پژوهشهای بذر ایران

کمی‌ سازی سبزشدن بذرهای کلزای خودرو و خردل وحشی تحت تأثیر عمق دفن شدن

الیاس سلطانی

هدف از این تحقیق بررسی اثر عمق دفن ‏شدن بر سبزشدن گیاهچه کلزای خودرو و خردل وحشی و کمی‏ سازی آن بود. به این منظور، بذرهای این دو گونه در 12 عمق مختلف 1، 2، 3، 4، 5، 6، 8، 10، 12، 15، 20 و 30 سانتی‏متر و با 4 تکرار در خاک دفن شدند و سبزشدن گیاهچه ‏ها به‏ صورت روزانه ثبت شد. نتایج نشان داد که در عمق دفن‏ شدن 1 تا 9/2 سانتی‏متر، درصد سبزشدن کلزا حدود 98 درصد شد و از آن پس با افزایش عمق دفن‏ شدن طبق مدل و با شیب 4/0- درصد کاهش یافت و در عمق دفن ‏شدن 10 سانتی‏متر به صفر رسید. واکنش درصد سبزشدن گیاهچه خردل وحشی به عمق دفن ‏شدن با یک رابطه نمایی توصیف شد. طبق این مدل درصد سبزشدن گیاهچه خردل وحشی از حدود 66 درصد در عمق دفن ‏شدن 1 سانتی‏متر به‏ صورت نمایی به صفر درصد در عمق دفن ‏شدن 8 سانتی‏متر کاهش یافت. افزایش عمق دفن‏ شدن نیز موجب کاهش سرعت سبزشدن این دو گونه شد که به ‏خوبی کمی ‏سازی شدند. بذرهایی از این دو علف هرز که در عمق بیشتر از 10 سانتی‏متر برای کلزا و بیشتر از 8 سانتی‏متر برای خردل وحشی دفن شوند، بانک بذر خاک را توسعه خواهند داد و قادر به سبزشدن نیستند. در این تحقیق کمی ‏سازی سبزشدن این دو گونه به‏ خوبی صورت گرفت که از این نتایج می‏توان در مدیریت علف‏های هرز به‏ صورت اکولوژیک و مدل‏های پیش‏ بینی سبزشدن علف‏های هرز استفاده نمود.

تأثیر دماهای مختلف انبارداری بر ویژگی‌های جوانه‌زنی دو رقم آفتاب‌گردان

لیلا یاری

کشت آفتاب گردان (Helianthus annuus L.) در سال های اخیر به طور معنی داری درحال افزایش است و این امر به طور عمده به کیفیت روغن آن بر می گردد، که برای مصرف انسانی و اهداف صنعتی مفید است. در این تحقیق به منظور بررسی اثر دماهای مختلف انبارداری بذر بر کیفیت بذر دو رقم آفتاب گردان (یوروفلور و رکورد) بذرها در معرض سه دمای انبارداری (5 و 20 درجه سانتی گراد و دمای متناوب 30/20 درجه سانتی گراد) برای چهار ماه قرار گرفت. واحدهای آزمایش به صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با چهار تکرار مرتب شد. نتایج نشان داد که بذرهای انبار شده در دمای 20 درجه سانتی گراد، از بنیه بیشتری برخور دار بودند. اما انبارداری در دمای 5 درجه سانتی گراد دارای اثر منفی بر بنیه بذر از طریق افزایش نشت الکترولیت ها از بذر و متوسط زمان جوانه زنی بود. انبار داری در دمای متناوب 30-20 درجه سانتی گراد نیز باعث بهبود در رشد گیاهچه حاصل از بذرهای انبار شده در این دما در مقایسه با دو دمای دیگر گردید. نتایج نشان داد که رقم یوروفلور در مقایسه با رقم رکورد، بنیه خود را در طی دوره انبار داری بیشتر حفظ نمود و از درصد جوانه زنی بالاتری برخوردار بود.

