسمولیت های سازشی نظیر پرولین و قندهای محلول، ترکیبات فنولی، فلاونوئیدی و فعالیت آنتی اکسیدانی ریشه چه و ساقه چه نخود فرنگی در کلیه تیمارها به طور معنی داری افزایش نشان داد که بیشترین افزایش مربوط به غلظت 100 درصد عصاره آبی گل راعی بود. در مجموع کاهش وزن خشک گیاهچه ای نخود فرنگی در اثر افزایش غلظت عصاره آبی گل راعی علی رغم افزایش نسبی محتوای صفات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی بیانگر شدت بالای تنش دگرآسیبی عصاره گل راعی و عدم کفایت آن ها است که منجر به سمیت سلولی در مقابل تنش اکسیداتیو است.
نتیجه گیری: با توجه به اثر دگرآسیبی گل راعی بر گیاه حساس به دگرآسیبرسان شیمیایی نخود فرنگی و پراکنش آن در باغات، زمین های بایر و کشتزارهای گندم و ذرت، اثر احتمالی بقایای حاصل از آن ها در کاشت بعدی و حتی در صورت حضور در کشت مخلوط بایستی مد نظر قرار گیرد.

جنبه های نوآوری:

عصاره آبی حاصل از گل راعی جوانه زنی و رشد گیاهچه ای نخود فرنگی را به مقدار زیادی کاهش می دهد.
تفاوت در تاثیر عصاره آبی گل راعی بر گیاه محک و حساس به دگرآسیبرسان شیمیایی نخود فرنگی وابسته به حد آستانه غلظت آن ها می باشد.
شدت بالای تنش دگرآسیب رسان عصاره گل راعی و عدم کفایت آنتی اکسیدان های غیر آنزیمی منجر به تنش اکسیداتیو می شود.

ارزیابی شاخص‌های جوانه‌زنی گونه‌های مختلف فستوکا (Festuca spp) تحت تیمارهای سرمادهی، اسمزی و هورمونی

حمیده جوادی

چکیده مبسوط
مقدمه: گونه های جنس فستوکا (Festuca spp.) جزء گراس های علوفه ای هستند که اهمیت زیادی از نظر تامین علوفه و حفاظت از خاک دارند. بذور این گیاهان دارای خواب درونی (فیزیولوژیکی) بوده و براحتی قادر به جوانه زدن نیستند و باید تحت تیمارهای مختلف قرار بگیرند تا بتوانند جوانه بزنند در طبیعت این خواب با طی دوره سرمای زمستان شکسته می شود. به منظور تولید در سطح گسترده و تسریع در فرآیند جوانه زنی می توان از روش های مختلف شکست خواب استفاده کرد.
مواد و روش ها:. در این تحقیق سه گونه از جنس فستوکا (Festuca arundinacea، F. ovina، و F. rubra)، تحت تیمارهای مختلف پیش سرمادهی (4 درجه به مدت 14 روز)، پیش تیمار با نیترات پتاسیم 5/1% و اسیدجیبرلیک 150 و 200 میلی گرم برلیتر قرار گرفتند. و پس از طی 14 روز آزمون جوانه زنی، شاخص های مختلف جوانه زنی شامل: درصد و سرعت جوانه زنی، متوسط زمان جوانه زنی، شاخص بنیه بذر، طول ریشه چه، ساقه چه، گیاهچه و نسبت طول ریشه چه به ساقه چه محاسبه شدند.
یافته ها: نتایج تجزیه واریانس اختلاف معنی داری را بین گونه ها (به استثنای صفت درصد جوانه زنی و طول ریشه چه) و تیمارها (برای تمام صفات) نشان داد. برهمکنش گونه با تیمار نیز برای تمام صفات به استثنای صفات طول ریشه چه و گیاهچه، معنی دار بود. در بین سه گونه، درصد جوانه زنی از 67/26 تا 67/30 درصد و مقدار سرعت جوانه زنی از 92/1 تا 31/3 تعداد/ روز متغییر بود. متوسط زمان لازم برای جوانه زنی از 75/3 تا 36/4 روز و میزان شاخص بنیه بذر از 74/26 تا 02/43 متغییر بودند. طول ریشه چه بین 22/37 تا 45 میلی متر و طول ساقه چه بین 34/37 تا 33/81 میلی متر بود. بر اساس تجزیه به مولفه های اصلی، صفات درصد و سرعت جوانه زنی، شاخص بنیه بذر و طول ریشه چه وگیاهچه مهمترین عوامل در ایجاد تنوع در گونه های فستوکا معرفی شدند. در تعیین روابط همبستگی بین صفات، همبستگی بالای 70% بین درصد جوانه زنی با سرعت جوانه زنی و شاخص بنیه بذرمشاهده شد.
نتیجه گیری: در بین سه گونه، گونه Festucs rubra با داشتن بیشترین درصد و سرعت جوانه زنی، بنیه بذر، طول ریشه چه و کمترین زمان لازم برای جوانه زنی نسبت به دو گونه دیگر برتری داشت. و در بین تیمارهای اعمال شده، تیمارنیترات پتاسیم 5/1 درصد به همراه سرمادهی (4 درجه به مدت 14 روز)، تاثیر مثبت بر درصد و سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه و تیمار اسیدجیبرلیک 150 میلی گرم برلیتر تاثیر مثبت بر طول ساقه چه و گیاهچه داشتند. وجود درصد و سرعت جوانه زنی بالا در بین گونه ها دلالت بر داشتن بنیه بالای بذور بود.

جنبه های نوآوری:

تاثیر استفاده از نیترات پتاسیم برای پیش تیمار بذرها، بهتراز آبدهی بذرها با نیترات پتاسیم است.
اثرات اسموپرایمینگ (نیترات پتاسیم 5/1 %) بر روی خصوصیات جوانه زنی بذور فستوکا بهتراز هورمون پرایمینگ (اسیدجیبرایک) است.
پیش تیمار با نیترات پتاسیم 5/1 درصد باعث افزایش تعداد بذرهای جوانه زده در حالی که تیمار با اسیدجیبرلیک 150 میل مولار باعث افزایش طول گیاهچه در بذور فستوکا می شود.