واکنش ارقام مختلف برنج (Oryza sativa) به سطوح مختلف شوری در شرایط آزمایشگاه

اسد معصومی اصل

تنش شوری یکی از گسترده ترین تنش های محیطی بوده و عامل محدود کننده رشد و نمو گیاهان زراعی است. یکی از محدودیت های اصلی تولید برنج، تنش شوری است. در همین راستا، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سطوح شوری پائین (5/7، 15، 5/22 میلی مولار) و بالا (75 ،150، 225 و 300 میلی مولار) به همراه شاهد به عنوان فاکتور اول و نه رقم برنج (دولار، حسن سرایی، موسی طارم، کامفیروز، لنجان عسکری، غریب، دم سیاه ممسنی، 304، چمپای محلی یاسوج) به عنوان فاکتور دوم با سه تکرار در آزمایشگاه زراعت دانشگاه یاسوج در سال 1390 انجام شد. نتایج نشان دادند که در سطوح شوری بالا (بیش از 75 میلی مولار) رقم حسن سرایی با حداکثر درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی و طول ساقه چه نسبت به شوری های اعمال شده متحمل است و رقم دم سیاه ممسنی با حداقل صفات مزبور کمترین تحمل را داراست؛ ولی در سطوح شوری پایین (کمتر از 5/22 میلی مولار) با این که ارقام حسن سرایی به همراه لنجان و موسی طارم بیشترین درصد جوانه زنی را دارند؛ ولی حداکثر سرعت جوانه زنی به رقم موسی طارم و حداکثر طول ساقه چه به رقم غریب تعلق دارد. بنابراین، از نظر درصد جوانه زنی، رقم حسن سرایی برتر است؛ ولی از نظر حداکثر درصد و سرعت جوانه زنی، رقم موسی طارم برتر بود. پس در تنش شوری بالا نباید فقط به درصد جوانه زنی متکی بود، بلکه باید به سرعت جوانه زنی نیز توجه داشت ولی در تنش شوری پایین به علت عدم تمایز ارقام با درصد جوانه زنی باید صفات سرعت جوانه زنی و وزن خشک ساقه چه بیشتر مورد توجه باشند.

اثر سطوح مختلف تنش شوری بر جوانه‌زنی بذر و رشد اولیه گیاهچه شنبلیله (Trigonella foenum-greacum)

محمدرضا احتشامی

به منظور بررسی اثر سطوح مختلف تنش شوری بر صفات جوانه زنی و رشد اولیه بذر شنبلیله، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در آزمایشگاه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان انجام شد. تیمارهای مورد استفاده شامل: سطوح مختلف تنش شوری (0، 2/0-، 4/0-، 6/0-، 8/0-، 1-، 2/1-، 4/1-، 6/1- و 8/1- مگاپاسکال) ناشی از کلرید سدیم بودند. نتایج به دست آمده نشان داد که با افزایش سطوح شوری درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، انرژی جوانه زنی، شاخص میزان جوانه زنی، درصد آب بافت گیاهچه، طول گیاهچه، وزن تر و خشک گیاهچه و شاخص بنیه بذر به طور معنی داری کاهش یافت. اگر چه سطوح شوری (2/0- و 4/0- مگاپاسکال) از طریق تحریک رشد اولیه، میزان وزن خشک و تر گیاهچه را نسبت به شاهد افزایش دادند. به علاوه کاهش میزان جوانه زنی، روندی افزایشی را نسبت به تیمار شاهد داشت. بررسی نتایج ضرایب همبستگی بین صفات مورد مطالعه نشان داد که بین درصد جوانه زنی با دیگر مؤلفه های جوانه زنی به جز میزان کاهش جوانه زنی همبستگی مثبت و معنی داری برقرار بود. به طورکلی نتایج آزمایش نشان داد که بذر شنبلیله در زمان جوانه زنی، میزان شوری تا 2/1- مگاپاسکال (9/38 دسی زیمنس بر متر) را می تواند تحمل کند.

تأثیر پرایمینگ بر جوانه‌زنی بذر ارزن (Panicum miliaceum) در شرایط تنش خشکی و شوری

حمداله اسکندری

اثر پیش تیمار بر جوانه زنی و رشد اولیه گیاهچه ارزن در شرایط تنش خشکی و شوری در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل سه عاملی بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. عامل اول پرایمینگ بذر (شاهد، پیش تیمار آب و پرایمینگ با نیترات پتاسیم)، عامل دوم تنش خشکی و شوری (اعمال شده با پلی اتیلن گلیکول 6000 و کلرید سدیم) و عامل سوم سطوح پتانسیل اسمزی (صفر، 3/0-، 6/0-، 9/0- و 2/1- مگاپاسکل) بود. نتایج نشان داد که جوانه زنی بذر ارزن تحت تأثیر کاهش پتانسیل اسمزی قرار گرفت. به طوری که با کاهش پتانسیل اسمزی، عملکرد جوانه زنی نیز کاهش یافت. پاسخ جوانه زنی بذر ارزن در شرایط تنش خشکی و شوری متفاوت بود. به طوری که بذور در تمامی غلظت های کلرید سدیم جوانه زدند؛ اما در شرایط تنش خشکی، جوانه زنی بذور پیش تیمار نشده و پرایمینگ شده با نیترات پتاسیم، از پتانسیل اسمزی 6/0- مگاپاسکال و کمتر، متوقف شد. به عبارت دیگر، اثر تنش خشکی بر کاهش جوانه زنی بیشتر از تنش شوری بود. با این حال، هر دو روش پرایمینگ (آب و نیترات پتاسیم) عملکرد جوانه زنی بذر ارزن را در شرایط تنش خشکی و شوری بهبود بخشیدند که در این مورد اثر پیش تیمار آبی بیشتر از پیش تیمار با نیترات پتاسیم بود.

اثر محلول‌پاشی متانول و برخی از عناصر ریز مغذی و پرمصرف بر بنیه‌ی بذر حاصل از پایه‌های مادری هیبرید 704 ذرت (Zea mays)

ابراهیم خلیل وند بهروزیار

به منظور بررسی بنیه ی بذور هیبرید 704 ذرت پس از محلول پاشی گیاه مادری با متانول و برخی از عناصر ریز مغذی و پرمصرف آزمایشی به صورت فاکتوریل با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز طی سال زراعی 1390-1389 به اجرا در آمد. فاکتورهای آزمایشی عبارت بودند از محلول پاشی در چهار مرحله رشدی مختلف شامل: 10-8 برگی، ظهور گل تاجی تا رشته های ابریشمی، پر شدن دانه و هر سه مرحله و هفت نوع ترکیب محلول پاشی شامل: محلولپاشی با سولفات روی، اسید بوریک، سولفات منگنز، سولفات منیزیم، اوره، متانول، مخلوط تما می این ترکیبات و تیمار عدم مصرف. نتایج نشان داد که اثر نوع ترکیب محلولپاشی در مراحل مختلف رشدی بر درصد جوانه زنی، متوسط جوانه زنی روزانه، سرعت جوانه زنی، شاخص قدرت گیاهچه، طول ریشه چه و ساقه چه و وزن خشک گیاهچه معنی دار بود. بر اساس نتایج، محلولپاشی با اوره، سولفات منیزیم، سولفات روی، سولفات منگنز و اسید بوریک در مرحله ی پر شدن دانه ها و اوره، سولفات منیزیم و سولفات منگنز در مرحله ی ظهور گل تاجی و محلولپاشی در همهی مراحل رشدی با اوره، سولفات منیزیم و اسید بوریک به ترتیب با میانگین 100 درصد و 29/14 درصد بیشترین درصد جوانه زنی و متوسط جوانه زنی روزانه را داشتند. همچنین محلولپاشی با سولفات منیزیم در مراحل پرشدن دانه و همه ی مراحل و اسید بوریک در مرحله ی پرشدن دانه با میانگین 33/12 بیشترین سرعت جوانه زنی را داشتند. بر اساس نتایج محلولپاشی در مرحلهی پر شدن دانه ها با سولفات منیزیم از بیشترین شاخص قدرت گیاهچه، طول ریشه چه، ساقه چه و وزن خشک گیاهچه برخوردار بودند.

تأثیر پرایمینگ‌ بذر بر ویژگی‌های رشدی اسفناج (Spinacia oleracea) در مناطق نیمه گرمسیر

غلامرضا شریفی سیرچی

به منظور گسترش فصل کشت و افزایش توانایی رشد در مناطق نیمه گرمسیر، اثر مواد مختلف پرایمینگ همچون پلی اتیلن گلایکول، آب مقطر، اسید سالیسیلیک، کلرید سدیم و ویتامین B1 بهمراه حذف شیمیایی پریکارپ با اسید سولفوریک بر خصوصیات رشدی اسفناج تحت تنش درجه حرارت بالا (25، 30 و°C35 ) بررسی گردید. نتایج نشان دادند که پیش تیمار ویتأمین B1 و پلی اتیلن گلایکول بعد از حذف شیمیایی پریکارپ با اسید سولفوریک 9 مولار سبب افزایش درصد جوانه زنی تحت تنش درجه حرارت بالا 25 و °C30 گردید. همچنین به منظور بررسی اثر مواد مختلف پرایمینگ بر بذور اسفناج در دمای مطلوب زمستان آزمایش هایی در گلخانه و مزرعه واقع در شهرستان میناب اجرا گردیدند. نتایج حاصل از کشت گلخانه ای نشان داد که بذور پرایم شده با آب، ویتأمین B1 و پلی اتیلن گلایکول بیشترین مقدار سبز شدن را در شرایط گلخانه با درجه حرارت °C19 داشتند. همچنین بذور تیمار شده با این تیمارها طول ساقه و ریشه بیشتری نسبت به سایرین داشتند. نتایج حاصل از کشت مزرعه ای نیز نشان داد که گیاهان حاصل از بذور تیمار شده با ویتأمین B1، کلرید سدیم و آب بیشترین مقدار عملکرد برگ را بخود اختصاص دادند. لذا پیشنهاد می گردد برای تایید نتایج آزمایشگاه، آزمایش های مزرعه ای با شرایط کشت با تاخیر (دمای بالا) با استفاده از پیش تیمار های ویتأمین B1 و پلی اتیلن گلایکول صورت پذیرد.